Ngày Quốc tế Lao động trong kỷ nguyên AI: Cuộc chiến mới của người lao động

Ngày 1/5, nhiều quốc gia trên thế giới kỷ niệm Ngày Quốc tế Lao động để tôn vinh quyền lợi của người lao động và lịch sử phong trào công nhân. Mỹ và Canada không tổ chức ngày này mà có ngày Lễ Lao động riêng vào tháng 9. Tuy nhiên, nguồn gốc của Ngày Quốc tế Lao động lại bắt nguồn từ chính nước Mỹ vào ngày 1/5/1886, khi các cuộc đình công đòi ngày làm việc 8 giờ nổ ra và bị đàn áp đẫm máu bởi cảnh sát.

Hiện nay, quyền lợi người lao động đang bị đe dọa từ một hướng khác: trí tuệ nhân tạo (AI). Vào tháng 1, Amazon – nhà tuyển dụng lớn thứ hai tại Mỹ sau Walmart – đã sa thải 16.000 nhân viên, đợt cắt giảm nhân sự mới nhất do AI. Hồi tháng 10/2025, The New York Times đưa tin Amazon có kế hoạch thay thế hơn nửa triệu việc làm bằng robot.

Mỹ hiện dẫn đầu thế giới về phát triển AI, điều không có gì ngạc nhiên khi đây là quốc gia gắn bó chặt chẽ với chủ nghĩa tư bản khắc nghiệt và quan điểm người lao động nên hoạt động như những cỗ máy. Bước đi hợp lý tiếp theo là thay thế họ hoàn toàn bằng máy móc.

Trên thực tế, các chiến dịch quảng cáo tại San Francisco – trung tâm công nghệ và AI hàng đầu thế giới – còn công khai khuyến khích doanh nghiệp ngừng thuê người. Một công ty AI địa phương đăng tải các biển quảng cáo với nội dung như: “Ngừng thuê người”, “Kỷ nguyên nhân viên AI đã đến”, và “Nhân viên AI sẽ không phàn nàn về cân bằng công việc-cuộc sống”. Giám đốc điều hành của công ty này biện hộ rằng mục đích chiến dịch là thay thế những công việc mà mọi người không muốn làm, để họ có thể làm những việc mình thực sự yêu thích.

Tuy nhiên, trên thực tế, việc làm thường là phương tiện mưu sinh cho nhiều người. Một nhà phân tích nhận định: “Tầng lớp tỷ phú tìm kiếm một thế giới không có người lao động, nơi người lao động cảm thấy thừa thãi và bấp bênh nhất có thể. Họ yêu AI vì không muốn đối phó với những yêu cầu đòi được đối xử như con người của người lao động”.

Việc làm bấp bênh là một thành phần cố hữu của chủ nghĩa tư bản, khi những người lao động luôn sống trong nỗi sợ mất việc sẽ ít dám lên tiếng đòi quyền lợi. Lịch sử các vụ phá hoại công đoàn của Amazon, Starbucks và Trader Joe’s – với các thủ đoạn sa thải, đe dọa cắt phúc lợi – cho thấy điều đó. Nỗi sợ hãi nơi làm việc chắc chắn sẽ gia tăng khi “nhân viên AI” không quan tâm đến quyền lợi bắt đầu chiếm việc làm.

AI không chỉ là đỉnh cao của nỗ lực lâu dài nhằm biến con người thành những cỗ máy nghiện kỹ thuật số, mà còn là sự kết tinh của lịch sử áp bức người lao động. Theo một tổng quan vào đầu năm 2026, các vấn đề chính của AI bao gồm “xu hướng tạo ra thông tin sai lệch, duy trì thành kiến, gây ra rủi ro môi trường và bảo mật dữ liệu”.

Bất chấp những điều đó, giới tài phiệt doanh nghiệp vẫn đổ tiền vào AI. Ngày 29/4, The New York Times tiết lộ rằng chỉ trong ba tháng đầu năm nay, Google, Amazon, Meta và Microsoft đã chi tổng cộng 130,65 tỷ USD cho chi tiêu vốn, chủ yếu cho các trung tâm dữ liệu phục vụ AI.

Tổng thống Mỹ Donald Trump ủng hộ AI với tuyên bố cam kết “dẫn đầu cuộc đua AI để mở ra kỷ nguyên mới cho sự thịnh vượng của con người, khả năng cạnh tranh kinh tế và an ninh quốc gia”. Nhưng không có chỗ cho sự thịnh vượng của con người trong một thế giới hậu nhân loại. Vào Ngày Quốc tế Lao động này, cũng như mọi ngày khác, không nên có chỗ cho AI.