Mỹ truy tố cựu Tổng thống Cuba Raul Castro vụ bắn hạ máy bay năm 1996
Theo Elizabeth Melimopoulos
Bộ Tư pháp Mỹ đã truy tố cựu Tổng thống Cuba Raul Castro liên quan đến vụ bắn hạ hai máy bay dân sự năm 1996 khiến 4 người thiệt mạng. Động thái này được xem là sự leo thang căng thẳng lớn giữa Washington và Havana, trong bối cảnh chính quyền Trump đang gia tăng áp lực lên Cuba. Các nhà phân tích cho rằng cáo trạng có thể phản tác dụng và gắn với động cơ chính trị nội bộ của Mỹ.
Các công tố liên bang Mỹ đã truy tố cựu Tổng thống Cuba Raul Castro liên quan đến vụ bắn hạ máy bay năm 1996 của nhóm lưu vong có trụ sở tại Miami mang tên Brothers to the Rescue (Những người anh em đến giải cứu). Bản cáo trạng được công bố hôm thứ Tư, đánh dấu một trong những bước leo thang căng thẳng nhất giữa Washington và Havana trong nhiều năm.
Bộ Tư pháp Mỹ cáo buộc rằng ông Castro, khi đó là Bộ trưởng Quốc phòng Cuba, đã đóng vai trò lãnh đạo trong quyết định điều máy bay chiến đấu của Cuba bắn hạ hai máy bay dân sự vào ngày 24/2/1996. Ông bị buộc tội một tội danh âm mưu giết công dân Mỹ, bốn tội danh giết người và hai tội danh phá hủy máy bay.
Bốn người đã thiệt mạng trong vụ tấn công năm 1996, gây ra làn sóng chỉ trích quốc tế và làm sâu sắc thêm căng thẳng giữa Mỹ và Cuba. Nhóm Brothers to the Rescue bắt đầu hoạt động từ năm 1991 trong làn sóng di cư của người Cuba sang Mỹ. Được thành lập bởi cựu lưu vong Cuba Jose Basulto, nhóm này nhằm giúp đỡ người tị nạn Cuba vượt eo biển Florida bằng cách định vị những người trên bè và thông báo cho Lực lượng Bảo vệ Bờ biển Mỹ.
Các quan chức Mỹ và điều tra viên quốc tế cho biết các máy bay đã bị tấn công trên vùng biển quốc tế, trong khi Cuba khẳng định máy bay đã vi phạm hoặc tiếp cận không phận Cuba. Cố Tổng thống Fidel Castro sau đó phủ nhận việc ông hoặc Raul Castro ra lệnh trực tiếp bắn hạ máy bay.
Cáo trạng Castro gây áp lực lên Havana
Giáo sư khoa học chính trị Orlando Perez tại Đại học North Texas ở Dallas cho rằng thời điểm đưa ra cáo trạng dường như có liên quan đến chiến dịch gây áp lực rộng lớn hơn của Mỹ nhằm vào Havana. “Tôi nghĩ điều quan trọng là nhìn vào chuỗi sự kiện gần đây,” Perez nói.
Ông chỉ ra chuyến thăm Havana tuần trước của Giám đốc Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) John Ratcliffe. Cuộc gặp đó diễn ra trong khuôn khổ các cuộc đàm phán đang diễn ra giữa chính phủ cộng sản Cuba và chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump, vốn thúc đẩy thay đổi lãnh đạo ở Cuba. Cũng có báo cáo trong tháng này cáo buộc Cuba đã khám phá các khả năng máy bay không người lái và chiến tranh phi đối xứng, khi Trump tăng cường chiến dịch gây áp lực lên hòn đảo này.
Theo các báo cáo, Havana đã xem xét các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái nhằm vào căn cứ hải quân Mỹ tại Vịnh Guantanamo, tàu hải quân Mỹ và đảo Key West, Florida, cách bờ biển Cuba khoảng 140 km. “Washington dường như đang chạy hai đường ray đồng thời: một kênh hậu trường với mạng lưới gia đình Castro, và một chiến dịch gây áp lực công khai,” Perez nói. “Một cáo trạng chống Raul Castro phù hợp với kiến trúc đó.”
Perez cho biết thêm rằng động thái truy tố Castro có thể phản tác dụng, khơi dậy sự ủng hộ trong cơ sở cộng sản của Cuba thay vì làm suy yếu nó. “Một cáo trạng chống Raul Castro củng cố những người cứng rắn và trao cho họ câu chuyện bị bao vây mà họ luôn dựa vào,” ông nói. “Gia tộc Castro sẽ không giao nộp Raul Castro. Raul Castro là mỏ neo hợp pháp cho chế độ.”
Tuy nhiên, Perez cho rằng chính quyền Trump có thể có động cơ khác khi công bố cáo trạng vào thời điểm này. Đảng Cộng hòa của Trump đang đối mặt với cuộc bầu cử giữa kỳ nóng bỏng vào tháng 11, và tỷ lệ chấp thuận của Trump tiếp tục giảm. Một cuộc thăm dò của hãng tin Reuters và công ty nghiên cứu Ipsos công bố trong tháng này cho thấy sự ủng hộ dành cho Trump ở mức thấp nhất kể từ khi ông trở lại nhiệm sở, chỉ 34% số người được hỏi hài lòng với hiệu quả công việc của ông.
Perez giải thích rằng sự sụt giảm trong thăm dò của Trump xuất phát từ phản ứng dữ dội của công chúng đối với cuộc chiến Mỹ-Israel tại Iran và các vấn đề khác. Nếu cáo trạng hôm thứ Tư đẩy chính phủ Cuba đến một thỏa hiệp nào đó, chính quyền Trump có thể coi kết quả đó là một chiến thắng. “Trong hoàn cảnh hiện tại mà ông ấy đang phải chịu đựng – về tỷ lệ chấp thuận rất thấp, triển vọng mất ghế trong cuộc bầu cử giữa kỳ, và tình hình Iran vẫn còn nghiêm trọng và chưa được giải quyết – tôi nghĩ chiến dịch gây áp lực đang diễn ra và họ hy vọng nó sẽ dẫn đến một thỏa thuận có thể chấp nhận được,” Perez nói, nhưng thêm rằng kết quả như vậy khó có khả năng xảy ra. “Tôi không biết điều đó có khả thi không.”
Ông Castro, 94 tuổi, kế nhiệm anh trai Fidel Castro làm tổng thống Cuba vào năm 2008. Mặc dù chính thức rời khỏi vị trí lãnh đạo Đảng Cộng sản Cuba vào năm 2021, ông vẫn được coi là một nhân vật có ảnh hưởng trong hệ thống chính trị nước này. Chính phủ Cuba chưa đưa ra bình luận ngay lập tức về cáo trạng.
