Mỹ rút Syria khỏi danh sách tài trợ khủng bố: Còn lại Cuba, Iran và Triều Tiên

Mỹ đã chính thức loại Syria khỏi danh sách các quốc gia tài trợ khủng bố (SSOT), một bước ngoặt lớn trong quan hệ giữa Washington và Damascus sau khi chế độ Bashar al-Assad sụp đổ vào tháng 12/2024 sau 14 năm nội chiến. Quyết định này có hiệu lực sau đợt rà soát 45 ngày của Quốc hội Mỹ và được Tổng thống Donald Trump công bố dự định từ tháng 7.

Phát biểu trong bài diễn văn hôm thứ Ba, Tổng thống Syria Ahmed al-Sharaa khẳng định: “Hôm nay, Syria rũ bỏ vết nhơ và khép lại một chương đau buồn của quá khứ để bước vào hành trình phát triển, tái thiết và xây dựng”.

Danh sách SSOT của Mỹ áp đặt các biện pháp hạn chế đối với viện trợ nước ngoài, xuất khẩu quốc phòng, một số giao dịch tài chính và chuyển giao hàng hóa lưỡng dụng. Việc bị liệt kê cũng khiến ngân hàng và doanh nghiệp ngần ngại hợp tác do rủi ro pháp lý và tuân thủ.

Vì sao Syria được rút khỏi danh sách?

Syria nằm trong danh sách SSOT từ năm 1979, khi Washington cáo buộc chính quyền của Tổng thống Hafez al-Assad hậu thuẫn các nhóm vũ trang chống Israel. Danh sách tiếp tục duy trì dưới thời con trai ông là Bashar al-Assad, người nắm quyền từ năm 2000 cho đến khi bị lật đổ trong chiến dịch tấn công chớp nhoáng tháng 12/2024 do các nhóm nổi dậy dẫn đầu bởi Ahmed al-Sharaa. Al-Assad và gia đình hiện đang xin tị nạn có giám sát tại Moskva.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết quyết định rút Syria khỏi danh sách được đưa ra sau “các cam kết chính thức” từ Tổng thống al-Sharaa rằng nước này sẽ không “hỗ trợ các hành động khủng bố quốc tế trong tương lai”. Washington cũng ghi nhận hợp tác giữa chính phủ al-Sharaa với Mỹ trong chiến dịch chống ISIL (ISIS), nhóm đã từng kiểm soát nhiều vùng lãnh thổ Syria giai đoạn 2013–2019.

Al-Sharaa từng lãnh đạo Mặt trận al-Nusra, một tổ chức liên kết với al-Qaeda, trước khi tách khỏi tổ chức này vào năm 2016. Việc duy trì tên trong danh sách SSOT vốn là trở ngại lớn với các nhà đầu tư tiềm năng tại Syria ngay cả sau khi Mỹ dỡ bỏ các lệnh trừng phạt kinh tế rộng rãi năm 2025.

Ông Sina Azodi, trợ lý giáo sư về chính trị Trung Đông tại Đại học George Washington, nhận định việc được rút khỏi danh sách mang lại “nhiều lợi ích”. “Nó giúp việc tiếp cận hệ thống tài chính và ngân hàng quốc tế do Mỹ chi phối dễ dàng hơn, từ đó thúc đẩy quan hệ thương mại, đầu tư và ngoại giao”, chuyên gia này nói với Al Jazeera.

Ba quốc gia còn lại trong danh sách và lý do

Iran: Bị Mỹ xếp vào danh sách tài trợ khủng bố từ năm 1984 sau cách mạng Hồi giáo và quan hệ song phương xấu đi. Washington cáo buộc Tehran hậu thuẫn các nhóm vũ trang trong khu vực như Hezbollah ở Lebanon, lực lượng Houthi ở Yemen và nhiều nhóm tại Iraq, Syria. Việc bị liệt kê kéo theo các lệnh trừng phạt nhắm vào chính phủ, hệ thống tài chính, quân đội và ngành dầu mỏ Iran. Hôm thứ Hai, Mỹ công bố gói trừng phạt kinh tế mới nhằm vào Tehran và các thực thể nước ngoài bị cáo buộc tạo điều kiện cho thương mại với Iran, trong bối cảnh chiến dịch quân sự của Mỹ-Israel nhằm vào Iran đang ở thế bế tắc ngoại giao.

Cuba: Quan hệ Mỹ-Cuba căng thẳng kể từ cách mạng Cuba năm 1959 khi Fidel Castro lật đổ Tổng thống Fulgencio Batista thân Mỹ. Cuba bị đưa vào danh sách năm 1982 với cáo buộc Havana hỗ trợ các nhóm cách mạng vũ trang. Tổng thống Barack Obama rút Cuba khỏi danh sách năm 2015 trong giai đoạn tan băng ngoại giao ngắn ngủi, nhưng đến tháng 1/2021, Trump tái áp đặt danh sách này. Chính quyền Joe Biden tuyên bố ý định rút Cuba lần nữa vào tháng 1/2025 nhưng Trump đảo ngược quyết định khi trở lại nhiệm kỳ hai. Từ ngày 29/1, chính quyền Trump còn áp đặt lệnh phong tỏa nhiên liệu gây khó khăn cho Cuba và đe dọa áp thuế với bất kỳ nước nào xuất khẩu nhiên liệu cho đảo quốc này.

Triều Tiên: Bắc Triều Tiên bị liệt kê lần đầu năm 1988 chủ yếu vì liên quan vụ đánh bom chuyến bay Korean Air 858 năm 1987 làm toàn bộ 115 người trên máy bay thiệt mạng. Washington rút tên nước này khỏi danh sách năm 2008 trong nỗ lực đàm phán về chương trình hạt nhân, nhưng tái áp đặt năm 2017 dưới nhiệm kỳ đầu của Trump. Triều Tiên tiếp tục hứng chịu các lệnh trừng phạt rộng rãi vì chương trình hạt nhân, tên lửa, phổ biến vũ khí và các lo ngại an ninh khác.

Các nước khác bị trừng phạt

Ngoài danh sách SSOT, Mỹ còn có nhiều chương trình trừng phạt khác. Nga đang hứng chịu các biện pháp trừng phạt nặng nề vì chiến sự tại Ukraine, dù Washington cho đến nay vẫn chưa đưa Nga vào danh sách tài trợ khủng bố dù có nhiều lời kêu gọi từ các nghị sĩ. Đầu tháng này, Thượng viện Mỹ thông qua gói áp thuế tới 100% đối với các nước lớn nhập khẩu dầu khí Nga, có thể ảnh hưởng tới Trung Quốc và Ấn Độ nếu được Hạ viện thông qua.

Venezuela cũng đối mặt hàng loạt biện pháp trừng phạt của Mỹ nhắm vào giới lãnh đạo và ngành dầu mỏ, đặc biệt dưới nhiệm kỳ hai của Trump. Trump biện minh cho các lệnh trừng phạt là nhằm chống buôn bán ma túy bất hợp pháp, dù Venezuela xuất khẩu gần như không có fentanyl – chất mà chính quyền coi là trọng tâm trấn áp. Tháng 1/2026, cựu Tổng thống Nicolas Maduro và phu nhân bị bắt cóc trong chiến dịch quân sự Mỹ sau những căng thẳng kéo dài. Tổng thống lâm thời Delcy Rodriguez, người theo hướng thân Mỹ hơn và kiểm soát ngành dầu mỏ, đã được gỡ lệnh trừng phạt cá nhân vào tháng 4. Mỹ cũng nới lệnh trừng phạt ngân hàng trung ương Venezuela và cấp phép tạm thời cho doanh nghiệp Mỹ kinh doanh trong một số lĩnh vực dầu mỏ, khai khoáng và tài chính, nhưng có thể hủy bỏ bất cứ lúc nào.

Tác động của danh sách

Nhà làm phim kiêm nhà báo độc lập Ed Augustin, sống tại Cuba, cho rằng việc bị liệt kê “chắc chắn khiến cuộc sống của người dân thường tại Cuba tồi tệ hơn” bởi nó “ô nhiễm hình ảnh Cuba trong hệ thống tài chính toàn cầu, biến Cuba thành kẻ bị ruồng bỏ”. Ông dẫn chứng việc Cuba gặp khó khăn khi mua máy móc, hóa chất sản xuất dược phẩm do nhiều công ty, kể cả ngoài Mỹ, từ chối bán hàng vì lo ngại tuân thủ.

Các chuyên gia nhân quyền độc lập của Liên Hợp Quốc từng bày tỏ quan ngại khi Cuba bị đưa trở lại danh sách, cho rằng điều này “là bước thụt lùi không chỉ cho quan hệ song phương mà còn cho nhân quyền và phúc lợi của người dân Cuba”, ảnh hưởng nặng nề nhất đến các nhóm dễ bị tổn thương. Họ cũng lên án lệnh phong tỏa nhiên liệu mới nhất, cho rằng việc gọi Cuba là “mối đe dọa bất thường và đặc biệt” đối với an ninh Mỹ thiếu cơ sở.

Nhà phân tích chính trị Syria Ruslan Trad, thành viên không thường trú tại Hội đồng Đại Tây Dương, nhận định việc chính quyền Trump “ôm” Tổng thống al-Sharaa cho thấy danh sách SSOT vận hành như một đòn bẩy quan hệ song phương và tín hiệu chiến lược hơn là đánh giá chống khủng bố khách quan. “Với Cuba, Iran và Triều Tiên, việc không được giảm trừ tương tự đồng nghĩa tiếp tục bị cô lập khỏi tài chính toàn cầu, ngay cả khi lý do ban đầu cho việc liệt kê, đặc biệt với Cuba, bị cho là lỗi thời”, ông nói với Al Jazeera.