Mỹ và Iran đổ lỗi cho nhau về các vụ tấn công, đe dọa thỏa thuận ngừng bắn mong manh

Iran và Mỹ đã đổ lỗi cho nhau về các cuộc tấn công ở Vịnh Ba Tư, làm dấy lên lo ngại thỏa thuận ngừng bắn mong manh giữa hai nước có thể tan vỡ.

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cho biết hôm thứ Bảy rằng họ đã tấn công các mục tiêu của Mỹ trong vùng Vịnh để đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ vào các cơ sở tên lửa, máy bay không người lái và radar của Iran. Về phía Washington, các cuộc tấn công đó là phản ứng trước một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Iran nhằm vào một tàu chở hàng ở eo biển Hormuz.

Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết các cuộc tấn công mới nhất của Mỹ nhằm vào các địa điểm chứa tên lửa, máy bay không người lái và các vị trí radar ven biển của Iran là để đáp trả 'sự xâm lược vô cớ đối với tàu thương mại của lực lượng Iran' vốn 'vi phạm rõ ràng lệnh ngừng bắn'.

Truyền hình nhà nước Iran, dẫn lời một phóng viên tại thành phố cảng Sirik (miền nam), cho biết một vụ nổ đã được nghe thấy vào cuối ngày thứ Sáu tại cầu tàu Taheroui. Một nguồn tin quân sự có thẩm quyền được trích dẫn cho biết vụ nổ là do tác động của đạn pháo. Hãng tin Mehr đưa tin sau vụ nổ: 'Cảng Sirik đang hoạt động bình thường và không có thiệt hại nào đối với thiết bị hoặc cơ sở vật chất của cảng'.

CENTCOM mô tả chiến dịch này là 'một phản ứng mạnh mẽ trước cuộc tấn công ngày hôm qua nhằm vào một tàu thương mại đang di chuyển qua eo biển Hormuz'.

Tổng thống Mỹ Donald Trump trước đó đã lên án những gì ông mô tả là cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Iran nhằm vào con tàu, nói rằng 'rõ ràng, đây là một sự vi phạm thiếu hiểu biết đối với thỏa thuận ngừng bắn của chúng ta'. Phó Tổng thống JD Vance đã đưa ra một cảnh báo trực tiếp, đăng trên X rằng 'bạo lực sẽ được đáp trả bằng bạo lực' nếu Iran thực hiện bất kỳ cuộc tấn công nào khác.

Vài phút sau, vào sáng thứ Bảy theo giờ Iran, truyền hình nhà nước đưa tin IRGC tuyên bố đã tấn công các địa điểm của Mỹ trong khu vực vùng Vịnh để đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ. '(Nếu) sự xâm lược lặp lại, phản ứng của chúng tôi sẽ mở rộng hơn thế này', IRGC tuyên bố.

Cuộc đọ súng đã làm dấy lên câu hỏi liệu Bản ghi nhớ (MoU) ngày 17 tháng 6 được ký giữa Mỹ và Iran có được duy trì hay không. Mỗi bên đã cáo buộc bên kia vi phạm thỏa thuận, vốn bao gồm một lệnh ngừng bắn. Bản ghi nhớ này không phải là thỏa thuận cuối cùng mà chỉ là tiền đề cho các cuộc đàm phán sâu hơn, bao gồm cả việc lưu thông qua eo biển Hormuz, một tuyến đường thủy quan trọng cho thương mại toàn cầu.

Iran đã cảnh báo các tàu thuyền không được ra vào vùng Vịnh qua eo biển nếu không có sự cho phép, nhưng các tàu vẫn tiếp tục di chuyển, một số sử dụng tuyến đường không được Tehran cho phép. Bất chấp tình hình căng thẳng, giá dầu đã giảm mạnh do hy vọng giao thông qua eo biển Hormuz sẽ tiếp tục phục hồi.

Cuộc tấn công hôm thứ Năm nhằm vào tàu thương mại mang cờ Singapore, Ever Lovely, đã làm bùng phát lại căng thẳng giữa Mỹ và Iran. Cuộc bắn phá Lebanon của Israel - vi phạm các điều khoản của bản ghi nhớ - cũng đã khiến thỏa thuận gặp nguy hiểm. Tuy nhiên, vào hôm thứ Sáu, sau các cuộc đàm phán do Mỹ làm trung gian, Israel và Lebanon đã ký một 'thỏa thuận khung' mà Washington cho rằng nhằm chấm dứt 'chu kỳ xung đột bất tận'.

Người đứng đầu cơ quan giám sát hạt nhân của Liên Hợp Quốc cảnh báo rằng bất kỳ thỏa thuận cuối cùng nào giữa Mỹ và Iran cũng cần có các biện pháp bảo vệ mạnh mẽ để đảm bảo Tehran không chế tạo vũ khí hạt nhân. 'Chính phủ Iran đã tuyên bố khá rõ ràng rằng đây không phải là ý định của họ', Tổng giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế Rafael Grossi cho biết về việc phát triển vũ khí hạt nhân. 'Nhưng tất nhiên, ý định là chưa đủ. Chúng ta phải có một hệ thống xác minh rất mạnh mẽ... càng sớm càng tốt'. Thỏa thuận tạm thời nói rằng kho uranium làm giàu của Iran - ước tính trước chiến tranh là 440kg (970lb), được làm giàu đến 60% - nên được 'pha loãng' dưới sự giám sát của IAEA.