Với một chiếc smartphone buộc trên đầu, bà nội trợ Nagireddy Sriramyachandra (25 tuổi) ở Chennai, Ấn Độ, đang quay cảnh mình thái xoài để đào tạo robot AI có thể thực hiện các công việc gia đình trong tương lai. Mỗi giờ quay, bà nhận được 250 rupee (khoảng 2,6 USD).
“Ai khác sẽ trả cho bạn 250 rupee mỗi giờ chỉ để làm việc nhà chứ?” – Sriramyachandra nói từ bếp nhà mình. “Tương lai tôi có thể tự mua một robot cho riêng mình”.
Bà là một trong số hàng nghìn người lao động tại quốc gia đông dân nhất thế giới đang làm công việc đào tạo hệ thống AI. Các đoạn ghi hình đời thường này là vô giá đối với các công ty công nghệ toàn cầu, vốn đang gặp khó khăn trong việc dạy máy móc cách di chuyển và hành động như con người trong thế giới thực.
Khác với chatbot hoặc phần mềm tạo hình ảnh chỉ cần dữ liệu số, việc xây dựng hệ thống AI có thể điều hướng môi trường thực tế đòi hỏi nhiều thách thức hơn. Các nhà phát triển tin rằng việc đưa các cảnh quay từ góc nhìn thứ nhất (egocentric data) vào các mô hình AI chuyên biệt sẽ giúp robot sao chép hành vi con người.
Một số người đào tạo AI làm việc tại nhà, số khác tại các nhà máy hoặc studio chuyên dụng, sử dụng kính quay video, camera gắn trên đầu và cảm biến chuyển động. “Thiết bị reo lên ‘Không phát hiện tay’ khi tôi không quay đúng cách” – Sriramyachandra nói, người gửi các bản ghi qua một ứng dụng đặc biệt cho công ty dữ liệu AI, có văn phòng tại Ấn Độ và Mỹ, và có các tập đoàn Fortune 500 trong danh sách khách hàng.
Thị trường robot hình người đang bùng nổ. Theo dự báo, hơn 1 tỷ robot sẽ được sử dụng vào năm 2050, chủ yếu cho mục đích công nghiệp và thương mại. Ấn Độ đã định vị mình là trung gian toàn cầu trong việc tạo, xử lý và chú thích dữ liệu AI.
“Nhiều khả năng các dịch vụ thu thập dữ liệu này sẽ gia tăng” – chuyên gia lao động số Aditi Surie từ Viện Định cư Con người Ấn Độ tại Bengaluru nhận định.
Bên cạnh những lợi ích được ca ngợi, tự động hóa cũng tiềm ẩn rủi ro. Cơ quan tư vấn chính phủ NITI Aayog cho biết hầu hết các cuộc thảo luận về AI và lao động “tập trung vào nhân viên cổ trắng và dự đoán mất việc gần như chắc chắn trong phân khúc này” nếu không có hành động khẩn cấp. “Rất ít sự chú ý, nếu có, được dành cho việc AI có thể phục vụ 490 triệu lao động phi chính thức của Ấn Độ như thế nào, những người là xương sống của nền kinh tế” – báo cáo của NITI Aayog nêu trước thềm hội nghị thượng đỉnh AI toàn cầu tại Ấn Độ năm nay.
Ponni, 55 tuổi, suốt một thập kỷ qua ngồi bên lề đường ở Bengaluru để làm vòng hoa. Bà cũng từng được trả tiền để buộc điện thoại lên trán. “Thế hệ tiếp theo… những người có thể phải làm công việc tương tự tôi, họ sẽ gặp vấn đề” – Ponni chia sẻ.
