Mỹ - Venezuela ký thỏa thuận dầu mỏ lớn chưa từng có: Giá xăng có giảm?

Ngày 28/8, Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố thỏa thuận dầu mỏ với Venezuela, gọi đây là “thỏa thuận dầu mỏ lớn nhất lịch sử thế giới”, tuyên bố sẽ làm “tăng gấp đôi” trữ lượng dầu của Mỹ và “giảm đáng kể giá xăng cho người Mỹ”. Tuy nhiên, nhiều nhà phân tích cho rằng mục tiêu này khó đạt được trong ngắn hạn.

Venezuela sở hữu trữ lượng dầu đã được kiểm chứng lớn nhất thế giới, ước tính khoảng 303 tỷ thùng, chiếm khoảng 17% tổng trữ lượng toàn cầu theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA). Nhưng dầu của nước này là loại dầu nặng, chua, chi phí khai thác và lọc dầu rất tốn kém. Mặc dù các nhà máy lọc dầu ở Vịnh Mexico của Mỹ có khả năng xử lý loại dầu này, các chuyên gia cảnh báo thỏa thuận Mỹ - Venezuela khó có thể hạ giá dầu thô trong tương lai gần.

Nội dung thỏa thuận dầu mới giữa Mỹ và Venezuela

Chính quyền Trump thông báo sẽ nắm quyền kiểm soát hơn 65 tỷ thùng dầu dự trữ đã được kiểm chứng của Venezuela, tương đương hơn 1/5 tổng trữ lượng dầu đã biết của nước này.

Theo tài liệu của Nhà Trắng, Mỹ sẽ thành lập một liên doanh tư nhân với North American Blue Energy Partners (NABEP), công ty thuộc sở hữu của tỷ phú Venezuela Alejandro Betancourt, người từng là đồng minh của cố Tổng thống Hugo Chavez. NABEP hiện là nhà vận hành lớn thứ hai tại Venezuela sau Chevron của Mỹ - tập đoàn cũng được kỳ vọng mở rộng hoạt động dầu mỏ tại đây.

Theo thỏa thuận, Văn phòng Vốn Chiến lược của Lầu Năm Góc sẽ nắm giữ 35% cổ phần tại NABEP. Nhà Trắng cho biết liên doanh này sẽ “có kiểm toán viên, luật sư và cố vấn có uy tín của Mỹ” và đảm bảo quyền mua 20% sản lượng với giá gốc.

Liên doanh với NABEP có công suất khai thác khoảng 200.000 thùng dầu thô mỗi ngày, giúp tăng sản lượng khi lệnh phong tỏa eo biển Hormuz của Iran khiến giá dầu toàn cầu tăng cao. Tổng thống lâm thời Venezuela Delcy Rodriguez hoan nghênh thỏa thuận này, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho NABEP hoạt động tại nước này dù vẫn đang chịu lệnh trừng phạt của Mỹ.

Mỹ đã nhập khẩu lượng lớn dầu thô từ Venezuela kể từ khi Tổng thống Nicolas Maduro bị bắt trong chiến dịch quân sự của Mỹ vào tháng 1/2025. Theo Thứ trưởng Năng lượng Mỹ Kyle Haustveit, hơn 500.000 thùng/ngày hiện được vận chuyển từ Venezuela sang Mỹ, chiếm khoảng 40% sản lượng 1,25 triệu thùng/ngày của quốc gia Nam Mỹ này.

Giá dầu thô Mỹ đã giảm sau khi thỏa thuận được công bố?

Trên thực tế, giá dầu thô Mỹ đã tăng kể từ khi ông Trump công bố thỏa thuận này. Johannes Rauball, chuyên gia phân tích dầu thô cấp cao tại Kpler, cho biết trước thỏa thuận, dầu WTI của Mỹ giao dịch quanh mức 83-86 USD/thùng, dầu Brent ở mức 85-88 USD/thùng. Sau đó, giá dầu WTI đã vượt 90 USD và Brent lên trên 95 USD/thùng, chủ yếu do rủi ro địa chính trị gia tăng và gián đoạn nguồn cung ở Trung Đông quanh eo biển Hormuz.

Vì sao giá dầu thô và xăng Mỹ chưa giảm?

Theo ông Rauball, mặc dù thỏa thuận Mỹ - Venezuela có thể cải thiện nguồn cung và tâm lý thị trường về dài hạn, giá trong ngắn hạn khó bị ảnh hưởng do những khó khăn thực tế trong khai thác dầu tại Venezuela. “Sẽ mất nhiều năm để thỏa thuận này tạo ra sản lượng đáng kể do các điểm nghẽn vật lý nghiêm trọng và cơ sở hạ tầng lão hóa của Venezuela, đặc biệt là hệ thống đường ống xuống cấp, lưới điện không đủ và thiếu các cơ sở nâng cấp dầu chuyên dụng”.

Về giá nhiên liệu, các nhà máy lọc dầu Mỹ đang hoạt động hết công suất để đáp ứng nhu cầu trong nước và quốc tế, khó có thể tăng thêm sản lượng. Việc tiếp cận dầu thô nặng của Venezuela không thể giúp giảm giá xăng trong ngắn hạn do những hạn chế về công suất lọc dầu.

Tracy Shuchart, chuyên gia kinh tế cấp cao tại NinjaTrader, viết trên mạng xã hội: “Những người ăn mừng thỏa thuận Venezuela nghĩ rằng một lượng dầu giá rẻ sắp tràn vào và kéo giá xăng xuống. Không phải vậy. Venezuela hiện bơm khoảng 1,2 triệu thùng/ngày, tăng từ mức dưới 1 triệu. Mức tăng này chủ yếu đến từ việc Chevron khai thác các giếng hiện có sau khi lệnh trừng phạt được dỡ bỏ, không phải từ hoạt động khoan mới”.

Thỏa thuận này có ý nghĩa gì đối với giá dầu toàn cầu?

Việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz, nơi vận chuyển hơn 20% lượng dầu và khí đốt toàn cầu, đã làm đảo lộn thị trường năng lượng. Ngay sau khi eo biển bị đóng cửa hồi tháng 3, giá dầu Brent đã vượt 100 USD/thùng.

Theo ông Rauball, tác động trước mắt của thỏa thuận dầu mỏ Mỹ - Venezuela với giá dầu toàn cầu vẫn ở mức “trung lập” khi thị trường tập trung vào tình trạng thiếu hụt nguồn cung do phong tỏa eo biển Hormuz. Về dài hạn, nếu sản lượng tăng thành công, lượng dầu Venezuela tại thị trường quốc tế sẽ dần tăng lên, tạo áp lực giảm giá trên toàn cầu trong tương lai.

Tuy nhiên, nguồn cung dầu Venezuela khó có thể bù đắp lượng dầu thiếu hụt từ các nước vùng Vịnh vốn đi qua eo biển Hormuz. Frederic Schneider, chuyên gia cấp cao tại Hội đồng Trung Đông về các vấn đề toàn cầu, cho rằng cuộc chiến Mỹ - Israel nhằm vào Iran đã loại khoảng 10 triệu thùng/ngày khỏi thị trường qua Hormuz, và Venezuela không thể thay thế số lượng đó, đặc biệt vì dầu Venezuela là loại dầu nặng, chua - cạnh tranh với các nguồn nhập khẩu dầu nặng khác (chủ yếu từ Canada và một phần Mexico) thay vì thay thế dầu nhẹ của vùng Vịnh.

Hamad Hussain, chuyên gia kinh tế hàng hóa tại Capital Economics (Anh), cho biết phát triển mỏ dầu tại Venezuela đòi hỏi đầu tư và thời gian đáng kể. Ngay cả về dài hạn, nguy cơ bất ổn chính trị và chi phí cao có thể khiến nhà đầu tư e ngại, hạn chế mức tăng nguồn cung và giảm áp lực giảm giá dầu.

Ngoài ra, chỉ một số ít quốc gia có nhà máy lọc dầu đủ khả năng xử lý dầu siêu nặng của Venezuela, chủ yếu là Mỹ, Trung Quốc và Ấn Độ. Các nhà máy lọc dầu châu Âu được thiết kế để lọc dầu nhẹ hơn nên ít quan tâm đến dầu Venezuela, ông Hussain nói. Dầu Venezuela quá nặng cũng có thể gây hư hại các hang ngầm nếu được dùng để bơm vào Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược Mỹ (SPR).

Ai thực sự được hưởng lợi từ thỏa thuận?

Theo các chuyên gia, các công ty dầu mỏ Mỹ có khả năng hưởng lợi lớn nhất. Sau khi thỏa thuận được công bố, cổ phiếu Chevron - công ty dầu lớn duy nhất của Mỹ đang hoạt động tại Venezuela - đã tăng 2,2% lên 206,20 USD trên chỉ số Dow Jones.

Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cho biết nhiều công ty dầu mỏ từ Mỹ và các nước khác dự kiến sẽ ký thỏa thuận tại Caracas trong tuần này, gồm Chevron (Mỹ), Eni (Italy), ONGC (Ấn Độ), GeoPark (Colombia) và GE Vernova (Mỹ). Ông tuyên bố giá xăng sẽ giảm cho người tiêu dùng Mỹ khi các công ty tăng đầu tư vào Venezuela: “Khoản đầu tư từ các thỏa thuận này sẽ giúp tăng sản lượng dầu, tạo áp lực giảm giá, nhưng vấn đề lớn nhất hiện nay đối với giá xăng dầu là năng lực lọc dầu”.

Tuy nhiên, ông Schneider không kỳ vọng nhiều công ty dầu mỏ khác vội đầu tư vào Venezuela. “Vấn đề cơ bản hơn là cú sốc giá cao trong thời kỳ chiến tranh đã phá hủy nhu cầu. Với dự báo nhu cầu bất ổn và dầu vùng Vịnh có thể quay lại, không công ty nào muốn bỏ 100 tỷ USD vào một quốc gia rủi ro như Venezuela”.

Sản lượng dầu của Venezuela đạt đỉnh trên 3 triệu thùng/ngày vào cuối thập niên 1990 nhưng lao dốc sau đó do thiếu đầu tư, quản lý yếu kém và lệnh trừng phạt của Mỹ. Trong những tháng gần đây, sản lượng ở mức khoảng 1,1-1,2 triệu thùng/ngày, tăng nhẹ kể từ khi ông Maduro bị đưa sang Mỹ hồi tháng 1.

Giá dầu toàn cầu vẫn phụ thuộc lớn vào diễn biến cuộc chiến Mỹ - Israel nhằm vào Iran vốn đang làm tê liệt eo biển Hormuz. Theo hãng tin Reuters, sáng 4/9 (theo giờ Việt Nam), giá dầu WTI tăng 0,7% lên 90,83 USD/thùng, dầu Brent tăng 1,1% lên 95,68 USD/thùng.