Mỹ và Canada chạy đua chốt thỏa thuận trước thềm hạn chót thuế quan của ông Trump
Megha Bahree
Các nhà đàm phán thương mại cấp cao của Canada và Mỹ đã gặp nhau ngày thứ ba liên tiếp tại Washington nhằm chốt một thỏa thuận trước hạn chót áp thuế 50% của Tổng thống Donald Trump lên khoảng 20 tỷ USD hàng hóa Canada. Dù có những tín hiệu lạc quan về một đột phá vào phút chót, giới chuyên gia cảnh báo Mỹ sẽ không dỡ bỏ toàn bộ thuế quan đối với hàng hóa Canada, khiến Thủ tướng Mark Carney đối mặt bài toán chính trị khó khăn trong nước.
Hai ngày trước hạn chót áp thuế, các nhà đàm phán thương mại cấp cao của Canada và Mỹ vẫn miệt mài làm việc tại Washington DC để hoàn tất một thỏa thuận, nhằm ngăn chặn mức thuế nhập khẩu 50% mà Tổng thống Mỹ Donald Trump đe dọa áp lên khoảng 20 tỷ USD hàng hóa Canada.
Cuộc đàm phán hôm thứ Sáu diễn ra trong bối cảnh mức thuế này đã được hoãn lại hồi đầu tuần. Nhiều chuyên gia tỏ ra lạc quan về khả năng đạt được một thỏa thuận đột phá vào phút chót, tương tự những lần trước.
Bà Vina Nadjibulla, đồng sáng lập kiêm CEO của Trung tâm Chiến lược Nhà nước (Centre for Strategic Statecraft), một viện nghiên cứu phi đảng phái của Canada, nhận định: “Mọi dấu hiệu đều chỉ ra rằng một thỏa thuận sắp được chốt trước khi thời gian gia hạn hiện tại kết thúc. Hoặc nhiều nhất là có thể có thêm một lần gia hạn nữa và các cuộc đàm phán sẽ kéo dài sang tuần sau.”
Tuy nhiên, bà Nadjibulla cảnh báo, ngay cả khi đạt được thỏa thuận, Mỹ sẽ không dỡ bỏ toàn bộ thuế quan đối với hàng hóa Canada. Một thỏa thuận như vậy có thể đánh dấu sự hạ nhiệt trong mối quan hệ căng thẳng kéo dài 18 tháng qua.
Bối cảnh căng thẳng
Năm 2025, ngay đầu nhiệm kỳ hai, ông Trump đã áp thuế đối với các mặt hàng nhập khẩu chủ chốt từ Canada, khiến Ottawa đáp trả bằng hàng loạt biện pháp đối kháng. Kể từ đó, hai nước liên tục có những động thái qua lại, với việc ông Trump định kỳ đưa ra các mối đe dọa thuế quan mới.
Vòng thuế mới nhất, được công bố cuối tháng 7, là phản ứng của ông Trump trước cái gọi là “sự đối xử phân biệt đối với sản phẩm của Mỹ” từ phía Canada. Ông Trump đã cảnh báo sẽ áp mức thuế 50% mới vào lúc 12:01 sáng thứ Bảy theo giờ miền Đông nước Mỹ (04:01 GMT) nếu không đạt được thỏa thuận, đẩy lùi hạn chót từ thứ Tư.
Bộ trưởng phụ trách thương mại với Mỹ của Canada, ông Dominic LeBlanc, không trả lời báo chí khi đến dự cuộc đàm phán. Trước đó, hôm thứ Năm, ông đã có cuộc gặp kéo dài hơn ba giờ với Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer và cho biết hai bên đã “rất gần” với một thỏa thuận, nhưng vẫn còn nhiều việc phải làm.
Bài toán khó cho ông Carney
Ngay cả khi đạt được thỏa thuận, Thủ tướng Canada Mark Carney có thể sẽ gặp khó khăn trong việc thuyết phục người dân và các thủ hiến có ảnh hưởng của 10 tỉnh và ba vùng lãnh thổ, bởi thuế quan tác động đến từng khu vực theo những cách khác nhau.
Công ty nghiên cứu Leger Opinion công bố cuộc thăm dò hôm thứ Tư cho thấy 56% người Canada không muốn ông Carney nhượng bộ thêm. Nguồn tin cho biết một thỏa thuận dự kiến sẽ cắt giảm thuế quan đối với xe sản xuất tại Canada từ 25% xuống 15% và giảm một nửa thuế đối với thép và nhôm Canada xuống 25%. Ontario, một tỉnh sản xuất thép và nhôm lớn, muốn loại bỏ hoàn toàn các mức thuế này.
Ông Carney đang kêu gọi các tỉnh lớn dỡ bỏ lệnh cấm bán rượu của Mỹ, vốn là một vấn đề gây bất bình lớn đối với Washington. Bà Nadjibulla nhận định: “Đối với ông Carney, chính trị của vấn đề này thực sự phức tạp vì dư luận Canada phản đối bất cứ điều gì trông giống như nhượng bộ Mỹ, vì vậy thủ tướng đang ở một vị thế rất khó khăn.”
Thủ hiến Manitoba Wab Kinew hôm thứ Năm tuyên bố ông Trump đang “rất yếu” và Canada nên tận dụng thời cơ: “Tôi nghĩ chúng ta đang nắm thế thượng phong; họ đang mất đà. Họ đến tìm chúng ta để đạt thỏa thuận, vì vậy tôi nghĩ chúng ta nên chiến đấu.”
Tuy nhiên, Canada chỉ có quy mô kinh tế bằng một phần mười Mỹ và xuất khẩu khoảng 70% sản lượng sang nước láng giềng phía nam. Điều này khiến Canada đặc biệt dễ bị tổn thương trước các hành động thương mại trừng phạt của Washington.
Bà Rachel Ziemba, nghiên cứu viên cấp cao tại Trung tâm An ninh Mỹ mới (Center for a New American Security), nhận xét: “Về mặt chính trị, Canada cần một thỏa thuận tử tế mà ông Carney có thể bán được ở trong nước. Nhưng lợi ích kinh tế của việc này cũng dành cho Mỹ, vì thuế quan cao hơn của ông Trump đang góp phần làm tăng lạm phát cho người tiêu dùng Mỹ.” Bà cũng lưu ý rằng chi tiết của bất kỳ thỏa thuận nào cũng sẽ rất quan trọng: hàng hóa nào được miễn thuế và ở mức độ nào có thể ảnh hưởng đến các cuộc đàm phán đang diễn ra về hiệp định thương mại Mỹ-Mexico-Canada.
Phía Mỹ gây sức ép
Trong khi các chuyên gia chỉ ra rằng thuế quan của Mỹ đang khiến giá cả tăng cao cho người tiêu dùng, chính quyền ông Trump lại tìm cách dùng các cuộc đối đầu với Canada để tập hợp lực lượng theo chủ nghĩa dân tộc của mình. Hôm thứ Tư, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance đã chế nhạo ông Carney, nói rằng ông “đến và ưỡn ngực lên và nói rằng ‘Tôi sẽ mạnh hơn Donald Trump’.”
Trong một đoạn ghi âm do hãng tin Canadian Press thu được, ông Vance còn nói với giọng coi thường về các cuộc đàm phán thuế quan: “Thật buồn cười vì Carney trình bày việc này như một chiến thắng của Canada trong khi về cơ bản, họ đã nhượng bộ ở rất nhiều vấn đề.”
Ông Vance phát biểu tại một buổi gây quỹ ở Southampton, New York. Đoạn ghi âm này đã tiếp thêm sức ép cho chính phủ của ông Carney trong việc tránh nhượng bộ trong các cuộc đàm phán thương mại mới nhất và tập trung vào lợi ích quốc gia của Canada.
