Ngày thứ 117 chiến tranh Iran: Bất đồng về thanh sát hạt nhân, Thượng viện Mỹ hạn chế quyền chiến tranh của Tổng thống

Iran và Mỹ đã đưa ra những tuyên bố trái ngược về các vấn đề then chốt khi các nhà đàm phán nỗ lực đạt được thỏa thuận cuối cùng trong khung thời gian 60 ngày. Những khác biệt vẫn tồn tại xung quanh vấn đề giám sát hạt nhân và việc thực thi bất kỳ thỏa thuận nào, cho thấy những thách thức mà cả hai bên phải đối mặt.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tuyên bố Iran sẽ không được phép thu phí tại eo biển Hormuz theo bất kỳ thỏa thuận cuối cùng nào, nhấn mạnh rằng tuyến đường thủy chiến lược này phải luôn mở cửa cho vận tải quốc tế.

Trong khi đó, Iran bác bỏ tuyên bố của Mỹ rằng nước này đã đồng ý cho phép các thanh sát viên hạt nhân trở lại, sau khi Tổng thống Donald Trump nói rằng Tehran đã chấp nhận mức giám sát “cao nhất”. Những tuyên bố mâu thuẫn làm nổi bật khoảng cách mà các nhà đàm phán vẫn đang cố gắng thu hẹp.

Dưới đây là những diễn biến chính:

Tại Iran:

• Quân đội Iran chuyển sang “học thuyết tấn công”: Tướng Ahmad Reza Pourdastan, người đứng đầu Trung tâm Nghiên cứu và Chiến lược Quân đội Iran, cho biết Tehran đã rời bỏ tư thế phòng thủ thuần túy và nay đã đưa các hoạt động chủ động vào chiến lược quân sự. Theo hãng tin bán chính thức Fars, ông Pourdastan nói Iran có thể “gây bất ngờ nghiêm trọng cho kẻ thù” nếu lợi ích quốc gia yêu cầu và nói thêm rằng phần lớn năng lực quân sự của nước này vẫn chưa được sử dụng. Những bình luận này đánh dấu sự thay đổi so với học thuyết “kiên nhẫn chiến lược” gắn liền với cố lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, phản ánh sự chuyển hướng của Tehran sang cái mà các nhà phân tích mô tả là “răn đe tích cực và chưa từng có” sau cuộc chiến với Mỹ và Israel.
• Iran tuyên bố không có kế hoạch thanh sát IAEA: Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei đã bác bỏ các báo cáo về cuộc gặp với người đứng đầu Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) Rafael Grossi và cho biết hiện không có kế hoạch cho các chuyến thăm hoặc thanh sát của cơ quan giám sát hạt nhân Liên Hợp Quốc. Ông Baghaei nói rằng các giao dịch của Iran với IAEA sẽ tuân theo các thủ tục hiện hành, nghĩa vụ bảo vệ, luật pháp quốc hội và các quyết định của Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao. Iran đã đình chỉ hợp tác với IAEA sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào các cơ sở hạt nhân của nước này vào tháng 6/2025, và trong khi các hoạt động ngoại giao vẫn tiếp tục theo khuôn khổ 60 ngày, Tehran tuyên bố chưa cho phép các thanh sát viên quay trở lại.

Ngoại giao chiến tranh:

• Chuyên gia: “Không có cách nào” Mỹ và Iran có thể hoàn tất thỏa thuận trong 60 ngày: Charles Kupchan, thành viên cấp cao tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, nói với Al Jazeera rằng “không có cách nào” Washington và Tehran có thể hoàn tất một thỏa thuận cuối cùng trong khung thời gian 60 ngày được Tổng thống Donald Trump liên tục nhắc tới. “Tôi nghĩ chúng ta đang nói ít nhất là sang năm dương lịch tới,” ông nói, đồng thời cho biết sẽ không ngạc nhiên nếu cả hai bên chỉ đơn giản là “chạy đua với thời gian” bằng cách tiếp tục đàm phán và giữ cho eo biển Hormuz thông thoáng mà không đạt được thỏa thuận cuối cùng trước khi nhiệm kỳ tổng thống của Trump kết thúc.
• Qatar nói sản lượng LNG có thể trở lại bình thường trong vài tuần: Thủ tướng Sheikh Mohammed bin Abdulrahman bin Jassim Al Thani cho biết Qatar đang chuẩn bị khôi phục sản lượng khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) bình thường sau thỏa thuận tạm thời Mỹ-Iran. Qatar, nhà sản xuất LNG lớn thứ hai thế giới, đã ngừng sản lượng vào tháng 3 sau một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Iran nhằm vào cơ sở Ras Laffan. Sheikh Mohammed cho biết hầu hết sản lượng có thể được nối lại trong vòng vài tuần, ngoại trừ khu vực bị hư hại, đồng thời cho biết thêm rằng QatarEnergy sẽ chỉ dỡ bỏ tuyên bố bất khả kháng khi nước này hài lòng rằng mọi lo ngại về an toàn và hoạt động đã được giải quyết.

Tại vùng Vịnh:

• Rubio “cố gắng bán thỏa thuận” với Iran trong chuyến công du vùng Vịnh: Alan Fisher, đưa tin từ Washington, DC, cho biết Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đang thăm Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Kuwait và Bahrain, ba quốc gia vùng Vịnh được coi là chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ cuộc chiến với Iran. Ông Rubio, người cũng là cố vấn an ninh quốc gia của Trump, dự kiến sẽ trấn an các đồng minh trong khu vực rằng các cam kết an ninh của Mỹ vẫn còn nguyên vẹn. Ông cũng sẽ phát biểu trước Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh tại Bahrain, nơi ông “thực sự đang cố gắng bán thỏa thuận” giữa những lo ngại về phản ứng của Washington đối với các cuộc tấn công của Iran.

Tại Mỹ:

• Thượng viện Mỹ thông qua nghị quyết hạn chế quyền chiến tranh của Trump đối với Iran: Thượng viện đã bỏ phiếu 50-48 để thông qua một biện pháp yêu cầu Quốc hội chấp thuận cho các hành động quân sự tiếp theo của Mỹ chống lại Iran, đánh dấu lần đầu tiên một nghị quyết về quyền chiến tranh liên quan đến cuộc xung đột này được thông qua tại cả hai viện Quốc hội. Bốn đảng viên Cộng hòa – Bill Cassidy, Lisa Murkowski, Susan Collins và Rand Paul – đã cùng với gần như tất cả các đảng viên Dân chủ ủng hộ biện pháp này, trong khi Thượng nghị sĩ Đảng Dân chủ Pennsylvania John Fetterman bỏ phiếu chống. Nghị quyết dự kiến sẽ vấp phải quyền phủ quyết từ Tổng thống Trump.

Tại Israel:

• Ben-Gvir nói Mỹ “rất ngây thơ” về Iran: Bộ trưởng An ninh Quốc gia Israel Itamar Ben-Gvir nói rằng Mỹ sẽ “rất ngây thơ” nếu tin rằng Iran sẽ từ bỏ chương trình hạt nhân của mình, và ám chỉ rằng Israel có thể hành động độc lập chống lại Tehran. “Israel có trách nhiệm đối đầu với mối đe dọa từ Iran này và hành động chống lại nó một mình,” ông nói với Channel 7 của Israel, đồng thời nói thêm rằng “không có hoàn cảnh nào” có thể buộc Israel hành động “theo mệnh lệnh của một người bạn, ngay cả khi người bạn đó thực sự vĩ đại”. Những phát biểu của ông diễn ra trong bối cảnh có thông tin về căng thẳng giữa Washington và Tel Aviv liên quan đến các cuộc tấn công của Israel vào Lebanon và các cuộc đàm phán Mỹ-Iran đang diễn ra. Tuần trước, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance đã công khai chỉ trích các bộ trưởng nội các Israel vì “tấn công” Washington, gọi Mỹ là “đồng minh hùng mạnh duy nhất” còn lại của Israel trên thế giới.

Tại Lebanon:

• Liên Hợp Quốc nói lệnh ngừng bắn “về cơ bản được duy trì” ở miền nam Lebanon: Liên Hợp Quốc cho biết lệnh ngừng bắn ở miền nam Lebanon dường như “về cơ bản được duy trì”, mặc dù lực lượng gìn giữ hòa bình tiếp tục quan sát thấy các hoạt động trên bộ và trên không của quân đội Israel. Người phát ngôn Liên Hợp Quốc Stephane Dujarric cho biết lính UNIFIL đã chứng kiến hỏa lực súng máy “hạng nặng” và ba quả đạn pháo xe tăng do lực lượng Israel bắn gần Biyyada vào thứ Hai, trong khi các máy bay không người lái cũng được nhìn thấy “dường như để theo dõi lực lượng gìn giữ hòa bình UNIFIL”. Vụ việc xảy ra một ngày sau khi lực lượng gìn giữ hòa bình báo cáo ngày đầu tiên không có trao đổi hỏa lực kể từ khi giao tranh leo thang vào ngày 2/3. Liên Hợp Quốc kêu gọi tất cả các bên “tuân thủ đầy đủ lệnh ngừng bắn và tránh mọi hành động leo thang, đặc biệt là trong giai đoạn nhạy cảm này của các cuộc đàm phán đang diễn ra”.