Nhà đầu tư mới Hàn Quốc thiệt hại lớn giữa cơn sốt cổ phiếu AI

Seoul, Hàn Quốc – Khi thị trường chứng khoán Hàn Quốc tăng mạnh nhờ nhu cầu chip phục vụ AI đầu năm nay, Eun-bi, một công chức ngoài 30 tuổi, đã rút phần lớn tiền tiết kiệm để mua cổ phiếu. Cô đặt cược vào một số cổ phiếu nổi bật, đặc biệt là nhà sản xuất chip nhớ SK Hynix và một quỹ ETF niêm yết tại Mỹ theo dõi ngành bán dẫn, với hy vọng có tiền tổ chức đám cưới vào tháng 4 năm sau.

Nhưng khi chỉ số chuẩn KOSPI lao dốc gần 40% so với đỉnh tháng 6, danh mục của Eun-bi bốc hơi hàng chục nghìn USD, đẩy kế hoạch đám cưới vào nguy cơ trì hoãn. “Giờ tôi đang phân vân có nên thu nhỏ buổi lễ hoặc bỏ tuần trăng mật”, Eun-bi, người đề nghị chỉ nêu tên đầu tiên, chia sẻ với Al Jazeera.

Eun-bi là một trong hàng triệu người Hàn Quốc hào hứng tham gia thị trường trong đợt bùng nổ cổ phiếu lớn nhất lịch sử nước này, thu về khoản lời lớn nhưng cũng nhanh chóng chứng kiến lợi nhuận bốc hơi.

Nhiều nhà đầu tư lần đầu tham gia được khuyến khích bởi Tổng thống Lee Jae Myung, người cam kết đưa thị trường chứng khoán – vốn tụt hậu so với quốc tế – phục vụ lợi ích người dân. Dù thị trường phần nào phục hồi sau đợt lao dốc tháng 7, biến động vẫn rất mạnh. Ngày 19/8, KOSPI giảm gần 6% sau khi đã giảm 1,55% hôm trước. Sau nhiều tuần lên xuống chóng mặt, chỉ số vẫn tăng khoảng 50% so với đầu năm nhưng thấp hơn 30% so với đỉnh lịch sử.

Nguyên nhân và hệ quả

Sự biến động dữ dội đặt ra câu hỏi về nỗ lực của chính quyền ông Lee nhằm mở rộng khả năng tiếp cận thị trường cho nhà đầu tư, bao gồm cả việc phê duyệt các sản phẩm đầu tư dùng đòn bẩy rủi ro. Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng chính phủ không phải là yếu tố duy nhất. Với Samsung Electronics và SK Hynix – hai nhà sản xuất chip lớn nhất thế giới – chiếm hơn nửa chỉ số, vận mệnh của KOSPI phần lớn phụ thuộc vào một ngành duy nhất.

Chỉ số KOSPI đã tăng gấp đôi trong nửa đầu năm, đạt mức tăng 101,14% vào cuối tháng 6 nhờ nhu cầu chip nhớ tăng vọt. Chỉ số vượt mốc 5.000 điểm vào tháng 1, chạm 8.000 điểm vào tháng 5, đạt đỉnh nội phiên 9.385,59 điểm vào ngày 19/6. Nhưng đến ngày 30/7, chỉ số đã đảo chiều, tuột xuống dưới 5.595 điểm. Việc vay nợ để đầu tư khiến tổn thất thêm trầm trọng.

Theo Hiệp hội Đầu tư Tài chính Hàn Quốc, dư nợ vay ký quỹ tính đến cuối tháng 7 là 28,9 nghìn tỷ won (20,7 tỷ USD), giảm so với mức đỉnh 38,6 nghìn tỷ won (27,6 tỷ USD) vào tháng 6, khi các công ty môi giới thanh lý tài sản của nhà đầu tư không đủ khả năng bù lỗ.

Chính sách của chính phủ được cho là đã tiếp tay cho một phần rủi ro này. Cơ quan quản lý dưới thời ông Lee đã phê duyệt các quỹ ETF theo dõi biến động gấp đôi giá cổ phiếu Samsung và SK Hynix. 18 quỹ loại này được niêm yết ngày 27/5, ba tuần trước khi thị trường đảo chiều. Ngày 31/7, nhà chức trách nâng gấp ba mức tiền mặt tối thiểu để giao dịch ETF đòn bẩy cổ phiếu đơn lẻ lên 30 triệu won (21.450 USD), rút ngắn thời gian thực hiện so với kế hoạch tháng 8.

Tranh cãi chính trị

Sự hỗn loạn thị trường đã ảnh hưởng đến tỷ lệ ủng hộ Tổng thống Lee. Khảo sát của Realmeter từ ngày 10-14/8 cho thấy tỷ lệ tín nhiệm của ông giảm năm tuần liên tiếp xuống 43% – mức thấp nhất kể từ khi nhậm chức. Giới phân tích cho rằng nguyên nhân gồm cả việc thị trường chứng khoán sụt giảm và tranh cãi quanh quyết định phê duyệt ETF đòn bẩy cổ phiếu đơn lẻ nội địa.

Ông Cho Kuk, cựu Bộ trưởng Tư pháp đã rời đảng Dân chủ để thành lập đảng nhỏ Tái thiết Hàn Quốc, chỉ trích: “Việc chính phủ đưa ra ETF đòn bẩy cổ phiếu đơn lẻ là thất bại chính sách rõ ràng. Những người trẻ tin tưởng vào định hướng của chính phủ đã bị mắc bẫy đòn bẩy do chính phủ đặt ra và ôm khoản nợ cùng tổn thương tinh thần khó có thể thoát ra. Thị trường chứng khoán không được biến thành sòng bạc”.

Benjamin Engel, trợ lý giáo sư chuyên về chính trị Hàn Quốc tại Đại học Dankook, nhận định: “Các chính trị gia dù đúng hay sai thường bị đổ lỗi cho biến động thị trường. Mọi người có vẻ đã vay nợ quá mức để đầu tư và sẽ gặp rắc rối khi thị trường suy giảm tất yếu. Giờ đây các nhà đầu tư chú ý hơn đến KOSPI sẽ là yếu tố mới trong chính trị Hàn Quốc tới đây”.

Bora Kim, Giám đốc khu vực châu Á tại Leverage Shares – công ty phát hành ETF đòn bẩy lớn, cho rằng không nên đổ lỗi hoàn toàn cho sự thiếu kinh nghiệm của nhà đầu tư cá nhân hay cơn sốt AI. “Nhà đầu tư Hàn Quốc ở độ tuổi 30 và 50, vốn đã đặt cược lớn vào công nghệ Mỹ, từ lâu là nhóm mua chủ lực trong thị trường này. Việc ra mắt ETF đòn bẩy cho hai cổ phiếu có trong hầu hết danh mục đầu tư của người Hàn đã tạo cảm giác quen thuộc làm lu mờ nhận thức rủi ro” – bà Kim nói, ám chỉ Samsung và SK Hynix.

Eun-bi cho biết cô không mua sản phẩm đòn bẩy nội địa nào chỉ vì đã hết tiền. Dù vậy, cô không trách chính phủ vì tổn thất của mình. “Tôi không nghĩ tổng thống hay chính phủ phải chịu trách nhiệm vì khuyến khích đầu tư cổ phiếu. Sản phẩm đòn bẩy có nhiều ở nước ngoài, nên tôi nghĩ sau cơn quá nhiệt ngắn hạn của KOSPI, thị trường sẽ trở lại bình thường”.

Sau trải nghiệm đắt giá, Eun-bi thay đổi cách đầu tư: “Vì lỗ nặng do giá cổ phiếu bán dẫn giảm, tôi đã nghĩ từ nay nên đa dạng hóa nhiều lĩnh vực. Tôi muốn theo dõi tình hình nửa cuối năm nay và nửa đầu năm sau, rồi chuyển toàn bộ sang tiền mặt trước đám cưới”.