Nông dân Palestine kiên cường tái thiết sau các cuộc tấn công của người định cư Israel tại Bờ Tây

Burin, Bờ Tây bị chiếm đóng – Điện thoại của Ghassan Najjar bắt đầu đổ chuông ngay khi quân đội Israel tiến vào Burin. Điều này xảy ra gần như mỗi ngày, khi các đoàn xe bọc thép chở quân len lỏi qua những con phố hẹp của ngôi làng và binh lính tỏa ra đóng cửa từng cửa hàng.

Najjar là một trong khoảng hai chục nông dân thuộc Hợp tác xã Đất đai và Nông nghiệp Burin. Họ biết mình không đủ sức chống lại sức mạnh quân sự của Israel bằng vũ khí, nên tập trung vào đất đai và duy trì sự gắn kết với nó.

Ngoài các cuộc đột kích quân sự, họ còn phải đối mặt với các vụ tấn công của người định cư – một phần trong làn sóng bạo lực chống lại người Palestine đang dâng cao trên khắp Bờ Tây. Những người định cư sống trong các tiền đồn và khu định cư được xây dựng trên đất Palestine bị chiếm đóng, vốn là bất hợp pháp theo luật pháp quốc tế.

Ngày 13/7, một người định cư cố gắng thả đàn gia súc vào một trong năm nhà kính của hợp tác xã. Các thành viên đã cố gắng đuổi đàn vật nuôi ra cho đến khi cảnh sát biên phòng Israel đến. Najjar nhớ lại việc chất vấn các sĩ quan vì sao một người định cư lại được phép vào vùng đất mà quân đội đã chỉ định là khu quân sự đóng cửa, nơi mà về lý thuyết ngay cả công dân Israel cũng bị cấm.

Người định cư rời đi trong tức giận, nói với Najjar bằng tiếng Ả Rập: “Anh rồi sẽ thấy.”

Đêm hôm sau, khoảng 10 người định cư đã phá hủy toàn bộ năm nhà kính của hợp tác xã, cắt bỏ lớp nilon phủ và phá hủy hệ thống tưới tiêu. Theo ước tính của hợp tác xã, thiệt hại riêng về nilon đã lên tới khoảng 30.000 shekel (khoảng 10.000 USD). Khoảng 9.000 cây giống cà chua trị giá 8.000 shekel (2.670 USD) được mua cùng buổi sáng hôm đó để trồng nhưng đã chết trong vòng vài giờ vì không còn nơi nào để trồng.

Đối với một hợp tác xã gom chung đất đai, lao động và nông sản của khoảng 25 gia đình, sự mất mát này vượt xa năm nhà kính. “Chúng tôi đang nói về 25 gia đình làm việc trong hợp tác xã”, Najjar nói. “Đây là năm khó khăn nhất với hợp tác xã. Chúng tôi đang phải đối mặt với nhiều cuộc tấn công từ người định cư và quân đội.”

Chỉ vài tuần sau, Burin mất hơn 1.500 cây ô liu và các loại cây khác, theo lời Najjar. Một số bị người định cư đốt, số khác bị xe ủi quân sự chặt hoặc nhổ bỏ dọc theo một tuyến đường địa phương dành cho người Israel nhưng không dành cho người Palestine.

Vụ thu hoạch lúa mì cũng không khá hơn: trong số 10.000 mét vuông (2,5 mẫu) hợp tác xã trồng, 7.000 mét vuông (1,7 mẫu) đã bị đốt trước khi nông dân kịp thu hoạch trong mùa hè này. Hiện nay, phần lớn đất nông nghiệp của Burin nằm trong các khu quân sự đóng cửa – theo Najjar, được gia hạn mỗi tháng hoặc hai tháng. Trên giấy tờ, các lệnh này được đưa ra vì lý do an ninh để ngăn những kẻ tấn công là người định cư; trên thực tế, chúng áp dụng tràn lan đối với những người Palestine – chủ đất – những người đang bị người định cư tấn công.

Tình trạng này lan rộng xa hơn Burin. Văn phòng Điều phối các vấn đề nhân đạo của Liên Hợp Quốc ghi nhận 1.418 vụ tấn công của người định cư trong năm nay gây thương vong hoặc thiệt hại tài sản trên khắp Bờ Tây tính đến tháng 7, một tốc độ có thể vượt qua mức kỷ lục 1.836 vụ của năm 2025. Tổ chức Theo dõi Nhân quyền, Tổ chức Ân xá Quốc tế và các tổ chức nhân quyền khác đã cáo buộc chính quyền Israel tiếp tay cho các vụ tấn công của người định cư và mô tả tác động cộng dồn của chúng đối với cộng đồng Palestine là góp phần gây ra di dời cưỡng bức.

Trong bối cảnh đó, Najjar và các thành viên hợp tác xã đã phát triển cái gọi là “Chương trình Tom và Jerry”, lấy tên theo bộ phim hoạt hình. “Chúng tôi ra đồng từ sáng sớm”, anh giải thích. “Khi quân đội đến, chúng tôi chạy. Khi quân đội đi, chúng tôi quay lại.” Dù không có việc trồng trọt hay thu hoạch, họ vẫn ra đồng uống cà phê – “để nói với người định cư và quân đội rằng đây là đất của chúng tôi và chúng tôi sẽ không rời bỏ nó”.

Hướng tới ‘an ninh lương thực’

Najjar thành lập Hợp tác xã Đất đai và Nông nghiệp vào tháng 3/2020, vài tuần trước khi lệnh phong tỏa COVID-19 đến Bờ Tây. Ban đầu chỉ có 5 thành viên, nay lên khoảng 25 người, trong đó 17 phụ nữ, cùng canh tác khoảng 25.000 mét vuông (6 mẫu) đất quanh Burin.

Theo anh, ý tưởng không bao giờ chỉ đơn thuần là nông nghiệp. “Chúng tôi không chỉ là một hợp tác xã trồng rau và bán chúng”, Najjar nói. “Đối với chúng tôi, hợp tác xã đan xen giữa kinh tế và chính trị vì mọi thứ đều liên quan.” Anh mô tả hợp tác xã đang chiến đấu trên ba mặt trận cùng lúc: sự chiếm đóng của Israel, thứ mà anh gọi là “bộ máy quan liêu” của Chính quyền Palestine, và “chiếc ô” của chủ nghĩa tư bản và các cấu trúc tài trợ của các tổ chức phi chính phủ đi kèm với những điều kiện ràng buộc.

Mười lăm phần trăm doanh thu của hợp tác xã được đưa trở lại ngôi làng, tài trợ cho các chương trình dành cho trẻ em và phụ nữ. Hai mươi gia đình được coi là khó khăn nhất từng nhận rau miễn phí. Hợp tác xã sau đó chuyển sang giúp các gia đình này tự canh tác những mảnh đất nhỏ theo chương trình “đừng cho tôi con cá; hãy dạy tôi cách câu cá”.

“Đây mới là an ninh lương thực thực sự”, Najjar nói. “Những người không ăn thứ mình tự trồng sẽ không bao giờ có tự do thực sự.”

Trước khi tham gia, các thành viên mới phải trải qua sáu tháng đào tạo về kinh tế chính trị của sự chiếm đóng và thực hành nông nghiệp sinh thái, bao gồm cách xử lý đất và sâu bệnh mà không dùng hóa chất. Hai tuần một lần, hợp tác xã họp để lên kế hoạch. Cuối mỗi tháng, họ đánh giá những gì đã đạt được.

Najjar cho biết phần lớn tầm nhìn cho hợp tác xã được phác thảo trong tù – nơi anh gọi là “trường học cách mạng Palestine”. Hai tháng sau khi thành lập hợp tác xã, anh bị quản thúc hành chính, một hình thức giam giữ không cần cáo buộc hoặc xét xử, có thể gia hạn vô thời hạn. Anh đã ở tù khoảng một năm, trong đó có bốn tháng biệt giam. “Trong phòng biệt giam, tôi đã suy nghĩ rất nhiều về hợp tác xã vì thành thật mà nói, ở đó bạn có thời gian để suy nghĩ”, anh nói. “Tôi đã viết ra mọi quy trình và mục tiêu – chính xác những gì chúng tôi cần.” Khi được trả tự do, các thành viên đã xây thêm hai nhà kính và đưa thêm ba mảnh đất vào canh tác khi anh vắng mặt. “Hợp tác xã không phải là của chúng tôi”, anh nói. “Nếu Ghassan bị bắt, nếu Ghassan chết, nếu Ghassan đi xa, hợp tác xã vẫn không đóng cửa. Nó dành cho nông dân, cho Burin, cho bất cứ ai tin vào tự do và an ninh lương thực.”

‘Chúng tôi thà chết trên mảnh đất của mình’

Theo đếm của Najjar, vụ tấn công tháng 7 là lần thứ bảy nhà kính của hợp tác xã bị phá hoại hoặc phá hủy. Khi được hỏi điều gì thúc đẩy họ tiếp tục xây dựng lại những công trình có thể lại bị phá tiếp, anh luôn trả lời là phẩm giá. “Đây là cuộc chiến giữa cái ác và cái thiện. Bạn phải chọn đứng về phía nào”, anh nói. “Chúng tôi chọn đứng ở tiền tuyến của cuộc đấu tranh vì đây là đất đai của chúng tôi. Chúng tôi gắn phẩm giá của mình với đất đai, và tôi không nghĩ ai trên thế giới này có thể sống mà không có phẩm giá.”

Khi các khu quân sự đóng cửa trở thành điều bình thường, Burin – nằm giữa các khu định cư bạo lực nổi tiếng Yitzhar và Har Brakha cùng tiền đồn Givat Ronen – đã chứng kiến 13 tiền đồn được thành lập hoặc mở rộng trong những tháng gần đây, theo đếm của Najjar. Nhưng khi người dân trong làng chuyển từ thái độ hoài nghi về chính trị của anh sang tôn trọng, Najjar xem sự kiên trì của hợp tác xã là bằng chứng của một chiến thắng cơ bản hơn.

“Sự chiếm đóng thực sự không phải khi họ lập trạm kiểm soát và xâm chiếm ngôi làng”, anh nói. “Sự chiếm đóng thực sự là khi họ chiếm được tâm trí bạn. Khi bạn thức dậy vào buổi sáng và làm việc trên mảnh đất của mình – đó là tự do thực sự.”

Hiện tại, quyết tâm đó thể hiện qua những chuyến “Tom và Jerry” lúc sáng sớm ra đất đai của họ và qua việc thay thế những gì đã bị phá hủy, cùng với việc xây hàng rào mà các nhà tổ chức hy vọng sẽ ít nhất làm chậm lại cuộc tấn công tiếp theo. “Chúng tôi thà chết trên mảnh đất của mình còn hơn chấp nhận một Nakba nữa”, Najjar nói. “Chúng tôi làm việc như một gia đình, như đồng chí và vì tự do. Chúng tôi không làm việc chỉ vì lý do kinh tế hay vì ‘hòa bình’. Tôi quan tâm đến tự do. Và khi bạn làm việc trên đất, bạn cảm thấy mình có tự do, ngay cả khi đang bị người định cư tấn công.”