Mỹ gia hạn miễn trừ trừng phạt dầu Nga đến giữa tháng 6

Ngày 19/5, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent thông báo Mỹ sẽ gia hạn thêm 30 ngày giấy phép miễn trừ trừng phạt đối với các quốc gia mua dầu và sản phẩm dầu mỏ của Nga hiện đang được chất lên tàu chở dầu trên biển. Quyết định này có hiệu lực đến ngày 17/6.

Trên mạng xã hội X, ông Bessent cho biết việc gia hạn nhằm "cung cấp cho các quốc gia dễ bị tổn thương nhất khả năng tiếp cận tạm thời dầu Nga hiện đang bị mắc kẹt trên biển". Ông nhấn mạnh động thái này sẽ giúp ổn định thị trường dầu thô vật chất, đảm bảo dầu đến được các nước có nhu cầu năng lượng cấp bách nhất, đồng thời giảm khả năng Trung Quốc tích trữ dầu giá chiết khấu.

Đây là lần gia hạn thứ hai kể từ khi Mỹ ban hành giấy phép miễn trừ đầu tiên vào tháng 3, khi giá dầu thô tăng vọt trên 100 USD/thùng sau các cuộc không kích của Mỹ-Israel vào Iran. Hồi tháng 4, Bộ trưởng Bessent từng nói với AP rằng Washington không có kế hoạch gia hạn, nhưng thị trường năng lượng vẫn chưa ổn định do căng thẳng leo thang tại eo biển Hormuz và lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ đối với các cảng của Iran.

Theo hãng phân tích Kpler, hiện có khoảng 113 triệu thùng dầu thô và condensate của Nga đang được chất trên tàu trên biển, trong đó khoảng 106 triệu thùng đang trong quá trình vận chuyển. Lượng dầu nổi tồn kho (floating storage) đã giảm đáng kể từ 19 triệu thùng cuối tháng 1 xuống còn 7 triệu thùng. Nhà phân tích Johannes Rauball của Kpler cho biết các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine đã làm gián đoạn cơ sở hạ tầng xuất khẩu và giảm năng lực vận chuyển, khiến sản lượng dầu thô của Nga đạt trung bình khoảng 9,1 triệu thùng/ngày, thấp hơn hạn ngạch OPEC+.

Ấn Độ và Trung Quốc vẫn là những người mua dầu Nga lớn nhất. Bất chấp tuyên bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump rằng Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi cam kết ngừng mua dầu Nga từ tháng 10/2025, xuất khẩu dầu Nga sang Ấn Độ trong tháng trước đạt hơn 2 triệu thùng/ngày, so với 1,72 triệu thùng/ngày tháng trước đó. Xuất khẩu sang Trung Quốc giảm nhẹ còn 1,05 triệu thùng/ngày.

Bà Sujata Sharma, Thư ký liên hợp Bộ Dầu khí và Khí đốt Ấn Độ, khẳng định New Delhi đã mua dầu Nga trước khi có lệnh miễn trừ, và "dù có miễn trừ hay không cũng không ảnh hưởng đến nguồn cung của chúng tôi". Nhà phân tích Sumit Ritolia của Kpler nhận định khó có khả năng Ấn Độ giảm mua dầu thô Nga ngay cả khi các lệnh trừng phạt được áp đặt trở lại, do vấn đề an ninh nguồn cung và kinh tế.

Việc gia hạn miễn trừ có lợi cho Moscow khi nhiều tàu chở dầu Nga đã chuyển hướng từ Trung Quốc sang Ấn Độ. Nhà phân tích Anna Zhminko của Vortexa cho biết tuyến đường từ Nga đến Ấn Độ ngắn hơn đáng kể, giúp Nga thương mại thuận lợi hơn. Bà cũng dự báo xuất khẩu dầu Nga sang các nước châu Á khác như Brunei, Indonesia, Philippines có thể tăng.

Tuy nhiên, Ukraine và các đồng minh châu Âu chỉ trích quyết định này, cho rằng các lệnh miễn trừ đang thúc đẩy nền kinh tế Nga bằng doanh thu dầu mỏ. Thượng nghị sĩ Mỹ Jeanne Shaheen và Elizabeth Warren gọi đây là "món quà không thể bào chữa" cho Tổng thống Nga Vladimir Putin, giúp ông tài trợ cho cuộc chiến bất hợp pháp ở Ukraine. Họ cũng cho rằng việc nới lỏng trừng phạt không giúp hạ giá xăng trong nước.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế, xuất khẩu dầu thô của Nga trong tháng 4 tăng 250.000 thùng/ngày lên 4,9 triệu thùng/ngày. Giá dầu Brent đã tăng từ 66 USD/thùng lên trên 100 USD/thùng kể từ khi chiến tranh với Iran bắt đầu, hiện giao dịch quanh 110 USD/thùng. Dầu Urals của Nga giao dịch ở mức 97-100 USD/thùng, tăng từ dưới 60 USD trước chiến tranh, mang lại cho Nga 490 triệu USD/ngày từ bán dầu bất chấp trừng phạt.

Ông Hamad Hussain, chuyên gia kinh tế hàng hóa tại Capital Economics, cho rằng tác động của việc gia hạn miễn trừ lên giá dầu sẽ hạn chế, vì nó chỉ áp dụng cho dầu đã được chất lên tàu trước giữa tháng 4. Lượng dầu không bị trừng phạt bổ sung có thể mua là nhỏ so với nguồn cung bị mất từ Trung Đông. "Giá dầu có khả năng tiếp tục tăng chừng nào giao thông qua eo biển Hormuz còn bị gián đoạn", ông nói thêm.