Mỹ và Iran cùng tuyên bố kiểm soát eo biển Hormuz khi các vụ tấn công tàu gia tăng

Hàng chục tàu bị tấn công trong tháng 10 tại eo biển Hormuz khi Mỹ và Iran tiếp tục cạnh tranh nhằm khẳng định ảnh hưởng tại tuyến hàng hải quan trọng bậc nhất thế giới. Theo Tổ chức An ninh Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO), chỉ riêng trong tuần kết thúc ngày 16/10 đã có ít nhất 12 tàu bị tấn công, song tổ chức này thừa nhận khó xác định chính xác con số thực tế.

“UKMTO đang gặp khó khăn trong việc báo cáo chính xác số vụ tấn công thực sự do phần lớn tàu bị tấn công từ chối cung cấp thông tin cho UKMTO”, tổ chức này cho biết, đồng thời nêu rằng còn ghi nhận thêm các sự cố qua nguồn khác nhưng chưa thể xác minh vì thiếu dữ liệu. Tháng 10 được ghi nhận là tháng có số vụ tấn công tàu cao nhất kể từ khi cuộc chiến Mỹ - Israel với Iran bắt đầu hồi cuối tháng 2.

Trong số 12 tàu được xác nhận bị tấn công, một nửa vẫn tiếp tục hành trình tới đích hoặc đã cập cảng. Một tàu bị chìm, hai tàu mất khả năng hoạt động, ba tàu bị hư hại hoặc chưa xác định được kết quả. UKMTO cũng ghi nhận một hình thức tấn công mới vào thứ Bảy, khi thuyền trưởng một tàu chở dầu cho biết tàu bị bắn bằng lựu đạn phóng từ một xuồng nhỏ, cách thành phố Jubail của Saudi Arabia khoảng 78 hải lý về phía đông bắc, gây hư hại phần đuôi mạn trái.

Lưu lượng dầu qua Hormuz sụt giảm mạnh

Những tháng gần đây, Mỹ đã gia tăng được lượng năng lượng vận chuyển qua eo biển Hormuz và các tuyến lân cận nhờ hệ thống trung chuyển phối hợp với các nước Arab. Tuy nhiên, sản lượng dao động theo từng tuần do các vụ tấn công của Iran gia tăng. Theo số liệu của Kpler, lưu lượng dầu qua Hormuz đạt 11,6 triệu thùng/ngày trong bảy ngày tính đến ngày 13/10, tương đương khoảng 68% mức 17,1 triệu thùng/ngày trước chiến tranh.

Ngày thứ Sáu, giá dầu Brent lần đầu chạm 110 USD/thùng kể từ tháng 5 do các vụ tấn công tiếp diễn. Tình hình càng thêm căng thẳng khi lực lượng Houthi do Iran hậu thuẫn tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng Saudi Arabia và kiểm soát eo biển Bab al-Mandeb, cùng với lo ngại xung đột Mỹ - Iran leo thang.

Mỹ và Iran đưa ra các tuyên bố trái ngược

Giới chức quân sự Mỹ có đánh giá khác biệt rõ rệt về tình hình tại Hormuz, tuyến hàng hải từng chiếm khoảng một phần năm lưu lượng dầu và khí đốt toàn cầu trước chiến tranh. Tư lệnh Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) Brad Cooper tuyên bố trong một video hôm thứ Sáu rằng bất chấp các vụ tấn công của Iran, 400 tàu và 100 triệu thùng dầu đã đi qua eo biển trong tuần qua.

“Cần nói rõ: eo biển Hormuz do Mỹ và các đối tác khu vực kiểm soát, không phải Iran”, ông Cooper nói, đồng thời quy các vụ tấn công gia tăng cho “sự tuyệt vọng” của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). Quân đội Mỹ cũng khẳng định tiếp tục phong tỏa hải quân các cảng phía nam của Iran, với cáo buộc lệnh phong tỏa đã khiến Tehran thiệt hại 25 tỷ USD thu nhập từ xuất khẩu dầu và Mỹ gần đây đã thu giữ 350 triệu USD tài chính tiền mã hóa của Iran.

Theo báo cáo của UKMTO, tổng số lượt tàu rời cảng trong bảy ngày qua là 125 và lượt tàu vào cảng là 129, phần lớn là tàu chở hàng khô, tiếp đến là tàu chở sản phẩm dầu và hàng tổng hợp. Tehran chưa công bố số liệu chính xác về số tàu bị tấn công hay số tàu đi qua Hormuz, song cho rằng Washington đang phóng đại con số nhằm thể hiện thành công của chiến dịch hải quân.

Hai tàu trúng thủy lôi trong tuần

Thông tin trên được đưa ra trong bối cảnh hai tàu được cho là trúng thủy lôi tại eo biển Hormuz trong tuần này, với các tuyên bố mâu thuẫn giữa Mỹ và Iran. IRGC ngày càng đưa tin nhiều tàu trúng thủy lôi trên tuyến hàng hải chiến lược và khẳng định vùng biển này không an toàn với tàu không phối hợp với Cơ quan Eo biển Vịnh Ba Tư của Iran, cơ quan được lập trong chiến tranh để quản lý việc qua lại Hormuz.

Tuyên bố mới nhất được đưa ra hôm thứ Bảy, khi IRGC cho biết một siêu tàu chở dầu chở hơn hai triệu thùng dầu thô đã bốc cháy sau khi trúng thủy lôi trên một tuyến “không được phép”. Kênh truyền hình nhà nước Press TV của Iran chia sẻ đoạn phim được cho là ghi lại cảnh tàu bốc cháy. Tuy nhiên, CENTCOM khẳng định đã rà phá thủy lôi khỏi eo biển và các tàu đang bị trúng đạn phóng.

Sự việc mới nhất được quân đội Mỹ “kiểm chứng” là hôm thứ Năm, khi họ cho biết tàu container dân sự M/V GFS Pride trúng đạn phóng của IRGC chứ không phải thủy lôi như phía Iran tuyên bố. Con tàu bị chìm trong lúc được kéo vào bờ.

Triển vọng leo thang sau bầu cử giữa kỳ

Mỹ đến nay chưa có phản ứng nào trước các vụ tấn công tàu gần đây, song có lo ngại Washington có thể leo thang chiến tranh sau cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 3/11. Ngoại giao chưa hoàn toàn đình trệ khi các bên trung gian khu vực như Pakistan, Qatar và một số nước khác tiếp tục chuyển tải thông điệp giữa hai bên, nhưng chưa có đột phá nào được kỳ vọng trong thời gian tới.

Theo truyền thông Mỹ, Tổng thống Donald Trump được cho là đã chỉ đạo quân đội nước này sẵn sàng phát động các cuộc tấn công lớn hơn sau bầu cử, có thể bao gồm việc sử dụng bom GBU-43/B Massive Ordnance Air Blast, còn gọi là “mẹ của mọi loại bom”.

Trong khi đó, Tehran phát tín hiệu sẽ tiếp tục các cuộc tấn công. Quyền Bộ trưởng Quốc phòng Majid Ibn Reza hôm thứ Bảy tuyên bố chính tên lửa của Iran, chứ không phải bom của Mỹ, sẽ quyết định tương lai cuộc chiến. “Bom của các ông sẽ phát nổ ở nơi khác: trong uy tín toàn cầu, nền kinh tế Mỹ và thậm chí cả tính toán bầu cử của các ông”, ông được truyền thông nhà nước dẫn lời.