Mỹ rút máy bay ném bom khỏi căn cứ Anh giữa lúc căng thẳng với Iran

Tuần trước, một robot xử lý bom của Anh đã được triển khai quanh khu vực căn cứ không quân Hoàng gia Anh (RAF) tại Fairford và 85 hộ dân đã được sơ tán khi nguy cơ một vụ tấn công có vẻ cận kề. Vài ngày sau, Mỹ nhanh chóng đưa các máy bay ném bom B-1 đồn trú tại đây — vốn được dùng để không kích Iran trong cuộc chiến đang diễn ra — trở về nước. Khoảng một tá máy bay từng được bố trí tại căn cứ này.

Sự việc bị ngăn chặn không dẫn đến cáo buộc nào và năm nghi phạm đã được trả tự do, sau đó là một nghi phạm mang hai quốc tịch Anh – Iran. Tuy nhiên, Mỹ viện dẫn lo ngại về các nguy cơ tấn công tiếp theo để quyết định rút phi đội. Tehran phủ nhận mọi liên hệ với âm mưu nhắm vào căn cứ.

Theo giới phân tích, RAF Fairford là điểm dừng chân cho máy bay ném bom Mỹ trong cuộc chiến, nhưng quan trọng hơn, nó cho phép Washington nhanh chóng tung ra các đợt không kích dồn dập vào Iran. Việc rút đi làm giảm khả năng tạo và duy trì các nhiệm vụ ném bom nhanh chóng, nhưng sẽ không ngăn cản Mỹ tiếp tục không kích Iran.

“Mỹ đã mất một bệ phóng thuận tiện, chứ không phải năng lực không kích cốt lõi,” Dania Thafer, giám đốc điều hành Diễn đàn Quốc tế Vùng Vịnh và giảng viên Đại học Georgetown, nói với Al Jazeera.

Chiến dịch ném bom kéo dài trở nên khó khăn hơn

Các nhà phân tích đều đồng ý rằng căn cứ Anh cho Mỹ cách thức nhanh hơn, hiệu quả hơn để duy trì các đợt không kích nhằm vào Iran.

Theo Christoph Bergs, nhà phân tích tại Viện Dịch vụ Hoàng gia Thống nhất (RUSI), tổ chức nghiên cứu quốc phòng lâu đời nhất thế giới, các máy bay ném bom tại Fairford chính thức được đồn trú để thực hiện các cuộc không kích phòng thủ theo yêu cầu của chính phủ Anh và có thể có danh sách mục tiêu khiêm tốn.

“Việc rút chúng làm giảm khả năng nhanh chóng tăng cường các phi vụ nhắm vào Iran, qua đó phần nào hạ thấp mức độ đe dọa,” Bergs nói với Al Jazeera.

Thafer giải thích rằng dù mất các máy bay ném bom không làm mất khả năng không kích hay leo thang của Mỹ, “tùy vào vị trí các tài sản khác, nó có thể khiến một chiến dịch ném bom kéo dài trở nên khó khăn hơn”.

Theo Arun Dawson, nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Viện Hàng không và Không gian Freeman thuộc Đại học King’s College London và là nhà nghiên cứu của Mạng lưới Răn đe Hạt nhân Vương quốc Anh, việc rút B-1 gây ra một số tổn thất về chiến thuật.

Khác với B-2 tàng hình hiện đại hơn được thiết kế để gây khó khăn cho việc theo dõi của đối phương — cũng từng được bố trí tại RAF Fairford — “ưu thế chính của B-1 là tải trọng vũ khí thông thường, lớn nhất trong số mọi máy bay của quân đội Mỹ,” Dawson nói với Al Jazeera. Ông cho biết B-1 mang ít nhất 34 tấn vũ khí.

“Điều này khiến B-1 đặc biệt hiệu quả trong việc triển khai khối lượng lớn vũ khí dẫn đường chính xác nhắm vào nhiều mục tiêu trong một chiến dịch không kích kéo dài,” Dawson nói.

“Trong cuộc chiến với Iran, các mục tiêu đó có thể gồm hạ tầng phòng không, các vị trí tên lửa đạn đạo và cơ sở của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC),” ông nói thêm.

Ông giải thích rằng khi B-1 rút đi, Mỹ có thể phải dựa nhiều hơn vào các nhiệm vụ tầm xa từ Mỹ hoặc các căn cứ xa hơn, làm tăng thời gian bay, sự mệt mỏi của phi hành đoàn và nhu cầu tiếp nhiên liệu trên không.

Tuy nhiên, theo Dawson, Mỹ có thể đã đưa ra quyết định rút dựa trên việc xem xét rủi ro.

“Việc họ rời đi đột ngột cho thấy có thể đã có những mối đe dọa cụ thể nhắm vào máy bay, phi hành đoàn hoặc chính căn cứ,” ông nói.

Theo Dawson, Washington cũng có thể tính toán rằng việc tạm thời rút máy bay ném bom có thể bảo vệ chúng cho các hoạt động tương lai, đặc biệt nếu Mỹ không cho rằng cuộc chiến với Iran sẽ sớm leo thang.

Với David Des Roches, giáo sư tại Viện Thayer Marshall và cựu quan chức Lầu Năm Góc, việc rút B-1 cho thấy rủi ro lớn hơn lợi ích của việc giữ máy bay tại căn cứ Anh.

Sự cố an ninh tuần trước “phơi bày một lỗ hổng” khi máy bay “nằm lộ thiên” và chỉ cách nơi công chúng có thể nhìn thấy khoảng 300 thước Anh (275 mét).

“Vì vậy chúng rất dễ bị tấn công bằng máy bay không người lái hoặc các kiểu tấn công bằng súng cối,” ông nói với Al Jazeera.

“Chỉ một chiếc drone nhỏ hoặc bất kỳ loại drone nào mang theo chất nổ cũng có thể gây thiệt hại đáng kể,” Des Roches nói.

Cựu quan chức Lầu Năm Góc thừa nhận việc rút máy bay ném bom Mỹ đồng nghĩa “bạn mất đi một chút khả năng tác chiến”, nhưng cho rằng với mối đe dọa đã thấy tại Fairford, “lẽ ra chúng ta phải có phương án che chắn trên không cho toàn bộ máy bay, trên phạm vi toàn cầu, từ nhiều năm trước”.

Máy bay ném bom có thể đi đâu?

Mỹ có hai lựa chọn tiềm năng nếu muốn tái triển khai máy bay ném bom: Diego Garcia, đảo san hô xa xôi ở trung tâm Ấn Độ Dương nơi có cả căn cứ quân sự Mỹ và Anh; hoặc nhiều căn cứ Mỹ ở Vùng Vịnh.

Thafer chỉ ra rằng Diego Garcia cho khả năng bảo vệ tốt hơn trước các cuộc tấn công tiềm tàng của Iran, nhưng đòi hỏi khoảng cách bay xa hơn.

Bergs lưu ý việc chuyển máy bay ném bom tới Diego Garcia cũng sẽ phụ thuộc vào việc có thể bổ sung thêm máy bay vào hạ tầng căn cứ tại đây nhanh đến mức nào.

Theo Dawson, đặt chúng ở Vùng Vịnh gần Iran hơn sẽ cho lợi thế về thời gian di chuyển ngắn hơn, giảm nhu cầu tiếp dầu và khả năng tạo phi vụ nhanh hơn.

Nhưng giới phân tích đồng ý rằng đặt căn cứ tại Vùng Vịnh sẽ đòi hỏi đàm phán kỹ lưỡng hơn về giảm thiểu rủi ro, do các nước này đã hứng chịu phần lớn các cuộc phản kích của Iran trong suốt cuộc chiến. Họ cũng muốn tránh bị coi là bên tham gia trực tiếp vào chiến dịch của Mỹ nhằm vào Iran.

Theo Thafer, Fairford vì thế từng là giải pháp trung gian “hữu ích” giữa hai lựa chọn. Nhưng khi Fairford không còn là lựa chọn, Dawson cho rằng Diego Garcia sẽ là lựa chọn rõ ràng hơn, không chỉ vì xa Iran hơn mà còn mang lại môi trường hoạt động an toàn hơn. Ông nói nơi đây có hạ tầng được thiết kế để hỗ trợ các hoạt động không quân quy mô lớn của Mỹ.

Năng lực của Mỹ trong cuộc chiến phía trước

Hiện tại, việc rút máy bay dường như làm suy yếu chứ chưa triệt tiêu năng lực ném bom của Mỹ nhắm vào Iran.

Tuy nhiên, theo Bergs, tác động thực tế lên các lựa chọn quân sự của Mỹ sẽ phụ thuộc phần lớn vào việc chính quyền có thấy cần các cuộc không kích như vậy ngay lúc này hay không, hoặc liệu mối đe dọa từ các máy bay tương tự đặt tại Diego Garcia có đủ cho thời điểm hiện tại hay không.

Dawson cho biết việc nhóm tác chiến tàu sân bay Theodore Roosevelt và Lực lượng Viễn chinh Thủy quân Lục chiến Makin Island dự kiến đến Trung Đông vào tháng 11 sẽ bổ sung đáng kể sức mạnh không quân trên tàu sân bay của Mỹ trong khu vực.

“So từng máy bay, tiêm kích trên tàu sân bay không thể thay thế tải trọng khổng lồ của B-1, nhưng số lượng của chúng nhiều hơn, cho các chỉ huy thêm lựa chọn cho các cuộc không kích tầm ngắn hơn,” ông nói.

Theo nhà nghiên cứu này, điều sự việc làm nổi bật là tầm quan trọng — và tính dễ bị tổn thương — của các liên minh và căn cứ nước ngoài của Mỹ.

Ông nói Washington từ lâu đã được tiếp cận mạng lưới cơ sở quân sự toàn cầu, yếu tố then chốt cho khả năng triển khai sức mạnh nhanh và ở quy mô lớn.

Nhưng theo Dawson, nếu những căn cứ này đối mặt với các cuộc tấn công hoặc hạn chế chính trị, hệ quả sẽ vượt ra ngoài cuộc chiến với Iran.

Chúng sẽ ảnh hưởng tới “cách quân đội Mỹ cấu trúc lực lượng, phân bổ tài sản, tạo sức mạnh chiến đấu và duy trì hoạt động ở nước ngoài”.