Niger đối mặt binh biến tại thủ đô Niamey: Diễn biến và triển vọng
Al Jazeera Staff
Chính quyền quân sự Niger tuyên bố đã khống chế một vụ binh biến tại thủ đô Niamey sau nhiều giờ xảy ra đọ súng và tiếng nổ gần căn cứ quân sự, dinh tổng thống và đài phát thanh truyền hình quốc gia hôm 29/8. Giới chức quân sự xác nhận hàng chục binh sĩ đột biến đã bị tiêu diệt hoặc bắt giữ, trong khi bối cảnh bất ổn an ninh và căng thẳng nội bộ quân đội ngày càng gia tăng. Vụ việc cho thấy những thách thức sâu xa trong nội bộ lực lượng vũ trang Niger dưới thời chính quyền quân sự hiện nay.
Chính quyền quân sự Niger cho biết đã khống chế được một vụ binh biến tại thủ đô Niamey sau nhiều giờ xảy ra đọ súng và tiếng nổ gần các địa điểm quân sự và chính phủ trọng yếu, theo hãng tin Al Jazeera.
Vụ việc bắt đầu ngay sau nửa đêm 29/8 tại căn cứ quân sự 101, một cơ sở quân sự lớn nằm trong khu vực sân bay quốc tế Diori Hamani, nơi trước đây từng được lực lượng Mỹ sử dụng. Bộ trưởng Quốc phòng Niger, tướng Salifou Mody, cho biết một nhóm binh sĩ đã giam giữ một số đồng đội và nổ súng tại "một số địa điểm nhạy cảm" ở thủ đô.
Giao tranh kéo dài nhiều giờ, trong đó đài phát thanh truyền hình quốc gia tạm thời bị ngừng phát sóng. Tiếng súng và tiếng nổ được ghi nhận quanh khu vực sân bay và dinh tổng thống. Truyền hình nhà nước cho biết lực lượng an ninh dần giành lại quyền kiểm soát, trong khi hàng chục binh sĩ đột biến được cho là đã bị tiêu diệt hoặc bị bắt giữ.
Hội đồng Quân sự cầm quyền, được gọi là Hội đồng Bảo vệ Tổ quốc, kêu gọi người dân giữ bình tĩnh và đoàn kết. Đến cuối ngày 29/8, giới chức quân sự và truyền hình nhà nước xác nhận binh biến đã được khống chế.
Ai đứng sau vụ binh biến?
Những binh sĩ đột biến được cho là gồm các quân nhân trẻ đến từ khu vực bên ngoài Niamey, đặc biệt là vùng tây nam Niger. Hãng tin Reuters dẫn nguồn từ các nhà phân tích và quan chức an ninh cho biết chiến dịch có sự tham gia của binh sĩ từ Ouallam, Tera và Dosso. Các đơn vị từ những khu vực này đã chịu tổn thất nặng nề khi chiến đấu với các nhóm vũ trang, đặc biệt là lực lượng liên kết với ISIL.
Quy mô chính xác của lực lượng đột biến và người cầm đầu vẫn chưa được xác định rõ. Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng sự tham gia của binh sĩ tiền tuyến cho thấy sự bất mãn ngày càng tăng trong nội bộ quân đội.
Heni Nsaibia, nhà phân tích cấp cao về Tây Phi tại tổ chức ACLED, nhận định: "Các cuộc tấn công với thương vong lớn nhằm vào quân đội Niger đang trở nên phổ biến và sẽ tiếp tục thúc đẩy bất ổn, làm gia tăng căng thẳng trong hàng ngũ quân đội".
Bối cảnh bất ổn tại Niger
Quân đội Niger lên nắm quyền trong cuộc đảo chính tháng 7/2023, với lý do chính quyền dân cử trước đó không kiểm soát được các nhóm vũ trang. Tuy nhiên, ba năm sau, các nhóm vũ trang liên kết với al-Qaeda và ISIL vẫn tiếp tục tiến hành các cuộc tấn công.
Chính quyền quân sự đã tăng cường quan hệ với Nga, đồng thời yêu cầu Pháp và Mỹ rút lực lượng. Niger cùng Mali và Burkina Faso thành lập Liên minh các quốc gia Sahel (AES) vào tháng 9/2023 nhằm phối hợp chống lại các nhóm vũ trang.
Dù vậy, tình trạng bất ổn vẫn tiếp diễn. Tháng 6/2024, một cuộc tấn công ở miền tây Niger khiến 20 binh sĩ và một dân thường thiệt mạng. Tháng 1/2026, ISIL nhận trách nhiệm cho vụ tấn công căn cứ không quân tại sân bay Diori Hamani. Đến tháng 6/2026, một vụ tấn công có vũ trang tại sân bay Niamey làm 11 binh sĩ và hai dân thường thiệt mạng.
Trong vụ binh biến mới nhất, các nguồn tin cho biết lực lượng Africa Corps do Nga hậu thuẫn đã nhận được yêu cầu hỗ trợ trấn áp những kẻ đột biến. Đại sứ Nga tại Niger, Viktor Voropaev, xác nhận thông tin này với hãng tin TASS. Nơi ở của nhà lãnh đạo quân sự Tchiani vẫn chưa được xác nhận.
Phản ứng quốc tế và triển vọng
Liên minh AES bày tỏ ủng hộ giới lãnh đạo quân sự Niger, gọi vụ binh biến là "sự phản bội của một nhóm binh sĩ liên quan đến âm mưu gây bất ổn". Algeria lên án vụ việc và bày tỏ "hoàn toàn đoàn kết và ủng hộ mạnh mẽ" với Niger. Bộ Ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ kêu gọi kiềm chế và hy vọng "trật tự sẽ sớm được lập lại".
Chuyên gia an ninh Kabir Adamu có trụ sở tại Abuja nhận định vụ binh biến "cho thấy những thách thức thể chế và cấu trúc sâu xa trong quân đội". Ông cho rằng những bất bình về trang thiết bị, luân phiên lực lượng đã tích tụ đến mức dẫn đến binh biến, và các mục tiêu bị nhắm tới cho thấy "đây rõ ràng là nỗ lực lật đổ chính phủ".
"Nếu Tchiani không giải quyết các thách thức kinh tế xã hội, văn hóa, môi trường và an ninh mà ông đã hứa khi lên nắm quyền vào tháng 7/2023, thì những vấn đề này sẽ tiếp tục tái diễn", Adamu cảnh báo.
