Nội các mới của Anh và bài toán khủng hoảng chi phí sinh hoạt

Nhiều tuần liền, cho đến khi con gái nhận lương, bà Donna O’Hara không thể mua thực phẩm. Những ngày đó, người phụ nữ 54 tuổi, mẹ của bốn đứa con, phải đến ngân hàng thực phẩm hoặc vay tiền để xoay xở. Bà bắt đầu phụ thuộc vào các tổ chức từ thiện cung cấp thực phẩm khẩn cấp miễn phí sau khi con trai và bạn gái của cậu chuyển ra ở riêng hồi tháng 2 sau khi sinh con. Khoản thu nhập mà họ đóng góp vào hóa đơn gia đình mất đi đã khiến tình hình tài chính của gia đình bà rơi vào bờ vực.

“Về mặt tinh thần, điều đó thật căng thẳng và xấu hổ khi phải đến ngân hàng thực phẩm, vô cùng xấu hổ”, bà nói. “Tôi ghét phải nhờ người khác giúp đỡ. Tôi ghét phải vay mượn tiền bạc.”

Căng thẳng này chồng chất lên một tình cảnh vốn đã bấp bênh. O’Hara mắc bệnh đa u tủy, một loại ung thư máu, và đã phải nhập viện ba lần kể từ tháng 10 vì nhiễm trùng buộc cô phải tạm dừng hóa trị. Hai người con của bà đang nhận Universal Credit, khoản trợ cấp hàng tháng chính của Anh dành cho người trong độ tuổi lao động. Sau khi trả tiền cấp dưỡng, con trai bà chỉ còn 340 bảng (khoảng 460 USD) mỗi tháng để sống vì không thể đi làm khi đang chờ phẫu thuật túi mật. Bản thân bà O’Hara nhận trợ cấp nhà ở 1.800 bảng mỗi tháng trong khi tiền thuê nhà là 2.500 bảng, khiến bà không thể trả đủ và có nguy cơ bị đuổi khỏi nhà.

Cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt ở Anh trở nên trầm trọng kể từ khi lạm phát tăng vọt cuối năm 2021, ban đầu do gián đoạn đại dịch và sau đó là giá năng lượng tăng cao sau khi Nga xung đột với Ukraine. Tuy nhiên, với những hộ gia đình như của bà O’Hara, gánh nặng còn sâu xa hơn, bắt nguồn từ hơn một thập kỷ thắt lưng buộc bụng, tăng trưởng lương yếu và năng suất trì trệ, cộng với tác động kinh tế của Brexit.

Chính lịch sử lâu dài đó là trọng tâm trong cương lĩnh chính trị của Thủ tướng Andy Burnham. Để giải quyết khủng hoảng, tân Thủ tướng đã đưa ra kế hoạch 10 năm xoay quanh việc mở rộng nhà ở xã hội và nhà ở giá phải chăng, cải cách Universal Credit và đầu tư vào kinh tế địa phương. Ông hiện đang đi khắp đất nước để lắng nghe những lo ngại tài chính của người dân.

Nghiên cứu của Quỹ Joseph Rowntree cho thấy mức độ nghiêm trọng của vấn đề. Theo Sam Tims, nhà phân tích trưởng của tổ chức này, ước tính 7,4 triệu gia đình thu nhập thấp không đủ khả năng chi trả ít nhất một mặt hàng thiết yếu trong sáu tháng qua, ở mức cao kỷ lục. Ông chỉ ra rằng mức trợ cấp cơ bản của Universal Credit hiện thấp hơn so với một thập kỷ trước, và cho rằng cần kết hợp xóa bỏ giới hạn trợ cấp cho hai con (đã được thực hiện vào tháng 4, ước tính giúp khoảng nửa triệu trẻ em thoát nghèo) với mức sàn tối thiểu được bảo vệ trong Universal Credit và tăng trợ cấp nhà ở địa phương.

Theo Adam Lang, giám đốc chính sách tại Carnegie UK, khảo sát của họ cho thấy chỉ hơn một phần tư số hộ gia đình không thể trang trải một khoản chi bất ngờ 850 bảng (khoảng 1.150 USD), và cứ 20 người thì có một người không đủ khả năng nuôi sống gia đình. Điều đáng chú ý là tình hình không cải thiện trong ba năm qua. Ông Lang thận trọng ủng hộ cách tiếp cận của Thủ tướng Burnham nhưng cảnh báo không nên kỳ vọng một nhóm biện pháp có thể giải quyết mọi thứ.

Evelyn Henderson-Child, nhà nghiên cứu cấp cao tại Trung tâm Kinh tế địa phương (CLES), nhận định rằng ngay cả khi tăng trưởng kinh tế diễn ra, nó cũng không đến được với những người đang vật lộn với khủng hoảng. Theo bà, các chính sách tập trung vào tăng trưởng thường ưu tiên các ngành năng suất cao mà bỏ qua các lĩnh vực duy trì xã hội và tạo nhiều việc làm như thực phẩm, bán lẻ, giao thông, nhà ở và chăm sóc. Giải pháp nằm ở việc ai được hưởng lợi từ tăng trưởng, không chỉ là con số tăng trưởng, và cần tái cấu trúc nền kinh tế để phân phối lợi ích một cách công bằng hơn.

Với bà O’Hara, cuộc tranh luận về số liệu tăng trưởng chẳng có ý nghĩa gì. “Có người nói ‘hãy chi tiêu theo ngân sách’. Hãy thử chi tiêu theo ngân sách khi bạn phải đếm từng đồng xu chỉ để mua một ổ bánh mì”, bà nói. “Không phải lỗi của tôi khi tôi bị ung thư và không thể đi làm. Cuộc sống không nên như vậy.”