Nợ công Mỹ vượt 40.000 tỷ USD: Washington nợ ai và vì sao quan trọng?

Tổng nợ của Mỹ đã vượt 40.000 tỷ USD lần đầu tiên trong lịch sử, theo cập nhật của Bộ Tài chính hôm 19/8. Con số này tăng gấp đôi so với đầu nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Donald Trump (tháng 1/2017), khi nợ công ở mức 19.950 tỷ USD.

Nợ công tăng nhanh trong thập niên 2020, đặc biệt dưới nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump, khiến các chuyên gia kinh tế lo ngại về sự kết hợp độc hại giữa vay nợ lớn, chi tiêu tăng và thuế thấp có thể đẩy nền kinh tế lớn nhất thế giới vào khủng hoảng.

Nợ tăng nhanh thế nào?

Trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump, nợ công tăng 7.800 tỷ USD, chủ yếu do chi phí ứng phó đại dịch COVID-19. Từ khi trở lại Nhà Trắng tháng 1/2025, nợ đã tăng thêm 3.800 tỷ USD, nâng tổng mức tăng qua hai nhiệm kỳ lên 11.600 tỷ USD. Dưới thời Tổng thống Joe Biden (2021-2025), nợ tăng 8.400 tỷ USD do chính phủ tiếp tục vay và chi tiêu mạnh để đối phó đại dịch.

Nợ Mỹ chạm mốc 39.000 tỷ USD vào tháng 3 năm nay, nghĩa là chỉ mất chưa đầy 5 tháng để tăng thêm 1.000 tỷ USD. Để so sánh, phải mất gần 200 năm để nợ công Mỹ vượt 1.000 tỷ USD lần đầu vào năm 1981, theo phân tích của Ủy ban Ngân sách Liên bang có trách nhiệm (CRFB).

Văn phòng Ngân sách Quốc hội (CBO) dự báo nợ sẽ tăng từ 101% GDP năm 2026 lên 120% vào năm 2036, vượt xa mức kỷ lục 106% sau Thế chiến II.

Vì sao nợ phình to?

Chi tiêu khủng hoảng: Hai cuộc khủng hoảng lớn trong gần hai thập niên là suy thoái 2007-2009 và đại dịch COVID-19 (2020-2023) buộc chính phủ phải vay và tăng chi tiêu. Đại dịch liên quan đến khoảng 1/3 số nợ tích lũy từ năm 2017.

Thuế thu không đủ: Doanh thu từ thuế và các nguồn khác không theo kịp chi tiêu, nhất là khi Mỹ chi nhiều hơn cho lương hưu và y tế cho dân số già. Chính quyền Dân chủ lẫn Cộng hòa đều không kiềm chế được chi tiêu hoặc tăng thuế để bù đắp khoảng cách. Mỹ chi khoảng 7.000 tỷ USD mỗi năm, trong đó khoảng 60% dành cho An sinh xã hội, bảo hiểm y tế Medicare, Medicaid và chăm sóc cựu chiến binh.

Lãi suất tăng: Lãi suất duy trì ở mức thấp cho đến khi đại dịch bùng phát, sau đó Cục Dự trữ Liên bang (Fed) nâng lãi suất để chống lạm phát. Hiện Mỹ chi khoảng 1.100 tỷ USD mỗi năm để trả lãi nợ, nhiều hơn một chút so với chi tiêu quốc phòng. Trong 10 tháng đầu năm tài khóa 2026, chi phí lãi vay cũng vượt chi tiêu bảo hiểm y tế, trở thành khoản chi lớn thứ hai sau lương hưu.

Ông Trump đã cắt giảm thuế gì?

Ông Trump thực hiện cắt giảm thuế sâu cho doanh nghiệp từ Đạo luật Cắt giảm thuế và Việc làm năm 2017, giảm thuế suất doanh nghiệp từ 35% xuống 21%. Năm 2025, ông ký Đạo luật “One Beautiful Bill Act” giúp duy trì vĩnh viễn luật thuế 2017, đồng thời cắt giảm chi tiêu Medicaid 12% và nâng trần nợ gần 5.000 tỷ USD. Hiện thuế thu nhập cá nhân chiếm khoảng nửa nguồn thu liên bang, trong khi thuế doanh nghiệp chỉ chiếm 9%.

Mỹ nợ ai?

Nợ công vay từ các nhà đầu tư trong và ngoài nước chiếm 80% (khoảng 32.000 tỷ USD) tổng nợ. Trong đó, khoảng 21.000 tỷ USD là nợ trong nước, gồm nợ Fed (4.528 tỷ USD), quỹ tương hỗ (5.195 tỷ USD), quỹ hưu trí (1.135 tỷ USD), chính quyền địa phương (1.636 tỷ USD), ngân hàng thương mại (2.083 tỷ USD) và các tổ chức, cá nhân khác (6.660 tỷ USD).

Quốc tế, Mỹ nợ Nhật Bản 1.203 tỷ USD, Anh 889 tỷ USD, Trung Quốc 683 tỷ USD cùng hơn 30 chủ nợ khác. Tỷ lệ nắm giữ nợ của nước ngoài tăng từ 5% năm 1970 lên 32% năm 2025. Khoảng 8.000 tỷ USD còn lại là nợ nội bộ chính phủ, không ảnh hưởng trực tiếp đến tài chính tổng thể.

Nợ tăng ảnh hưởng gì đến kinh tế Mỹ?

Các nhà phân tích cảnh báo nợ tăng không kiểm soát có thể dẫn đến khủng hoảng kinh tế như siêu lạm phát hoặc lãi suất cao hơn. Rủi ro đầu tư tư nhân giảm do lo ngại an toàn, từ đó làm chậm tăng trưởng. Các nhà lập pháp cuối cùng có thể buộc phải áp dụng biện pháp thắt lưng buộc bụng như tăng thuế, ảnh hưởng đến các chương trình an sinh xã hội. Hậu quả có thể kéo dài nhiều năm, khiến thế hệ trẻ phải trả giá nhiều hơn. Mỹ là trụ cột của kinh tế toàn cầu, nên khủng hoảng tại đây sẽ tác động tiêu cực đến thị trường thế giới.

Bà Maya MacGuineas, Chủ tịch CRFB, cho rằng bước khắc phục đầu tiên là cam kết không vay mới ngay lập tức và thành lập ủy ban tài khóa lưỡng đảng. Tuy nhiên, việc này khó khăn khi chính phủ vừa cam kết giữ thuế thấp và cắt giảm chi tiêu, vừa tham gia cuộc chiến tốn kém ở Trung Đông.