Mỹ muốn cô lập Iran: Ai là đối tác thương mại lớn nhất của Tehran?

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent vừa công bố một loạt biện pháp trừng phạt mới nhằm vào Iran, mang tên “Chiến dịch Cô lập Kinh tế” (Operation Economic Outcast). Gói trừng phạt này chỉ định khoảng 60 thực thể, cá nhân và tàu thuyền, đồng thời mở rộng các biện pháp trừng phạt thứ cấp sang lĩnh vực vận chuyển, vàng, hàng không, công nghệ và tài sản kỹ thuật số.

Ông Bessent tuyên bố mục tiêu là cắt đứt mọi nguồn lực kinh tế duy trì chính phủ Tehran cho đến khi Iran bị cô lập hoàn toàn. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã trực tiếp gọi điện cho lãnh đạo các nước để yêu cầu ngừng giao dịch với Iran, dù không nêu tên quốc gia cụ thể hay đặt ra thời hạn.

Theo số liệu hải quan chính thức do Trade Data Monitor tổng hợp, Iran đã trải qua hai thập kỷ chịu trừng phạt phương Tây, khiến nền kinh tế nước này dịch chuyển từ châu Âu sang một nhóm đối tác châu Á và khu vực ngày càng thu hẹp.

Đối tác xuất khẩu hàng đầu của Iran

Năm 2024, Iran xuất khẩu khoảng 56 tỷ USD hàng hóa sang ít nhất 112 quốc gia và vùng lãnh thổ. Các đối tác xuất khẩu lớn nhất gồm:

• Trung Quốc (14,58 tỷ USD): Khách mua dầu lớn nhất của Iran, chiếm hơn 80% xuất khẩu dầu thô đường biển. Phần lớn được bán chiết khấu và vận chuyển bằng đội tàu ngầm, khó ghi nhận trong hải quan hai nước.
• Iraq (11,7 tỷ USD): Iran là nhà cung cấp khí đốt lớn cho Iraq để phát điện, bán điện trực tiếp cho các tỉnh miền Nam, đồng thời là nguồn cung chính thực phẩm, vật liệu xây dựng và hàng chế tạo.
• UAE (7,16 tỷ USD): Từ lâu là trung tâm tài chính và tái xuất khẩu của Iran, chiếm 13% xuất khẩu. Abu Dhabi tuần trước áp đặt lệnh cấm vận thương mại vô thời hạn sau khi cáo buộc Iran bắn tên lửa vào lãnh thổ; Tehran bác bỏ.
• Thổ Nhĩ Kỳ (6,1 tỷ USD): Iran cung cấp khí đốt qua đường ống Tabriz-Ankara cùng hóa dầu, thực phẩm và vật liệu xây dựng.
• Afghanistan (2,3 tỷ USD): Iran cung cấp nhiên liệu, thực phẩm, vật liệu xây dựng cho quốc gia không giáp biển, vốn phụ thuộc nhiều vào cảng và tuyến đường bộ của Iran.

Đối tác nhập khẩu hàng đầu của Iran

Năm 2024, Iran nhập khẩu khoảng 68,5 tỷ USD hàng hóa từ ít nhất 87 quốc gia và vùng lãnh thổ. Đối tác nhập khẩu lớn nhất:

• UAE (21 tỷ USD): Chiếm hơn 30% nhập khẩu, chủ yếu là hàng tái xuất, giúp Iran tiếp cận gián tiếp máy móc, điện tử và hàng tiêu dùng phương Tây. Lệnh cấm vận của Abu Dhabi đã cắt đứt tuyến đường này.
• Trung Quốc (17,8 tỷ USD): Nhà cung cấp chính máy móc, điện tử, xe cộ, linh kiện công nghiệp, là đối tác Iran dựa vào nhiều nhất khi thương mại phương Tây bị đóng lại.
• Thổ Nhĩ Kỳ (11,1 tỷ USD): Đường biên giới chung và quan hệ thương mại lâu đời khiến nước này trở thành tuyến đường bộ trọng yếu, cung cấp máy móc, hóa chất, xe cộ và hàng chế tạo. Kim ngạch hai chiều giảm từ khi chiến tranh nổ ra.
• Liên minh châu Âu (6,1 tỷ USD): Doanh số bán hàng châu Âu chỉ còn phần nhỏ so với trước 2018, tập trung vào dược phẩm, thiết bị y tế và máy móc.
• Ấn Độ (1,6 tỷ USD): Thương mại giảm mạnh những năm gần đây, chỉ giới hạn ở nông sản như gạo, trà và dược phẩm.