Oleshky bị Nga chiếm đóng: Người dân Ukraine đối mặt nạn đói, drone và mìn

Kyiv, Ukraine – Ngày kỷ niệm 41 năm ngày cưới, bà Vera Gulyaeva ngồi nhớ lại cuộc đời và cái chết của chồng mình. Hồi tháng Ba, một chiếc drone của Nga lao xuống hàng người xếp hàng mua bánh mì ở thị trấn Oleshky, miền nam Ukraine, khiến nhiều người thiệt mạng và làm bị thương ông Serhiy Gulyaev, 63 tuổi, một tài xế đã nghỉ hưu.

Thị trấn thuộc vùng Kherson này đã bị chiếm đóng hơn bốn năm. Khoảng 2.000 cư dân còn lại đã sống hai năm rưỡi qua trong cảnh không điện, không nước máy, không khí đốt và không dịch vụ y tế.

Vợ chồng nhà Gulyaev gặp nhau tại đám cưới một người bạn năm 1985, cùng nhau dựng một căn nhà nhỏ. Họ không muốn rời đi ngay cả sau khi con cái đã chạy sang vùng do Kyiv kiểm soát. Họ có một cây lan, một mảnh vườn rau, năm con gà mái, một giếng nước và một máy phát điện chạy bằng loại khí đốt đắt đỏ thỉnh thoảng mua lại từ cò.

“Tôi gần như không bao giờ rời khỏi nhà,” bà Gulyaeva, 64 tuổi, một giáo viên tiểu học đã nghỉ hưu, nói với Al Jazeera. “Chồng tôi thỉnh thoảng ra ngoài mua bánh mì.”

Vụ tấn công vào hàng mua bánh mì để lại cho ông những vết thương sâu trên hộp sọ. Bà cố đưa ông đến bệnh viện cách đó 80km ở thành phố Skadovsk nhưng bất thành khi xe cứu thương chạy trúng mìn trên đường. Vài ngày sau, lần thử thứ hai thành công – nhưng ông Gulyaev đã chết trong bệnh viện. Bà nhận lại thi thể, hỏa táng và mang tro cốt về nhà.

Hiện bà sống ở miền tây Ukraine cùng con dâu và hai cháu nội, trong khi con trai bà đang chiến đấu chống lực lượng Nga. Bà Gulyaeva đã bỏ lại toàn bộ ảnh gia đình, bạn bè và hàng xóm – một số người trong đó đã qua đời.

“Mọi người đã ăn hết số thực phẩm dự trữ. Người ta đang chết đói,” bà Gulyaeva nói về tình trạng thiếu lương thực đang bủa vây thị trấn. Sau bốn thập kỷ dạy học tại ngôi trường tiểu học mà bà từng theo học khi nhỏ, bà vẫn không thể hiểu nổi “sao người ta có thể giết người khác”.

Một số cư dân sống nhờ những gì họ trồng được, dự trữ được hoặc tìm thấy trong các căn hộ, ngôi nhà bỏ trống. Những người khác cố đến cửa hàng thực phẩm gần nhất còn hoạt động ở làng Radensk cách đó 20km để mua đồ ăn. Nhưng một số người ra đi không bao giờ trở lại.

Một cư dân đã rời thị trấn nhưng vẫn giữ liên lạc với một số người ở lại nói với Al Jazeera rằng người dân đã bị drone hoặc mìn của Nga giết chết. Những thi thể nằm phơi ngoài trời bị chó hoang ăn thịt. Chỉ riêng hôm thứ Năm đã có bốn thương vong. Khi cố đến Radensk, hai người thiệt mạng và hai người bị thương, được đưa về bằng xe cút kít và xe đạp.

“Lựa chọn mà Nga để lại mỗi ngày cho thường dân là: ở lại và chết đói, hoặc rời đi và nguy cơ bị mìn thổi bay,” Thanh tra nhân quyền Ukraine Dmytro Lubinets viết trên Telegram hôm thứ Bảy.

Các quan chức châu Âu nói tình hình ở Oleshky chứng minh Kyiv không nên nhượng bộ trước yêu cầu cắt đất của Moscow. “Khi ai đó nói: ‘Sao họ không chịu từ bỏ những vùng lãnh thổ này?’ – nghe có vẻ đơn giản. Đúng không? Nhưng thực tế, đây là vấn đề về những người sẽ phải chịu đựng trên chính những vùng đất đó,” Đại diện cấp cao EU về chính sách đối ngoại và an ninh Kaja Kallas nói ngày 28/9.

Moscow, bên phủ nhận việc nhắm vào thường dân trong suốt cuộc chiến, thừa nhận có thảm họa nhân đạo nhưng đổ lỗi cho Kyiv. “Đúng là có vấn đề trong việc cung cấp thực phẩm và thuốc men [vì] chế độ Kyiv thực sự làm mọi cách để cản trở các chuyến hàng này,” phát ngôn viên Điện Kremlin Dmitry Peskov tuyên bố ngày 20/9. “Drone luôn lơ lửng trên không, giết người.”

Những nhân vật thân Nga ở các vùng bị chiếm đóng ủng hộ các tuyên bố này. “Ai muốn đi thì đã đi rồi. Không ai bị giữ lại đây,” một phụ nữ thân Nga giấu tên điều hành kênh Telegram về đời sống ở Oleshky viết ngày 28/9. Bà này cho rằng “người dân địa phương sợ lên hình” vì có người thân ở phía Ukraine, và “người già sống dưới pháo kích của Ukraine nhưng sợ không dám nói”. Những tuyên bố này trái ngược hoàn toàn với điều các quan chức Ukraine nói.

‘Không còn gì cả’

Theo bà Tetiana Khasanenko, thị trưởng Oleshky – người đã chạy sang vùng do Kyiv kiểm soát nhưng vẫn giữ liên lạc thường xuyên với cư dân còn ở lại – hầu hết người dân Oleshky chỉ ăn một bữa mỗi ngày. Bà mô tả những cư dân còn lại như lá chắn sống cho Nga.

Một số người tìm thấy mì ống khô cũ để cầm cự. Một số ăn bất cứ thứ gì họ trồng được cạnh nhà. Và một số phải ăn rau sam – một loại cỏ dại nhiều nước, gần như không có protein và có thể ăn sống.

“Không có bột mì, không thịt, không dầu ăn, không đường, không muối,” bà Hasanenko nói với Al Jazeera. “Không còn gì cả.”

Theo bà, lính Nga là mối đe dọa thường trực trong thị trấn không còn chính quyền dân sự nào hoạt động. Họ tự ý chiếm các ngôi nhà còn lại và buộc cư dân phải nuôi ăn và tìm rượu cho họ. “Họ thường xuyên phê thuốc,” bà Hasanenko cáo buộc. “Nhưng họ có vũ khí. Họ đe dọa.”

Oleshky cách thủ phủ vùng Kherson khoảng 10km về phía tây, nhưng Nga đã cho nổ cây cầu dài 1.400 mét bắc qua sông Dnipro – một trong những con sông lớn nhất châu Âu – vào tháng 11/2022 khi rút khỏi thành phố.

Việc vận chuyển thực phẩm và thuốc men rất nguy hiểm và phức tạp. Những nỗ lực cuối cùng nhằm đưa hàng cứu trợ đến Oleshky bằng ô tô đều bị mìn và drone chặn đứng. Ukraine đã xoay xở vận chuyển vài tấn thực phẩm bằng drone, nhưng việc thu hồi hàng hóa rất phức tạp.

Hầu hết người sống sót đã rời những ngôi nhà và chung cư bị chiến tranh tàn phá để chuyển đến những tòa nhà còn tương đối nguyên vẹn. Và ngay cả khi một số người sạc được điện thoại và liên lạc với phía Ukraine, họ “không cung cấp tọa độ chính xác vì sợ”, bà Hasanenko nói. “Vì nếu có một chuyến thả hàng, lính Nga sẽ trừng phạt họ.”

Biết về nỗi khổ hằng ngày của những người ở lại, những người đã thoát ra bị giày vò bởi cảm giác tội lỗi. “Bạn không thể tận hưởng cuộc sống khi biết rằng có chuyện như vậy đang xảy ra ở đất nước mình,” bà Gulyaeva nói. “Đây là một bi kịch khủng khiếp.”