50 năm đã trôi qua kể từ cuộc nổi dậy Soweto năm 1976, khi hàng nghìn học sinh da đen xuống đường phản đối chính sách giáo dục áp bức của chính quyền phân biệt chủng tộc apartheid. Mặc đồng phục học sinh, họ đối mặt với đạn thật, chó nghiệp vụ và nhà tù. Cuộc biểu tình bắt đầu từ một trường học lan ra khắp Johannesburg, biến thành bạo loạn khiến nhiều người thiệt mạng, nhưng cuối cùng đã buộc chính quyền phải rút lại chính sách.
Sự kiện ngày 16/6/1976 được coi là bước ngoặt, tạo áp lực lên chính phủ thiểu số da trắng, mở đường cho sự ra đời của nền dân chủ Nam Phi năm 1994. Tuy nhiên, lễ kỷ niệm năm nay bị phủ bóng bởi nhiều cuộc khủng hoảng.
Nền kinh tế lớn nhất châu Phi đang chìm trong nghèo đói, thất nghiệp và tội phạm, với người da đen – chiếm 80% dân số – chịu hậu quả nặng nề nhất. Tỷ lệ thất nghiệp ở thanh niên 15-24 tuổi lên tới 60%. Theo Ngân hàng Thế giới, Nam Phi là quốc gia bất bình đẳng nhất thế giới năm 2022, khi thu nhập trung bình của hộ gia đình da đen chỉ khoảng 652 USD/tháng, so với 7.427 USD của hộ da trắng.
“Chính xác 50 năm sau, các bạn trẻ Nam Phi phải đối mặt với một thách thức khác: tìm chỗ đứng trong một nền kinh tế đã quá lâu đóng cửa trước mặt các bạn,” Tổng thống Cyril Ramaphosa phát biểu hôm 16/6.
Căng thẳng với người nhập cư châu Phi cũng bùng phát. Tháng 4 vừa qua, hàng nghìn người Nam Phi biểu tình, tấn công nhà cửa và cửa hàng của người nước ngoài, buộc chính phủ Ghana và Nigeria phải sơ tán công dân. Ít nhất 2 người Nigeria và 7 người Mozambique thiệt mạng. Chính quyền Nam Phi bác bỏ thuật ngữ “bài ngoại”, nhưng các nhà hoạt động cho rằng sự thất vọng của thanh niên là có cơ sở.
Nhà hoạt động dân chủ Irfaan Mangera nói với Al Jazeera: “Người dân đã thất vọng quá lâu, họ mất niềm tin vào các thể chế. Các phong trào chống nhập cư đang lợi dụng sự thất vọng đó.”
Cuộc nổi dậy Soweto năm 1976 bắt đầu từ việc chính quyền áp đặt tiếng Afrikaans làm ngôn ngữ giảng dạy bắt buộc tại các trường da đen. Ngày 16/6, học sinh tuần hành ôn hòa, nhưng cảnh sát xả súng làm chết ít nhất 176 người, trong đó có bé trai 12 tuổi Hector Pieterson. Bức ảnh em được đồng đội bồng đi đã gây chấn động thế giới.
Kể từ đó, ngày 16/6 trở thành Ngày Thiếu nhi châu Phi tại Nam Phi.
