Nghệ thuật giúp trẻ em Gaza vượt qua tổn thương chiến tranh

Deir el-Balah, Dải Gaza – Maryam, 16 tuổi, ngồi trước trang giấy trắng, tay cầm bút chì và bắt đầu vẽ những nét đầu tiên. Trong bối cảnh chiến tranh đã đảo lộn mọi mặt đời sống ở Gaza, Maryam cố gắng tạo cho mình một môi trường khác, dù chỉ trong vài giờ đồng hồ. Giấy và bút chì giúp em tạm rời khỏi khung cảnh xung quanh và quay về với điều mình yêu thích.

Nhà của Maryam bị ném bom vào tháng 1/2024. Hiện em sống tại nhà bà ngoại ở Deir el-Balah. Em đã mất bạn bè, người thân, trong đó có chú của mình trong các cuộc tấn công của Israel – chiến dịch đã khiến hơn 73.000 người Palestine thiệt mạng kể từ tháng 10/2023. Không gian nghệ thuật nơi Maryam vẽ – nằm trong một quán cà phê ven biển ở Deir el-Balah – đã trở thành nơi trú ẩn của em.

“Nơi này giúp em quay về với chính mình và khám phá lại niềm đam mê vẽ”, Maryam nói. Với em, vẽ không chỉ là sở thích mà còn là cách thể hiện cảm xúc, đặc biệt là những điều khó diễn tả bằng lời. “Em cảm thấy nhẹ nhõm về tâm lý, như thể em có thể đặt cảm xúc của mình lên giấy thay vì giữ chúng trong lòng. Mỗi bức vẽ giúp em mô tả được một phần những gì mình cảm nhận và truyền tải đến mọi người theo cách riêng, kể cả những điều đôi khi em không thể nói ra”.

Không gian cho hy vọng

Maryam vẽ từ nhỏ nhưng bắt đầu tham gia lớp nghệ thuật từ tháng 4, khi không gian này được thành lập. Em cho biết mỗi bức vẽ hoàn thành mang lại cảm giác đạt được điều gì đó và mở ra một khoảng hy vọng nhỏ giữa những ngày nặng nề. “Nếu không vẽ, có lẽ em đã chìm vào trầm cảm và những hoàn cảnh khó khăn. Nhưng em đã đứng dậy và học được điều mới mỗi ngày”.

Abdullah al-Ghafri, 35 tuổi, là người lập ra không gian nghệ thuật này. Anh cho biết ý tưởng ra đời từ nhu cầu cấp thiết: “Hầu hết các trung tâm giáo dục và văn hóa ở Gaza đã bị phá hủy, chúng tôi không tìm được nơi nào để nuôi dưỡng tài năng của trẻ em và thanh thiếu niên. Mục tiêu chính là giúp những người tham gia thoát khỏi bầu không khí chiến tranh và tàn phá, tạo nơi để họ giải tỏa năng lượng tiêu cực và thay thế bằng hy vọng”. Dù vậy, chi phí thuê địa điểm đắt đỏ khiến anh phải liên tục tìm kiếm nhà đầu tư để duy trì hoạt động.

Cách đối phó với sang chấn

Theo nhà tâm lý học Asil Abu Shawish, nghệ thuật giúp trẻ em và thanh thiếu niên bày tỏ cảm xúc trong thời điểm nhiều tổn thương. “Khi trẻ vẽ, hát hay chơi nhạc cụ, các em phần nào giải tỏa áp lực và cảm xúc tích tụ bên trong”. Bà giải thích rằng một không gian an toàn để tham gia hoạt động nghệ thuật mang lại cảm giác ổn định giữa hoàn cảnh thay đổi liên tục: “Khi trẻ vào một không gian an toàn và biết mình có thời gian cho việc vẽ hay âm nhạc, điều đó giúp các em cảm thấy mình vẫn kiểm soát được một phần cuộc sống”.

Chiến tranh vẫn tiếp diễn dù có thỏa thuận ngừng bắn chính thức từ tháng 10, trẻ em vẫn phải đối mặt với nỗi sợ hãi, căng thẳng và mất mát lớn. Bà Abu Shawish tin rằng nghệ thuật là một phương tiện quan trọng để giải tỏa cảm xúc, dù không thể chữa lành mọi ảnh hưởng tâm lý: “Không đứa trẻ nào có thể nói ‘con sợ’, ‘con buồn’ hay ‘con đã mất ai đó’. Nhưng chúng có thể vẽ cảm giác đó, chọn một bài hát thể hiện điều đó, hoặc giải tỏa qua việc chơi nhạc cụ”.

Âm nhạc như liệu pháp

Tại trại Nuseirat, trong khuôn khổ Hiệp hội Chăm sóc Sinh viên Palestine, Jabr Thabet điều phối các hoạt động với Nhạc viện Quốc gia Edward Said, nơi trẻ em tụ họp để học hát và chơi nhạc cụ. Thabet, điều phối viên dự án tại chi nhánh Gaza của nhạc viện, cho biết: “Chúng tôi cố gắng mang âm nhạc đến với trẻ em bất cứ nơi nào có thể, dù địa điểm có thay đổi và trung tâm bị hư hại. Chúng tôi không chỉ dạy nhạc mà còn tạo không gian để các em trải nghiệm những khoảnh khắc bình thường, cảm thấy niềm vui và gặp gỡ bạn bè cùng trang lứa”.

Cơ sở của nhạc viện ở thành phố Gaza đã bị hư hại trong chiến tranh, nên các giáo viên phải tiếp tục hoạt động tại các khu vực sơ tán như Nuseirat, Deir el-Balah và chính thành phố Gaza. Thabet nhấn mạnh: “Điều nổi bật nhất là sự nhiệt tình của các em. Một đứa trẻ đến lớp với mong đợi học điều mới và ra về với mong muốn quay lại. Âm nhạc cho phép đứa trẻ thể hiện những gì bên trong theo cách khác. Một đứa trẻ có thể không nói được nhưng có thể hát hoặc chơi nhạc cụ. Với chúng tôi, nghệ thuật là một hình thức kiên cường. Khi một đứa trẻ có thể hát, chơi và tạo ra điều đẹp đẽ giữa sự tàn phá, theo một cách nào đó, các em đang bảo tồn một phần bản thân và cuộc sống của mình”.