Mỹ và Iran họp kỹ thuật tại Thụy Sĩ: Lebanon có phải ưu tiên hàng đầu?

Ngày 21/6, phái đoàn Mỹ và Iran tiến hành đàm phán kỹ thuật cấp cao tại thị trấn Burgenstock, Thụy Sĩ, dưới sự trung gian của Pakistan và Qatar. Cuộc họp diễn ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump và người đồng cấp Iran ký Bản ghi nhớ (MoU) qua hình thức điện tử vào ngày 18/6.

Phái đoàn Iran do Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf và Ngoại trưởng Abbas Araghchi dẫn đầu. Phái đoàn Mỹ có Phó Tổng thống JD Vance, đặc phái viên Steve Witkoff và con rể Jared Kushner. Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif và Thủ tướng Qatar Sheikh Mohammed bin Abdulrahman bin Jassim Al Thani cũng tham dự.

Trước khi lên đường, ông Vance tuyên bố hy vọng đạt được tiến triển về vấn đề hạt nhân và ngừng bắn tại Lebanon. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cho biết phái đoàn Iran “sẽ thúc đẩy thực thi” các cam kết của Mỹ trong MoU và “tìm kiếm sự rõ ràng về cách phía bên kia dự định thực hiện những cam kết đó.”

Vấn đề Lebanon chiếm ưu thế

Lệnh ngừng bắn tại Lebanon dự kiến chiếm phần lớn thời gian họp ngày đầu. Ngày 20/6, lực lượng Israel tiếp tục tấn công Lebanon, khiến hàng chục người thiệt mạng, bất chấp thỏa thuận ngừng bắn với Hezbollah. Điều khoản đầu tiên của MoU nêu rõ Mỹ và Iran đồng ý “chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn các hoạt động quân sự trên mọi mặt trận, bao gồm Lebanon,” và cam kết đảm bảo “toàn vẹn lãnh thổ và chủ quyền của Lebanon.” Tuy nhiên, văn bản không đề cập đến Israel, quốc gia hiện chiếm đóng một phần năm lãnh thổ Lebanon.

Nhà phân tích Ross Harrison (Viện Trung Đông) nhận định Iran cho rằng Mỹ có nghĩa vụ kiềm chế Israel, dù Israel không phải bên ký kết. “Nếu Mỹ không thể áp đặt ý chí lên Israel để tuân thủ ngừng bắn, đó sẽ là vi phạm giữa Iran và Mỹ,” ông nói.

Vấn đề hạt nhân

Khi vào giai đoạn kỹ thuật, chương trình hạt nhân Iran là nội dung then chốt. Mỹ yêu cầu Iran không sở hữu, mua hoặc phát triển vũ khí hạt nhân, thậm chí không có năng lực làm điều đó. Iran khẳng định chương trình của mình phục vụ mục đích dân sự, sẵn sàng thương lượng giới hạn nếu được dỡ bỏ trừng phạt.

Eo biển Hormuz và áp lực kinh tế

Ngày 21/6, Iran tuyên bố đóng cửa lại eo biển Hormuz do các cuộc tấn công của Israel tại Lebanon, nhưng Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) khẳng định luồng hàng hải vẫn thông suốt, với 55 tàu thương mại qua lại trong ngày, vận chuyển hơn 17 triệu thùng dầu. Tổng thống Trump tuyên bố sẽ không thu phí qua eo biển trong 60 ngày ngừng bắn, trừ khi Mỹ áp đặt.

Cố vấn Lãnh tụ tối cao Iran, ông Mohammad Mokhber, cảnh báo Tehran không chấp nhận thỏa thuận trên giấy và Washington phải thực thi đầy đủ cam kết. “Người Mỹ hiểu ngôn ngữ kinh tế và chi phí-lợi ích hơn,” ông viết trên X, “Nếu thỏa thuận chỉ nằm trên giấy, dòng chảy năng lượng Trung Đông cũng sẽ ngừng lại.”