Mỹ đe dọa phong tỏa Iran 'vô thời hạn': Kéo dài được bao lâu?

Mỹ đã đe dọa duy trì lệnh phong tỏa hải quân "vô thời hạn" đối với các cảng của Iran và áp đặt các biện pháp mới nhằm cô lập Tehran về kinh tế, trong bối cảnh các cuộc đàm phán ngừng bắn giữa hai nước vẫn đang bế tắc.

Tuy nhiên, các nhà lập pháp Mỹ đã lên tiếng cảnh báo trong tuần này sau khi có báo cáo về điều kiện tồi tệ trên tàu sân bay chủ lực USS Abraham Lincoln, bao gồm cả việc các thủy thủ cố gắng nhảy xuống biển.

Bất chấp tuyên bố của Tổng thống Donald Trump rằng Mỹ đang "kiểm soát hoàn toàn" eo biển Hormuz - tuyến đường thủy quan trọng mà Iran đã đóng cửa từ đầu tháng 3 ngay sau khi chiến tranh bùng nổ - chỉ có một số ít tàu thuyền đi qua được trong tuần này.

"Những tuyên bố và bài đăng lặp đi lặp lại của các quan chức Mỹ rằng eo biển Hormuz không còn bị phong tỏa không thay đổi được thực tế", Cơ quan quản lý eo biển Vịnh Ba Tư của Iran (PGSA) đăng trên X. "Eo biển Hormuz vẫn bị phong tỏa và sẽ không được mở lại cho đến khi các điều kiện của Iran được chấp nhận".

Mỹ nói gì?

Ngày 14/8, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth tuyên bố quân đội Mỹ có thể duy trì sự hiện diện hải quân trong khu vực "vô thời hạn" để thực thi lệnh phong tỏa các cảng của Iran.

"Hải quân Mỹ có thể duy trì một cuộc phong tỏa như vậy vô thời hạn vì chúng tôi sẽ luân phiên đưa tàu vào và ra, như chúng tôi đã làm, và chúng tôi sẽ tiếp tục làm như vậy", Hegseth nói với các phóng viên trong chuyến đi tới Panama.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cũng cho biết Mỹ sẽ áp dụng các biện pháp kinh tế mới để gây sức ép với Iran. "Hãy chú ý theo dõi những thông báo tiếp theo trong tuần tới vì chúng tôi sẽ áp dụng các biện pháp chưa từng có trong lịch sử cô lập kinh tế đối với một quốc gia", Bessent nói trong cuộc phỏng vấn trên Newsmax. "Đó sẽ là sự kết hợp giữa cô lập kinh tế mà thế giới chưa từng thấy và phong tỏa tiếp tục ở eo biển Hormuz để ngăn bất cứ thứ gì ra vào các cảng của Iran".

Lo ngại về điều kiện trên tàu USS Abraham Lincoln

Các câu hỏi đã được đặt ra về điều kiện trên tàu USS Abraham Lincoln, tàu sân bay chủ lực của Mỹ đang thực hiện các hoạt động an ninh hàng hải và phong tỏa quanh eo biển Hormuz.

Hai ấn phẩm của Mỹ chuyên đưa tin về quân sự là Navy Times và Stars and Stripes dẫn lời người thân của các quân nhân trên tàu cho biết họ đang bị suy giảm sức khỏe tâm thần và tinh thần, cùng các trường hợp có ý định tự tử. Navy Times đã phỏng vấn một người vợ của thủy thủ tên Annabelle Loma, người cho biết chồng cô đã cố nhảy xuống biển giữa tình trạng "kiệt sức nghiêm trọng".

Các báo cáo này đã khiến các nhà lập pháp Mỹ đặt câu hỏi khẩn cấp. Trong thư gửi Bộ trưởng Quốc phòng Hegseth, Thượng nghị sĩ đảng Dân chủ Richard Blumenthal viết rằng tàu sân bay - khởi hành từ San Diego, California vào tháng 11 năm ngoái với hơn 5.000 thủy thủ và lính thủy đánh bộ - hiện đã "liên tục hoạt động trên biển gần 7 tháng, một kỷ lục", vượt qua mọi chuyến triển khai tàu sân bay trước đó của Mỹ mà không có chuyến dừng chân tại cảng.

Blumenthal gióng lên hồi chuông cảnh báo về tình trạng sức khỏe tâm thần suy giảm trên tàu, cũng như tình trạng thiếu nhu yếu phẩm, ô nhiễm nước, gia tăng sự cố an toàn và gián đoạn dịch vụ thư tín, qua đó những người trên tàu nhận được các gói chăm sóc từ gia đình.

"Những báo cáo này cần được quan tâm ngay lập tức, nhưng chúng cũng đặt ra một câu hỏi rộng hơn: Liệu Hải quân có thể duy trì nhịp độ hoạt động đang được đòi hỏi đối với lực lượng tàu sân bay hay không, đặc biệt khi chính quyền này liên tục cam kết đưa lực lượng Mỹ vào các cuộc xung đột do chính mình lựa chọn và ngày càng phụ thuộc vào tàu sân bay để duy trì các hoạt động đó", Blumenthal viết.

Lãnh đạo phe thiểu số tại Thượng viện Chuck Schumer kêu gọi cách chức Hegseth vì cách xử lý vụ việc tàu sân bay. "Khi Pete Hegseth được đề cử, ai cũng biết ông ta hoàn toàn bất tài. Giờ đây, những thủy thủ dũng cảm của chúng ta đang phải trả giá một cách khủng khiếp và không thể tưởng tượng nổi", Schumer viết trên X. "Pete Hegseth phải bị sa thải ngay lập tức".

Các nhà lập pháp California do Hạ nghị sĩ Mike Levin dẫn đầu cũng yêu cầu Hegseth và Quyền Bộ trưởng Hải quân Hung Cao giải trình về tình hình trên tàu sân bay. "Các kế hoạch đang được triển khai để thay phiên cho tàu USS Lincoln là chưa đủ. Chúng tôi cần thông tin rõ ràng và trung thực từ Bộ Quốc phòng về các thất bại vận hành dẫn đến các vấn đề trên tàu USS Lincoln để đảm bảo điều này không bao giờ tái diễn", lá thư có chữ ký của 4 nhà lập pháp nêu rõ.

Hegseth bác bỏ các báo cáo về điều kiện tồi tệ trên tàu USS Abraham Lincoln, gọi đó là "hoàn toàn xuyên tạc".

Thêm vào đó, một số phương tiện truyền thông, đặc biệt là truyền thông Iran, đưa tin 7 quân nhân Hải quân Mỹ đã thiệt mạng và nhiều người bị thương trong một vụ ẩu đả trên tàu USS Abraham Lincoln. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) bác bỏ thông tin này, đăng trên X rằng tuyên bố đó cũng như việc các thủy thủ có ý định tự tử là sai sự thật. "Các thủy thủ và lính thủy đánh bộ của Nhóm tác chiến tàu sân bay Abraham Lincoln vẫn kiên cường và kiên định sau hơn 260 ngày trên biển. Không có quân nhân nào trên tàu sân bay thiệt mạng, và một thủy thủ rơi xuống biển hôm 3/8 đã nhanh chóng được cứu an toàn".

Hải quân Mỹ có thể trụ được bao lâu?

Chính quyền Trump tuyên bố sẽ luân chuyển tàu vào ra để giảm áp lực cho lực lượng hải quân ở Vịnh Ba Tư, với các báo cáo cho thấy tàu sân bay USS George Washington, hiện ở Thái Bình Dương, đã bắt đầu hướng về Trung Đông. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng các tàu ở Vịnh Ba Tư đã hoạt động quá lâu mà không được nghỉ ngơi.

Harlan Ullman, cựu sĩ quan hải quân cấp cao và là chủ tịch công ty tư vấn chiến lược The Killowen Group, cho biết tàu USS Abraham Lincoln cần được bảo dưỡng định kỳ tại cảng vì đây là một con tàu phức tạp và hiện đại. "Tàu cần được bảo trì trên bờ để giữ cho công nghệ tiên tiến hoạt động trong thời gian dài. Có nhiều việc có thể làm trên biển, nhưng có nhiều việc khác chỉ có thể làm tại cảng".

Ullman nhấn mạnh việc triển khai kéo dài như 9 tháng của tàu USS Abraham Lincoln "làm xói mòn khả năng sẵn sàng của con tàu khi ở trên biển lâu hơn, và nó thiếu khả năng sửa chữa và duy trì bảo dưỡng". Ông nói thêm rằng chính quyền Trump phải ưu tiên khả năng sẵn sàng của hải quân hơn chính trị.

Iran có thể chịu đựng được lệnh phong tỏa không?

Mỹ hy vọng có thể làm tê liệt nền kinh tế Iran bằng cách duy trì phong tỏa hải quân. Tổng thống Trump đã tín hiệu rằng ông muốn dựa vào việc siết kinh tế Tehran hơn là quay lại chiến dịch quân sự, giữa các báo cáo cho rằng Mỹ có thể đang cạn kiệt đạn dược phòng thủ - điều mà tổng thống Mỹ bác bỏ.

Lệnh phong tỏa của Mỹ đã siết chặt nguồn thu quan trọng nhất của Tehran: dầu thô. Iran được cho là đã mất ít nhất 6 tỷ USD doanh thu từ dầu mỏ kể từ khi lệnh phong tỏa bắt đầu hôm 13/4 năm ngoái, mà Tehran gọi là "một hành động cướp biển".

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng có nhiều lý do khiến Iran ở vị thế mạnh hơn những gì Mỹ tuyên bố. Ali Vaez, phó giám đốc chương trình Trung Đông và Bắc Phi tại Nhóm Khủng hoảng Quốc tế, nói: "Iran có thể nâng cao rủi ro bằng cách nhắm mục tiêu vào các tài sản hải quân Mỹ hoặc thúc đẩy lực lượng Houthi siết chặt vòng vây quanh các hoạt động xuất khẩu năng lượng trong khu vực. Cách tính của Tehran là trong mọi cuộc chơi gà với Washington, Mỹ đều là bên né tránh trước - và họ thấy ít lý do để tin rằng lần này sẽ khác đi".

Việc Iran kiểm soát eo biển Hormuz là một đòn bẩy lớn, các chuyên gia nhận định. Iran nhiều lần tuyên bố sẽ không mở lại tuyến đường thủy quan trọng này cho đến khi lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ được dỡ bỏ, các lệnh trừng phạt được gỡ và tài sản của họ được phóng thích.

Ngày 14/8, chỉ huy Hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, Chuẩn đô đốc Ali Azmaei, tuyên bố: "Chúng tôi kiểm soát hoàn toàn và dứt khoát mọi di chuyển. Không có di chuyển nào trong eo biển này mà không được các chiến binh Hải quân IRGC chú ý tới".

Mostafa Khoshcheshm, giáo sư tại Đại học Khoa học Ứng dụng và Công nghệ Tehran, cho rằng Iran xem mình đang tiến hành một cuộc chiến kinh tế chứ không phải quân sự với Mỹ. "Iran biết rằng nếu muốn đánh bại Mỹ, họ phải dùng chiến tranh bất đối xứng, và trong cuộc chiến kinh tế này, eo biển Hormuz là quan trọng nhất". Iran hy vọng Mỹ sẽ "thừa nhận thất bại và rời khỏi khu vực".

Một góc độ khác là sức ép kinh tế mà Iran tạo ra với các nước láng giềng bằng cách tấn công các tài sản quân sự Mỹ đóng tại đó cũng như các cơ sở hạ tầng và năng lượng. Mehran Kamrava, giáo sư chính phủ tại Đại học Georgetown ở Qatar, nói với Al Jazeera: "Điều chúng ta thấy là người Iran đang cố gắng gây áp lực kinh tế lên các nước láng giềng trong khu vực, đặc biệt là các nước như Qatar, UAE, Saudi Arabia và Kuwait, để họ gây áp lực lên Mỹ nhằm đàm phán với Iran".

Kamrava tỏ ra hoài nghi rằng sức ép kinh tế của Mỹ lên Iran sẽ hiệu quả, đặc biệt khi giới lãnh đạo Iran không chịu áp lực chính trị nội bộ như chính quyền Trump. "Tehran đang chịu áp lực kinh tế to lớn, nhưng chúng ta cần nhớ rằng hệ thống chính trị Iran về cơ bản là một hệ thống đàn áp. Những người ra quyết định không trực tiếp quan tâm đến hoàn cảnh của tầng lớp trung lưu. Họ muốn giữ quyền lực. Vì vậy, tôi không chắc chiến thuật này có hiệu quả vào thời điểm này hay không".