Mỹ tổ chức kỷ niệm 250 năm Quốc khánh giữa tranh cãi về ảnh hưởng của Trump

Washington, DC – Hoa Kỳ đang bước vào mùa kỷ niệm 250 năm ngày ký Tuyên ngôn Độc lập (4/7/1776), với hàng loạt sự kiện lớn nhỏ trên khắp cả nước. Tuy nhiên, không khí lễ hội đang bị phủ bóng bởi những tranh cãi chính trị và câu hỏi về vai trò chi phối của Tổng thống Donald Trump trong các hoạt động này.

Được gọi là “semiquincentennial” (tức nửa thiên niên kỷ), lễ kỷ niệm năm nay đánh dấu cột mốc hai thế kỷ rưỡi kể từ ngày 13 thuộc địa đầu tiên tuyên bố độc lập khỏi Anh. Theo truyền thống, nước Mỹ thường tổ chức đại tiệc mỗi 50 năm một lần.

Truyền thống kỷ niệm bán thế kỷ

Lễ kỷ niệm 50 năm đầu tiên vào năm 1826 khá trầm lắng. Cựu Tổng thống John Adams và Thomas Jefferson, cả hai đều là những người ký Tuyên ngôn, đã từ chối tham dự vì lý do sức khỏe. Họ qua đời trong cùng một ngày, chỉ cách nhau vài giờ. Đến lễ 100 năm (1876), Mỹ tổ chức hội chợ thế giới đầu tiên tại Philadelphia. Lễ 150 năm (1926) kém thành công hơn, bị tạp chí Variety gọi là “thất bại lớn nhất của nước Mỹ”. Mô hình kỷ niệm kéo dài một năm trên toàn quốc thực sự được định hình từ lễ 200 năm (1976), với bảo tàng di động trên tàu hỏa và các đoàn xe ngựa băng qua đất nước, dù bị chế giễu là “buy-centennial” vì việc bán đồ lưu niệm tràn lan.

Chuỗi sự kiện năm 2026

Thủ đô Washington, DC là trung tâm của lễ hội năm nay, nhưng các sự kiện diễn ra trên khắp nước Mỹ, bao gồm:

• Giải võ tổng hợp UFC Freedom 250 trên bãi cỏ Nhà Trắng, ngày 14/6.
• Đại hội chợ các tiểu bang Mỹ (Great American State Fair) trên National Mall, từ 25/6 đến 10/7.
• Giải đua xe IndyCar Freedom 250 Grand Prix quanh các tượng đài ở thủ đô, ngày 22-23/8.
• Khu vực cổ động World Cup (Fan Zone) tại Washington, DC, từ 11/6 đến 16/7.
• Bắn pháo hoa tại núi Rushmore, South Dakota, ngày 3/7.
• Các buổi hòa nhạc và triển lãm tại New York, Los Angeles, Boston.
• Đoàn xe tải bảo tàng di động mang tên “Freedom Trucks” đi khắp nước Mỹ.
• Sáng kiến cộng đồng “America’s Block Party” khuyến khích các hoạt động từ thiện và tiệc mừng tại địa phương.

Tranh cãi UFC và sinh nhật Tổng thống

Sự kiện UFC Freedom 250 diễn ra vào Ngày Quốc kỳ (14/6), trùng với sinh nhật lần thứ 80 của Tổng thống Trump, là tâm điểm chỉ trích. Giải đấu do Dana White, CEO của UFC và là một nhà tài trợ chính trị nổi bật cho ông Trump, tổ chức. Đáng chú ý, sự kiện UFC không do nhóm đặc trách Freedom 250 của Nhà Trắng điều hành. Một thẩm phán liên bang mới đây đã bác đơn kiện khẩn cấp yêu cầu hủy trận đấu với lý do ông Trump lợi dụng tài sản chính phủ cho lợi ích kinh doanh riêng (ông Trump nắm cổ phần trong công ty mẹ của UFC). Phía UFC khẳng định tự chi trả cho sự kiện.

Hai tổ chức, hai màu sắc

Điểm mấu chốt của những tranh cãi là sự tồn tại của hai tổ chức phi lợi nhuận đứng ra tổ chức lễ kỷ niệm:

• Ameria250: Được Quốc hội thành lập năm 2016, là tổ chức lưỡng đảng, do các công dân tư nhân lãnh đạo, tập trung vào các sự kiện cộng đồng như Block Party và chương trình từ thiện Giving 4th.
• Freedom 250: Là một quan hệ đối tác công-tư trong Quỹ Công viên Quốc gia, trực thuộc Nhóm Đặc nhiệm 250 do Tổng thống Trump thành lập năm 2025 và làm chủ tịch. Freedom 250 tập trung vào các sự kiện lớn, hoành tráng như UFC, Grand Prix, World Cup Fan Zone.

Việc thành lập Nhóm Đặc nhiệm 250 được cho là động thái của ông Trump nhằm giành quyền kiểm soát các lễ kỷ niệm, vượt qua sự giám sát của Quốc hội. Bà Rosie Rios, chủ tịch America250, vẫn bày tỏ sự ủng hộ dành cho Freedom 250, nhưng giới quan sát cho rằng có sự căng thẳng ngầm.

Tài trợ và thiếu minh bạch

Cả hai tổ chức đều không bắt buộc phải tiết lộ các nhà tài trợ tư nhân. Tuy nhiên, Freedom 250 bị chỉ trích nhiều hơn vì thiếu sự giám sát độc lập. Một báo cáo của The New York Times cho thấy Freedom 250 từng chào bán quyền tiếp cận các buổi chiêu đãi do Tổng thống Trump chủ trì để đổi lấy các khoản quyên góp lớn.

Về ngân sách liên bang, Quốc hội đã phân bổ 150 triệu USD cho Bộ Nội vụ, nhưng không nêu rõ cách chia. Bộ Nội vụ sau đó quyết định cấp 100 triệu USD cho Freedom 250 và 50 triệu USD cho America250, làm dấy lên lo ngại ông Trump đang chuyển tiền công khỏi tổ chức do Quốc hội ủy quyền. Gần 10 triệu USD trong số đó được dùng để hỗ trợ các “Freedom Trucks” – bị chỉ trích là trình bày lịch sử nước Mỹ một cách thiếu khách quan.

Phản ứng dữ dội

Việc bị coi là tổ chức thân Trump đã khiến Freedom 250 gặp khó. Sau khi công bố đội hình ca nhạc cho Great American State Fair, nhiều nghệ sĩ đã rút lui, cho rằng họ bị lừa dối về tính phi đảng phái của sự kiện. Một số bang như Connecticut, Massachusetts, North Carolina, Oregon, Rhode Island, Vermont và Washington cũng từ chối tham gia. Một phát ngôn viên của Oregon cho biết hội chợ “đang trở thành một vấn đề đảng phái hơn so với cam kết ban đầu”.

Để trấn áp, Tổng thống Trump đã hủy buổi hòa nhạc theo kế hoạch và thay thế bằng một “cuộc mít tinh lớn nhất từ trước đến nay”, nơi ông sẽ có bài phát biểu. Dù vậy, Freedom 250 vẫn khẳng định hội chợ sẽ diễn ra với sự góp mặt của đại diện tất cả 50 tiểu bang.