Mỹ không kích đảo Qeshm, Tổng thống Iran vẫn để ngỏ cửa ngoại giao

Lực lượng Mỹ vừa tiến hành không kích đảo Qeshm của Iran, động thái được các quan chức mô tả là biện pháp phòng vệ, ngay sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ hôm thứ Ba. Đây là lần đầu tiên Mỹ tấn công hòn đảo này kể từ tháng 6, trong bối cảnh hai bên vừa tiếp tục đàm phán vừa duy trì các thế trận quân sự song song.

Theo giới phân tích, Qeshm là bàn đạp chính cho sức mạnh hải quân "phi đối xứng" của Iran. Hãng tin IRNA của Iran đưa tin nhiều tiếng nổ liên tiếp vang lên trên đảo vào đêm thứ Hai; các nhân chứng cho biết họ thấy hai máy bay bay qua khu vực đảo nằm ngoài khơi bờ biển phía nam Iran, sát tuyến hàng hải chiến lược.

Dẫn lời một quan chức giấu tên, The Wall Street Journal nhận định cuộc không kích đêm thứ Hai có quy mô hạn chế và chưa phải là sự khởi động lại một chiến dịch lớn. Hãng AP cũng dẫn một quan chức Mỹ giấu tên nói Washington thực hiện "các cuộc tấn công phòng vệ" nhằm vào "người Iran sử dụng tên lửa đất đối không chống lại tài sản của Mỹ". Diễn biến này xảy ra sau khi IRNA đưa tin Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran (IRGC) đã bắn hạ một máy bay không người lái MQ-9 của Mỹ ở phía đông eo biển Hormuz.

Trước đó, ngày 7/3, tức một tuần sau khi chiến sự bùng phát, Mỹ từng không kích một nhà máy khử muối quan trọng trên đảo Qeshm, khiến nguồn cung nước ngọt cho 30 ngôi làng quanh khu vực bị cắt. Tehran gọi hành động này là "tội ác trắng trợn" nhằm vào dân thường.

Ngoại giao vẫn tiếp diễn nhưng mong manh

Các nỗ lực hòa giải do Qatar dẫn dắt vẫn đang được duy trì nhằm ngăn chặn nguy cơ quay lại chiến tranh toàn diện — cuộc xung đột khởi phát ngày 28/2 khi Mỹ và Israel không kích khắp Iran, dẫn tới việc đóng cửa eo biển Hormuz, giá dầu khí tăng vọt và thiệt hại nặng nề cho các cơ sở quân sự, dân sự và năng lượng quanh vùng Vịnh.

Trong những ngày gần đây, các nhà trung gian Qatar tiến hành đàm phán gián tiếp với giới chức Iran, chuyển thông điệp giữa hai bên. Tuy nhiên, các cuộc trao đổi dường như khép lại vào thứ Hai mà không có thông tin về đột phá. Một quan chức nắm thông tin về đàm phán nói với Reuters rằng đoàn Iran đã rời Doha từ Chủ nhật, song một dự thảo đề xuất vẫn đang được luân chuyển.

Đêm thứ Hai, các nhà trung gian Qatar tới Tehran để trao đổi với Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi về một phiên bản dự thảo thỏa thuận Mỹ - Iran đã được đàm phán trong 8 ngày qua. Ông Araghchi nói với IRNA: "Các tham vấn qua trung gian đang rất dồn dập. Chúng tôi đã trình bày điều kiện và đề xuất của mình, và mọi thứ phụ thuộc vào lý trí chính trị của Washington".

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cũng cho biết tại họp báo hôm thứ Hai rằng "quả bóng" đang ở phía Mỹ, khi các yêu cầu của Iran là "rõ ràng và hợp lý". Ông nói kế hoạch Iran đệ trình hồi tháng 9 nhằm chấm dứt chiến tranh vẫn là trọng tâm đàm phán, nhưng đề xuất này có thể được rút gọn và triển khai trong "hai ngày", bao gồm mở lại eo biển Hormuz và trở lại các cuộc thảo luận về chương trình hạt nhân của Iran.

Cùng ngày, theo truyền thông địa phương, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cho biết Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Mojtaba Khamenei đã trao cho chính phủ "thẩm quyền nhất định" trong đàm phán với Mỹ, đồng thời khẳng định Tehran sẽ tìm cách giải quyết xung đột bằng đối thoại. Sự chấp thuận này được xem là thay đổi so với thời điểm bản ghi nhớ tháng 6 đổ vỡ, khi lãnh tụ tối cao từng nói không thể tin nước Mỹ.

Về phía Mỹ, Phó Tổng thống JD Vance nói với phóng viên hôm thứ Hai rằng ông lạc quan về một giải pháp ngoại giao — chỉ vài giờ trước khi diễn ra cuộc không kích đảo Qeshm. "Tổng thống và tôi đều cảm thấy khá lạc quan về triển vọng có thể đạt được một thỏa thuận đàm phán. Chúng tôi đã có một số tiến bộ và sẽ xem có thể tiến thêm được không", ông Vance nói.

Trong khi đó, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf nhắc lại hôm thứ Ba rằng phản ứng của Iran trước bất kỳ "tính toán sai lầm" nào của Mỹ, như tiến hành không kích, sẽ khó lường. "Kẻ thù tìm cách buộc dân tộc Iran khuất phục bằng đe dọa và hành động quân sự, nhưng chúng đã nhầm to; Iran sẽ không khuất phục", ông nói.

Ông Trump nói gì về ngoại giao

Giá dầu giảm hơn 7% trong ngày thứ Hai. Phản ứng trước diễn biến này, Tổng thống Donald Trump viết trên mạng xã hội Truth Social rằng nhiều người tin chiến tranh với Iran sẽ không tiếp diễn khi các nỗ lực trung gian vẫn đang được triển khai. "Iran muốn một thỏa thuận, càng sớm càng tốt. Điều đó có thể xảy ra!", ông viết.

Tại Washington, ông Trump nói với báo giới rằng các nỗ lực dường như đang "kết nối rất đẹp", và cho rằng đây là lý do giá dầu giảm. Tuy nhiên, trước đó trong cuộc trả lời phỏng vấn hãng Axios, ông cho biết mình "không vội" quyết định có tấn công Iran trở lại hay không: "Dù thế nào chúng tôi cũng sẽ làm gì đó, nhưng không có gì phải vội. Chúng tôi đã làm họ suy yếu về tài chính. Họ không có tiền, không có xăng, và người dân của họ đang rất mệt mỏi".

Bước tiếp theo

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ được xem là điểm bản lề cho quyết định của ông Trump về hướng đi sắp tới. Tổng thống Mỹ đã nhiều lần gợi ý có thể tấn công Iran sau bỏ phiếu, và nói với kênh RSBN hôm Chủ nhật rằng xung đột sẽ kết thúc "rất sớm, theo cách này hay cách khác", với việc Tehran hoặc "đạt thỏa thuận, hoặc chúng tôi sẽ kết thúc mọi chuyện".

Giới quan sát nhận định Mỹ nhiều khả năng sẽ tấn công trở lại các cơ sở hạt nhân của Iran nếu chiến sự nối lại, trong đó có thể nhắm vào Pickaxe Mountain — một cơ sở kiên cố gồm hai tổ hợp đường hầm nằm sâu dưới lòng đất. Hồi tháng trước, ông Trump nói với kênh Newsmax rằng Mỹ "có thể sẽ phải tới đó" và "sẽ thử một phát, đánh sập nhanh".