Mỹ đe dọa áp đặt các biện pháp trừng phạt mạnh nhất lên Iran

Với ngoại giao về việc chấm dứt chiến tranh với Iran vẫn bế tắc, Washington đang tìm cách gia tăng sức ép lên Tehran thông qua các biện pháp kinh tế được mô tả là “chưa từng có”. Sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đe dọa trừng phạt bất kỳ quốc gia nào làm ăn với Iran vào tuần trước, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent tuyên bố một loạt biện pháp kinh tế mới sẽ “làm sụp đổ” chính phủ Iran và kêu gọi các nước tham gia.

Ngày 22/8, Tehran đe dọa sẽ trả đũa bất kỳ quốc gia nào tham gia cùng Mỹ áp đặt trừng phạt kinh tế chống lại mình.

Mỹ đang đe dọa các biện pháp mới nào chống Iran?

Chính quyền Trump đã tiến hành chiến dịch gây sức ép kinh tế chống Iran với tên gọi “Operation Economic Fury” kể từ khi chiến tranh bắt đầu vào tháng 2. Hiện Mỹ đang thực hiện phong tỏa hải quân các cảng của Iran nhằm ngăn chặn xuất khẩu dầu mỏ, đồng thời nhắm vào các công ty, nhà môi giới và tàu chở dầu bị cáo buộc giúp Iran bán dầu ra nước ngoài. Mỹ cũng duy trì các lệnh trừng phạt toàn diện lên lĩnh vực dầu mỏ, vận tải biển và tài chính của Iran.

Trong một bài đăng trên Truth Social ngày 20/8, ông Trump tuyên bố sẽ thực hiện “chiến dịch kinh tế đè bẹp nhất” chống Iran. Ông nói Iran đã “không nắm bắt” cơ hội đạt thỏa thuận và sẽ phải đối mặt với “chiến tranh kinh tế và cô lập ở quy mô chưa từng có”. Ông cũng đe dọa trừng phạt bất kỳ quốc gia nào làm ăn với Iran, viết: “Bất kỳ quốc gia nào cho phép các tổ chức tài chính, doanh nghiệp, sân bay hoặc cơ quan chính phủ của mình cung cấp bất kỳ hình thức tiếp tế nào cho Iran sẽ phải đối mặt với HẬU QUẢ KINH TẾ TO LỚN”.

Một ngày sau đó, Bộ trưởng Tài chính Bessent nói với CNBC rằng Mỹ sẽ áp dụng “các biện pháp trừng phạt khắc nghiệt nhất trong lịch sử” với Iran. Ông mô tả đây là “cú đấm kép” gồm phong tỏa và trừng phạt, đồng thời cảnh báo cộng đồng quốc tế: “Các bạn hoặc đứng về phía chúng tôi, hoặc chống lại chúng tôi”. Ông Bessent cũng gọi chiến lược này là “sự cô lập kinh tế phối hợp lớn nhất trong lịch sử thế giới”.

Iran đã phản ứng ra sao?

Iran lên án các biện pháp trừng phạt mới của Mỹ, đặc biệt là hành động chống lại các quốc gia khác, là “sự xói mòn hoàn toàn chủ quyền”. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cho rằng tuyên bố của Mỹ là “khẳng định chủ quyền ngoài lãnh thổ” chống lại các quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc, và kết quả cuối cùng sẽ là “sự xói mòn hoàn toàn chủ quyền – nền tảng của hệ thống quốc tế dựa trên Liên Hợp Quốc”.

Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi gọi các biện pháp mới là “chắc chắn sẽ thất bại”. Trên X, ông viết: “Chúng tôi đã xem bộ phim này trước đây. Cùng một trò vô lý. Khác những kẻ bắt nạt”.

Iran có thể nhắm vào các quốc gia tuân theo Mỹ?

Ngày 22/8, Tehran đe dọa trả đũa bất kỳ quốc gia nào tham gia cùng Mỹ áp đặt trừng phạt. Mohsen Rezaei, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, cảnh báo: “Bất kỳ quốc gia nào tham gia áp đặt các hạn chế kinh tế đối với chúng tôi sẽ bị coi là kẻ thù” và đe dọa sẽ có sự trả đũa “chấn động”. Ông mô tả chiến lược của Iran gồm ba giai đoạn: đàm phán để hạ nhiệt căng thẳng, nếu không thì tấn công các lợi ích của quốc gia đó, đồng thời cảnh báo các nước láng giềng rằng nếu tham gia chiến tranh kinh tế của Trump, “không một giọt dầu nào” sẽ rời khỏi khu vực Vịnh.

Iran đã tiến hành các cuộc tấn công vào các cơ sở quân sự, cơ sở hạ tầng và khu dân sự của Mỹ trong khu vực kể từ khi chiến tranh bắt đầu. Các cơ sở năng lượng ở Qatar, Kuwait, Saudi Arabia, Bahrain và UAE cũng bị thiệt hại, chủ yếu do mảnh vỡ từ các cuộc tấn công bị đánh chặn của Iran hoặc các nhóm ủy nhiệm.

Hamidreza Azizi, nhà nghiên cứu về Iran tại Viện Clingendael, nhận định Tehran đang cố gắng thiết lập khả năng răn đe ở giai đoạn sớm bằng cách báo hiệu rằng ngay cả việc chuẩn bị tấn công cũng có thể gây ra phản ứng của Iran. Ông chỉ ra hai yếu tố trong “học thuyết tấn công” mới: đòn phủ đầu và trả đũa phi cân xứng.

Các nước khác phản ứng thế nào trước yêu cầu của Trump?

Trung Quốc đã bác bỏ các lời đe dọa của Trump. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lâm Kiên nói: “Áp đặt trừng phạt và gây sức ép không giúp giải quyết vấn đề”, đồng thời kêu gọi các bên giải quyết thông qua các biện pháp ngoại giao và chính trị.

Các nước vùng Vịnh, vừa là láng giềng của Iran vừa là đồng minh của Mỹ, đang bị kẹt giữa cuộc chiến. Tuần trước, UAE đã áp đặt lệnh cấm vận thương mại vô thời hạn đối với Iran sau khi cáo buộc Iran bắn hai tên lửa đạn đạo vào nước này, cáo buộc mà Tehran bác bỏ. Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng nhiều nước vùng Vịnh lo sợ sự hỗn loạn nếu chính phủ Iran sụp đổ. Simon Mabon, giáo sư tại Đại học Lancaster, nói: “Cuối cùng, các nước vùng Vịnh không thể thay đổi địa lý. Họ phải sống và làm việc cùng Iran”.

Trung Quốc và Nga có thể bảo vệ Iran khỏi các biện pháp của Mỹ?

Mặc dù Mỹ đe dọa trừng phạt bất kỳ quốc gia nào tiếp tục giao thương với Iran, các nhà phân tích cho rằng sức ép của Trump đối với Trung Quốc và Nga, hai đối tác thương mại lớn của Iran, là có hạn. Paul Musgrave, phó giáo sư tại Đại học Georgetown ở Qatar, nói rằng Trump đang cố gắng đơn phương áp đặt các biện pháp trừng phạt phối hợp mà thông thường cần sự hợp tác đa phương, bao gồm cả Trung Quốc, Nga và các thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc.

Một số lĩnh vực ở Nga và Trung Quốc có sự phụ thuộc tối thiểu vào hệ thống tài chính Mỹ, bao gồm hầu hết các nhà máy lọc dầu của Trung Quốc. Theo hãng phân tích Kpler, Trung Quốc đã mua 80% lượng dầu vận chuyển của Iran trong năm 2025. Các nhà phân tích cho rằng Trung Quốc có thể đáp trả nếu Mỹ trừng phạt các ngân hàng lớn của nước này. Yu Jie, nghiên cứu viên cao cấp tại Chatham House, nhận định: “Trump muốn ổn định quan hệ với Trung Quốc, trong khi Bắc Kinh muốn có một lệnh ngừng bắn tạm thời với Washington”.

Mặc dù Nga là đối tác thương mại ít quan trọng hơn Trung Quốc đối với Iran, Moscow và Tehran đã phát triển các mối quan hệ thương mại và quân sự quan trọng nhằm lách các kênh phương Tây, đáng chú ý là việc Iran cung cấp máy bay không người lái Shahed cho Nga trong cuộc chiến ở Ukraine.