Mỹ trừng phạt chính Tòa án Hình sự Quốc tế, leo thang căng thẳng

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã công bố một loạt biện pháp trừng phạt mới nhắm trực tiếp vào Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC), thay vì nhắm vào các quan chức hoặc tổ chức hỗ trợ cho tòa như trước đây. Động thái này đánh dấu bước leo thang mới nhất của chính quyền Tổng thống Donald Trump, vốn tuyên bố theo đuổi cách tiếp cận “toàn chính phủ” nhằm giải thể tòa án.

“Chúng tôi sẽ cấm các giao dịch với tòa án bất hợp pháp này, cắt nguồn lực và làm tê liệt khả năng hoạt động chống lại chúng tôi, bởi thông điệp của chúng tôi rõ ràng: Hoa Kỳ và người dân Mỹ không thuộc thẩm quyền của cái gọi là ICC giả mạo này,” Rubio nói trong video đăng trên mạng xã hội. “Hoặc ICC sẽ chấm dứt các mối đe dọa, hoặc chúng tôi sẽ chấm dứt ICC.”

Để biện minh cho hành động, chính quyền Mỹ viện dẫn cuộc điều tra đang tiến hành của tòa về các hành vi lạm dụng ở Afghanistan, vốn có thể liên quan đến quân nhân và nhân viên tình báo Mỹ, cùng lệnh bắt giữ của ICC đối với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và cựu Bộ trưởng Quốc phòng Yoav Gallant với cáo buộc tội ác chiến tranh tại Gaza.

Trước động thái ngày thứ Sáu, Mỹ đã trừng phạt các thẩm phán và công tố viên của ICC, một báo cáo viên đặc biệt của Liên Hợp Quốc phụ trách các vùng lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng, và các nhóm nhân quyền Palestine đã cung cấp bằng chứng cho tòa.

Một số tổ chức nhân quyền đã kiện các biện pháp trừng phạt này ra tòa án liên bang Mỹ, cho rằng việc hạn chế cách công dân Mỹ tương tác với tòa án xâm phạm các quyền tự do hiến định. Các thẩm phán ICC bị trừng phạt cũng đã khởi kiện pháp lý tại Mỹ.

Phát biểu với hãng tin Reuters hôm thứ Sáu, Phó Công tố viên Nazhat Shameem Khan nói rằng các biện pháp trừng phạt “phải bị lên án”.

“Các biện pháp trừng phạt nhằm làm suy yếu nhà nước pháp quyền quốc tế và công việc mà một thể chế tư pháp độc lập đang thực hiện,” Khan nói. “Công việc của chúng tôi sẽ tiếp tục trên tất cả các tình huống, điều tra và truy tố.”

Mỹ và Israel không phải là thành viên của Quy chế Rome, hiệp ước thành lập nên thẩm quyền của tòa. Tuy nhiên, tòa án từ lâu đã phán quyết rằng các hành vi lạm dụng của công dân Mỹ hoặc Israel trên lãnh thổ các quốc gia thành viên ICC có thể bị truy tố. Đến nay, tòa chưa từng tìm cách truy tố bất kỳ công dân Mỹ nào.

Các nhà quan sát nhân quyền cho rằng chiến dịch gây áp lực của Mỹ có thể gây ảnh hưởng sâu rộng đến các cuộc điều tra của tòa, đặc biệt là mạng lưới các tổ chức địa phương và điều tra viên mà tòa dựa vào để xây dựng hồ sơ. Mỹ cũng đã kêu gọi các quốc gia khác rút khỏi tòa, gợi ý rằng họ sẽ đánh giá mối quan hệ của đồng minh với tòa khi xem xét viện trợ nước ngoài.

Lời kêu gọi này đi đôi với sự dè chừng của một số thành viên ICC về cái mà họ gọi là việc áp dụng luật quốc tế không công bằng, khi các quốc gia ở Nam bán cầu có nhiều khả năng phải chịu trách nhiệm pháp lý hơn. Vào tháng 7, Chad và Venezuela đã tiến hành các bước rút khỏi tòa, sau Burkina Faso, Mali và Niger.

Thông báo hôm thứ Sáu được đưa ra chỉ vài giờ sau khi Giải Nobel Hòa bình được trao cho luật gia Nam Phi và cựu thẩm phán ICC Navi Pillay. Các thẩm phán cho biết giải thưởng đến vào thời điểm “các thẩm phán và thể chế luật pháp quốc tế đang bị tấn công chính trị”.

“Một hệ thống pháp lý quốc tế nơi tội phạm chiến tranh phải chịu trách nhiệm và nạn nhân của các hành vi lạm dụng được thấy công lý được thực thi là điều kiện tiên quyết cho một thế giới hòa bình,” họ nói.