Người dân Iran hoài nghi thỏa thuận hòa bình với Mỹ

Tehran, Iran – Cộng đồng quốc tế thở phào nhẹ nhõm khi Mỹ và Iran công bố một bản ghi nhớ nhằm chấm dứt gần 4 tháng giao tranh vào Chủ Nhật. Tuy nhiên, trên đường phố Tehran – nơi người dân đã kiệt quệ vì nhiều năm bị trừng phạt và căng thẳng – tuyên bố ngừng bắn chưa đủ để tạo niềm tin rằng khủng hoảng đã qua.

Thỏa thuận dự kiến ký kết vào thứ Sáu sẽ mở lại eo biển Hormuz – do Iran kiểm soát phần lớn kể từ khi chiến tranh bùng phát ngày 28/2. Điều này được kỳ vọng sẽ ổn định thị trường năng lượng đang chao đảo. Đổi lại, Mỹ sẽ dỡ bỏ phong tỏa hải quân tại các cảng phía nam Iran, vốn đã bóp nghẹt nền kinh tế vốn đã khó khăn của nước này.

Nhiều vấn đề quan trọng và nhạy cảm vẫn chưa được giải quyết, như tương lai chương trình hạt nhân của Iran, các lệnh trừng phạt của Mỹ và tài sản đóng băng của Tehran. Những vấn đề này có thể sẽ bị hoãn lại, khiến nhiều người Iran bi quan rằng một giải pháp dài hạn sẽ không bao giờ đạt được.

“Tôi nghĩ thỏa thuận này không mang lại lợi ích lớn cho người dân vì nó sẽ không được thực thi đầy đủ để mang lại bất kỳ sự ổn định nào cho cuộc sống của chúng tôi”, Parisa, một sinh viên đại học ở Tehran, chỉ nêu tên đầu vì lý do an ninh, nói. “Nó có thể có hiệu quả ngay bây giờ, nhưng cả hai bên sẽ phá vỡ nó dựa trên lợi ích riêng của họ”.

Một cư dân khác của thủ đô, Mehdi, cho biết ông không lạc quan rằng lệnh ngừng bắn sẽ kéo dài do có quá nhiều vấn đề bất đồng chưa được giải quyết. “Tôi không nghĩ Mỹ sẵn sàng chấp nhận dù chỉ yêu cầu nhỏ nhất của Iran”, ông nói.

Người dân Iran cho rằng trước khi đạt được thỏa thuận dài hạn, các lệnh trừng phạt khắc nghiệt của Mỹ và Liên Hợp Quốc – vốn khiến Iran nghèo hơn và cô lập doanh nghiệp khỏi thị trường toàn cầu – cần phải được dỡ bỏ. Ngoài ra còn vấn đề hàng tỷ USD tài sản bị đóng băng của Iran ở nước ngoài và yêu cầu của Tehran về phí tàu qua eo biển Hormuz. Mỹ và phần lớn thế giới khẳng định quyền tự do hàng hải qua tuyến đường này.

Bản ghi nhớ đạt được bất chấp các cuộc đấu súng gần đây giữa Iran và Mỹ, cùng sự phản đối của Israel. Việc Israel ném bom vùng ngoại ô Beirut hôm Chủ Nhật – vốn là đường ranh đỏ của Tehran – đã đe dọa làm xáo trộn thỏa thuận và đẩy khu vực trở lại xung đột.

Các chi tiết sơ bộ của thỏa thuận cũng bị cản trở bởi lập trường của những người theo đường lối cứng rắn ở Iran, những người muốn chính phủ có lập trường mạnh mẽ hơn trong đàm phán và sẽ sẵn sàng chỉ trích bất kỳ nhượng bộ nào.

Iran đã trì hoãn công bố thỏa thuận cho đến sau nửa đêm giờ địa phương vào thứ Hai, dường như để tránh tin tức này rơi vào ngày sinh nhật của Tổng thống Mỹ Donald Trump vào Chủ Nhật. Tuy nhiên, chênh lệch múi giờ với Mỹ vẫn cho phép Washington công bố thỏa thuận vào Chủ Nhật, như Trump đã hứa.

Thứ Hai tại quảng trường Valiasr ở trung tâm Tehran, chính quyền đã công bố một bức tranh tường khổng lồ màu đen mô tả lãnh tụ tối cao đã qua đời Ayatollah Ali Khamenei, người dự kiến sẽ được an táng vào tháng Bảy và thường xuyên kêu gọi cảnh giác với Mỹ.

Trong các cuộc tụ họp đêm của lực lượng ủng hộ nhà nước tại các quảng trường và đường phố trên khắp đất nước, nhiều người than thở về việc Iran không trả thù được cho cái chết của Khamenei vào ngày 28/2, đồng thời phản đối mọi nhượng bộ với Washington. Một số người chỉ trích dữ dội đội đàm phán và các quan chức an ninh.

Một số người khác tin rằng những tháng tới chiến tranh sẽ tiếp diễn, vì vậy Tehran phải duy trì lợi thế đạt được sau hơn 100 ngày xung đột với Mỹ và Israel. “Theo tôi, thỏa thuận này sẽ không kéo dài; Mỹ sẽ lại vi phạm. Tốt hơn hết chúng ta nên giữ vững lập trường, ví dụ như tiếp tục đóng cửa eo biển Hormuz và không cho phép mở cửa”, một phụ nữ ủng hộ chính phủ tên Mohadese nói với Al Jazeera.

Thỏa thuận cũng bao gồm việc ngừng các hoạt động quân sự trên tất cả các mặt trận, bao gồm cả Lebanon – điều mà Tehran nhấn mạnh phải được đưa vào thỏa thuận. Mohammad Bagher Zolghadr, thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, hứa hẹn vào tối Chủ Nhật rằng “phản ứng của các chiến binh Hồi giáo đã sẵn sàng” sau vụ Israel nhắm mục tiêu vào Beirut. Nhưng vài giờ sau, cơ quan ra quyết định tối cao xác nhận thỏa thuận với Mỹ và không có hành động trả đũa nào xảy ra.

Truyền thông Iran cho biết Trump đã đồng ý dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân ngay lập tức, thay vì trong vòng 30 ngày như thương lượng trước đó, để đổi lấy việc Iran ngừng các cuộc tấn công trả đũa dự kiến nhằm vào Israel.

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đang hứng chịu chỉ trích từ phe đối lập, những người coi thỏa thuận này là thất bại của đất nước. Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz cho biết nước này không có kế hoạch rút quân chiếm đóng khỏi Lebanon, Syria hay Dải Gaza, và sẽ đáp trả mạnh mẽ nếu Iran tấn công.

Văn bản chính thức của thỏa thuận Iran-Mỹ chưa được công bố, nhưng cả hai bên đã cố gắng khẳng định thỏa thuận là chiến thắng của mình. Truyền hình nhà nước Iran, khi thông báo về thỏa thuận, tuyên bố: “Mỹ buộc phải ký bản ghi nhớ để chấm dứt chiến tranh với Cộng hòa Hồi giáo và trục kháng chiến”.

Trong khi đó, thị trường Iran đã hoan nghênh khả năng chấm dứt giao tranh trực tiếp và lợi ích tiềm tàng từ việc dỡ phong tỏa của Mỹ đối với hàng nhập khẩu. Đồng nội tệ cũng mạnh lên vào thứ Hai, ngày thứ ba liên tiếp kể từ đầu tuần làm việc ở Iran, giao dịch ở mức khoảng 1,61 triệu rial đổi một USD. Trước đó, đồng rial đã chạm mức thấp kỷ lục khoảng 1,9 triệu vào tháng trước.

Giá vàng tại Tehran cũng tiếp tục giảm vào thứ Hai, trong khi thị trường chứng khoán tiếp tục tăng, với chỉ số Sở giao dịch chứng khoán Tehran đạt gần 5 triệu điểm vào cuối phiên. Hy vọng rằng việc kết thúc bao vây các cảng Iran, dỡ bỏ trừng phạt và giải phóng tài sản sẽ phục hồi nền kinh tế, nhưng điều này phụ thuộc vào vô số yếu tố, nhiều yếu tố ngoài tầm kiểm soát của Tehran.