Người Ukraine lo ngại Mỹ cắt chia sẻ tình báo khi Nga tăng cường không kích

Kyiv, Ukraine – Những vụ nổ tên lửa đạn đạo của Nga tấn công Ukraine trong tuần này đã khiến ít nhất 15 người thiệt mạng và hàng chục người bị thương, tương tự hàng trăm cuộc tập kích trước đó. Tuy nhiên, lần này có một điểm khác biệt: còi báo động phòng không chỉ vang lên vài giây trước hoặc sau khi các đợt tên lửa mới lao vào các tòa nhà chung cư, nhà máy điện và kho hàng.

Theo Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy, các đối tác của Ukraine đã không cung cấp dữ liệu tình báo từ vệ tinh cảnh báo sớm của NATO trong tuần này, trong khi căng thẳng giữa Washington và Kyiv gia tăng. Ông không nêu đích danh Mỹ, và Tổng thống Donald Trump đã phủ nhận việc Washington ngừng chia sẻ tình báo.

Chùm vệ tinh quân sự có thể phát hiện các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo của Nga thông qua ngọn lửa nhiệt của tên lửa chỉ vài giây sau khi phóng. Cảnh báo này thường cho người Ukraine tới 10 phút – khoảng thời gian quý giá để phát còi báo động và gửi tin nhắn khẩn cấp, giúp người dân kịp sơ tán xuống hầm trú ẩn. “Đó là điều giúp ngăn chặn các vụ giết người,” Zelenskyy nói. Radar mặt đất của Ukraine chỉ có thể phát hiện tên lửa bay tới khi chúng đạt tốc độ từ 6.000 đến 12.000 km/h.

Áp lực từ Washington

Bất chấp sự phủ nhận của Trump, giới quan sát Ukraine cho rằng Tổng thống Mỹ muốn giúp đảng Cộng hòa giành thêm ghế trong Quốc hội trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp tới bằng cách gây áp lực buộc Kyiv tuyên bố “ngừng bắn năng lượng” với Moscow, qua đó kéo giá dầu toàn cầu giảm xuống.

Trung tướng Ihor Romanenko, cựu phó tổng tham mưu trưởng các lực lượng vũ trang Ukraine, nhận định với Al Jazeera rằng Trump đang gây áp lực lên Tổng thống và Ukraine để “giành lợi thế bằng mọi cách cần thiết trong chiến dịch tranh cử”. Ông cho biết việc thiếu dữ liệu tình báo “ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả phòng không, chúng tôi không có thời gian để phản ứng”. Không có dữ liệu vệ tinh, máy bay không người lái và tên lửa của Ukraine cũng “mất độ chính xác khi tấn công các mục tiêu sâu trong lãnh thổ Nga”.

Hôm Chủ nhật, Trump tuyên bố thỏa thuận ngừng bắn năng lượng, theo đó hai bên sẽ không tấn công lẫn nhau vào cơ sở hạ tầng năng lượng, từ các nhà máy lọc dầu và kho nhiên liệu của Nga đến các trạm điện và sưởi của Ukraine. “Có hiệu lực ngay lập tức, có một THỎA THUẬN NGỪNG BẮN NĂNG LƯỢNG trong cuộc chiến giữa Nga và Ukraine. Cả hai bên đã đồng ý. Đừng phá vỡ nó!” Trump viết trên mạng xã hội. Kyiv nói thông báo này gây bất ngờ, trong khi Moscow không xác nhận ủng hộ và tiếp tục tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng của Ukraine.

Theo nhà phân tích Igar Tyshkevych tại Kyiv, áp lực của Trump không chỉ nhằm vào các nhà máy lọc dầu mà còn muốn nhanh chóng mở lại, trung gian và hoàn tất đàm phán hòa bình giữa Kyiv và Moscow, ngay cả khi có lợi cho Điện Kremlin. “Ông ấy cần các cuộc đàm phán hòa bình thành công. Lý tưởng nhất là một sự tháo gỡ nhất định trong tiến trình giải quyết hòa bình, khi Kyiv thể hiện sẵn sàng đồng ý với các yêu cầu của Nga hơn,” Tyshkevych nói. Ông cho rằng áp lực sẽ tiếp tục cho đến khi “Kyiv thể hiện sẵn sàng thỏa hiệp và nhượng bộ trước Nga”. Moscow “đơn giản là lợi dụng” áp lực và việc đình chỉ cảnh báo phòng không để leo thang tấn công Ukraine.

Ưu tiên của Kyiv: Phá hủy nhà máy lọc dầu

Việc đình chỉ chia sẻ dữ liệu đặc biệt gây sốc vì Kyiv đã ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu của Nga trong ba ngày. Theo Phó Thủ tướng Nga Aleksander Novak, mãi đến thứ Tư, máy bay không người lái của Ukraine mới tấn công các nhà máy lọc dầu ở vùng Saratov và Ryazan.

Tuy nhiên, một nhà quan sát khác cho rằng việc Kyiv tập trung vào các nhà máy lọc dầu là không hiệu quả và phản tác dụng. Nikolay Mitrokhin từ Đại học Bremen (Đức) nói với Al Jazeera: “Ưu tiên chiến lược của Kyiv vẫn là phá hủy các nhà máy lọc dầu”. Tuy nhiên, Nga đã vượt qua cú sốc ban đầu bằng cách vận chuyển khí đốt từ các nhà máy ở Siberia và xuất khẩu từ Belarus và Kazakhstan lân cận. Không có sụp đổ kinh tế, thất nghiệp hàng loạt hay biểu tình công chúng sau các cuộc tấn công, trong khi Moscow tiếp tục không kích, bổ sung máy bay không người lái phản lực giống tên lửa hành trình và khó bị bắn hạ bằng hệ thống phòng không hiện có của Ukraine.

Mitrokhin đặt câu hỏi: “Cơ sở nào cho niềm tin của Kyiv và các bên ủng hộ rằng các cuộc tấn công vào nhà máy lọc dầu và kho chứa sẽ dẫn đến thất bại chiến lược của Nga trước khi Ukraine bị đánh bại? Tôi không hiểu”. Theo ông, các cuộc tấn công của Ukraine vào trung tâm dữ liệu, cầu và nhà máy lắp ráp máy bay không người lái hiệu quả hơn nhiều. Các cuộc tấn công gần đây vào trung tâm dữ liệu của gã khổng lồ trực tuyến Nga Yandex và ngân hàng nhà nước Sberbank đã gây gián đoạn dịch vụ ở Nga và cả các nước cộng hòa thuộc Liên Xô cũ nơi Yandex vận hành dịch vụ thanh toán trực tuyến, giao đồ ăn và taxi.

Mitrokhin cũng lưu ý Trump “không yêu cầu ông ấy dừng chiến tranh, nhượng thành phố hay ngừng tấn công hậu phương Nga nói chung”. Kyiv đã nhiều lần nhắc lại sẵn sàng bắt đầu đàm phán hòa bình nếu có lệnh ngừng bắn trước, nhưng Moscow muốn tiếp tục tấn công trên bộ và không kích cho đến khi các điều khoản hòa bình được hoàn tất – quá trình có thể mất nhiều tháng hoặc thậm chí nhiều năm.

“Chúng tôi sẵn sàng cho mọi diễn biến”

Hôm thứ Tư, quan chức phụ trách máy bay không người lái của Ukraine cáo buộc SpaceX của Elon Musk hạn chế các thiết bị đầu cuối Starlink thuộc hệ thống Starshield cấp quân sự. Serhiy Beskrestnov nói SpaceX đột ngột và không cảnh báo đã hạn chế dịch vụ cho các thiết bị đầu cuối gắn trên máy bay không người lái bay trên 160 km/h. Giới hạn này ảnh hưởng đến các máy bay không người lái đánh chặn quan trọng, và cố vấn tổng thống Serhii Sternenko cho rằng nó diễn ra sau yêu cầu của Trump. Musk nói Nhà Trắng sở hữu và kiểm soát hệ thống Starshield, và mọi giới hạn tốc độ do Trump quyết định.

Một số nhà phân tích quân sự cảnh báo giới hạn này có thể dẫn đến việc Starlink bị đóng hoàn toàn đối với Ukraine, gây tổn hại chất lượng mọi liên lạc quân sự. Andriy Pronin nói với Al Jazeera: “Nhưng chúng tôi đã chuẩn bị cho mọi thứ. Chúng tôi đã biết điều đó có thể xảy ra, vì vậy chúng tôi sẵn sàng cho mọi diễn biến”.

Hồi tháng 9/2022, Musk bí mật ra lệnh cho các kỹ sư tắt phủ sóng Starlink ở vùng Kherson do Nga chiếm đóng, cản trở nỗ lực tái chiếm của Kyiv, theo Reuters. Năm 2023, Musk đe dọa cắt quyền truy cập Starlink của quân đội Ukraine trừ khi Lầu Năm Góc chi trả chi phí. Sau đó, Lầu Năm Góc, Ba Lan và các đồng minh châu Âu khác đã tiếp nhận chi phí.