Người tị nạn bị Canada bàn giao cho ICE và giam giữ tại Mỹ

Khi Canada thắt chặt các quy định về tị nạn, nhiều người tị nạn muốn đoàn tụ với gia đình cho biết họ bị chính quyền Canada bàn giao cho ICE và bị giam giữ nhiều tháng sau khi yêu cầu tị nạn bị từ chối tại biên giới.

Markens Appolon, 25 tuổi, chạy trốn khỏi Haiti để thoát khỏi nạn bạo lực băng đảng hoành hành, làm gián đoạn việc học kinh tế của anh. Anh dự định đến Montreal để đoàn tụ với gia đình. Tuy nhiên, trong hơn 4 tháng qua, Appolon bị giam giữ tại một trung tâm của ICE. Anh chia sẻ: “Mỗi ngày trôi qua, sức khỏe tinh thần của tôi trở nên tồi tệ hơn. Bạn thấy thế giới vận hành mà mình bị mắc kẹt ở đây, chỉ biết nhìn.”

Appolon đã tìm cách tị nạn tại Canada, tin rằng đây là nơi an toàn cho những người gặp nguy hiểm. Anh có gia đình tại Canada, đủ điều kiện để xin tị nạn, nhưng chính các quan chức Canada đã bàn giao anh cho ICE. Luật sư di trú Erin Simpson, đại diện cho Appolon, cho biết: “Điều gây sốc là Canada đang tham gia vào việc này. Canada đang giao người cho ICE.”

Theo các luật sư di trú Canada, số vụ việc tương tự đã gia tăng kể từ đầu nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Donald Trump. Những người tị nạn cố gắng xin tị nạn tại Canada thông qua ngoại lệ của Hiệp định Quốc gia thứ ba An toàn (Safe Third Country Agreement) giữa Canada và Mỹ. Theo hiệp định, người tị nạn phải xin tị nạn ở quốc gia an toàn đầu tiên họ đến. Tuy nhiên, các chuyên gia pháp lý cho rằng Mỹ không nên được coi là quốc gia an toàn thứ ba, vì việc giam giữ dài hạn người xin tị nạn và đe dọa trục xuất họ đến những nơi có nguy cơ bị tổn hại hoặc giết hại.

Trong khi đó, Canada đang thắt chặt hệ thống tị nạn của mình. Đạo luật mới được ban hành vào tháng 3 đã tạo ra các quy tắc không đủ điều kiện bổ sung cho người xin tị nạn, khiến các nhà phê bình cáo buộc chính phủ của Thủ tướng Mark Carney áp dụng các chính sách di trú kiểu Trump.

Appolon rời Haiti năm 2023 khi đất nước chìm trong chiến tranh băng đảng, khoảng trống quyền lực chính trị, suy thoái kinh tế và nạn đói. Anh chuyển đến Florida và sống với chú theo chương trình thị thực nhân đạo đặc biệt do chính quyền Biden cấp. Khi Trump trở lại nắm quyền và đe dọa chấm dứt chương trình, Appolon quyết định xin tị nạn tại Canada.

Một người tị nạn cố gắng vào Canada từ Mỹ phải chứng minh có thành viên gia đình tại Canada mới được phép vào. Appolon đến biên giới Quebec-Vermont vào ngày 28/12 nhưng bị từ chối và bàn giao cho ICE. Dì của anh, một công dân Canada, đang tạm thời ra nước ngoài vì việc gia đình khẩn cấp, và nhân viên biên phòng cho rằng không có dì ở Canada, anh không thể vào.

Theo luật sư Simpson, các nhân viên biên phòng Canada trước đây linh hoạt hơn và lẽ ra nên cho phép dì của Appolon có thời gian quay lại. Luật Canada không quy định người thân phải có mặt tại nước này tại thời điểm người tị nạn đưa ra yêu cầu.

Tenzin, một người tị nạn từ Tây Tạng, cho biết việc Canada sẵn sàng đưa anh vào trại giam của ICE dường như hoàn toàn trái ngược với hình ảnh quốc tế của nước này. Anh cố gắng xin tị nạn tại Canada ở biên giới Mỹ vào tháng 8, với gia đình người Canada đang chờ đón. Anh nói: “Tôi nghĩ người Canada tốt hơn người Mỹ… nhưng khi bị đối xử như vậy, tôi nghĩ có một số người xấu ở Canada.”

Tenzin bị đưa vào trung tâm ICE ở Buffalo. Đến tháng 12, anh bắt đầu mất kiểm soát cơ bắp bên trái khuôn mặt. Sau nhiều ngày xin gặp bác sĩ, các nhân viên ICE đưa anh đến bệnh viện, với tay và chân bị còng, trong trận bão tuyết, mặc bộ đồ mỏng. Các nhân viên nói rằng họ đã hết áo khoác. Bác sĩ chẩn đoán anh mắc bệnh Bell’s palsy, gây tê liệt mặt đột ngột.

Luật sư Heather Neufeld, đại diện cho Tenzin, cho biết là người tị nạn không quốc tịch ở Nepal, anh không đủ điều kiện xin giấy thông hành. Cơ hội duy nhất để rời Nepal là thông qua hộ chiếu giả từ Ấn Độ để đến Canada từ biên giới Mỹ. Khi anh tìm cách xin tị nạn, các quan chức biên giới từ chối phỏng vấn gia đình Tenzin. Neufeld đã thành công trong việc chứng minh rằng việc đối xử với Tenzin tại biên giới Canada có nhiều sai sót về thủ tục. Anh được thả vào tháng 2 và đoàn tụ với gia đình tại Toronto.

Gurbir Singh cho biết anh đã chạy trốn khỏi Ấn Độ sau khi nhận được lời đe dọa tử hình từ cảnh sát, và cố gắng xin tị nạn tại Canada vào ngày 25/3, dự định đoàn tụ với gia đình ở Brampton. Tuy nhiên, các quan chức biên giới Canada không tin anh là Singh, mặc dù có giấy tờ và dấu vân tay trùng khớp với hồ sơ trong hệ thống. Anh bị bàn giao cho ICE và bị giam tại trung tâm giam giữ Buffalo trước khi luật sư Simpson thuyết phục được các quan chức Canada về danh tính của anh. Anh được thả và cho phép vào Canada vào cuối tháng 4.

Cơ quan Biên phòng Canada (CBSA) cho biết không thể bình luận về các trường hợp của Appolon, Tenzin và Singh do vấn đề bảo mật, nhưng khẳng định nhân viên biên phòng xử lý yêu cầu “một cách khách quan” và người yêu cầu “hiểu quyền của họ”. CBSA cho biết người tị nạn chịu trách nhiệm chứng minh đủ điều kiện vào Canada, và nhân viên biên phòng phải “hài lòng” rằng “có nhiều khả năng tồn tại mối quan hệ gia đình”. Một phát ngôn viên cho biết CBSA có thể xem xét lại yêu cầu của người tị nạn trong các trường hợp “đặc biệt”. ICE không trả lời yêu cầu bình luận.