Mỹ có nên thừa nhận thảm họa Nakba của người Palestine?

Ngày 15/5 hàng năm là ngày tưởng niệm Nakba (Thảm họa), đánh dấu sự kiện năm 1948 khi hàng trăm nghìn người Palestine bị cưỡng bức di tản và nhà nước Israel được thành lập. Dù là bên có ảnh hưởng lớn nhất tại Trung Đông và duy trì sự ủng hộ mạnh mẽ dành cho Israel, chính phủ Mỹ chưa chính thức thừa nhận sự kiện này.

Phát biểu với Al Jazeera, ông Khaled Elgindy, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Quincy, nhận định đây là 'sự mất trí nhớ chính trị' của Mỹ. Ông cho rằng nếu không thừa nhận lịch sử và tổn thương tập thể của người Palestine, nước Mỹ sẽ khó có thể đưa ra những chính sách công bằng liên quan đến vấn đề này.

Dưới thời Tổng thống Donald Trump, Mỹ còn can thiệp sâu hơn vào các vấn đề Palestine thông qua kế hoạch tái thiết Dải Gaza. Trong khi đó, các hành vi bị cho là diệt chủng tại Gaza vẫn tiếp diễn, với ít nhất 75.000 người Palestine thiệt mạng kể từ tháng 10/2023.

Nghị quyết mang tính biểu tượng

Vào ngày 15/5, Hạ nghị sĩ Rashida Tlaib (đảng Dân chủ) lần thứ năm đệ trình nghị quyết yêu cầu Quốc hội Mỹ chính thức công nhận 'thảm họa Nakba đang tiếp diễn' và quyền của người tị nạn Palestine. Nghị quyết có 12 nhà đồng bảo trợ, tăng so với 6 người vào năm 2022.

Bà Tlaib nhấn mạnh rằng việc lờ đi lịch sử bạo lực kéo dài từ năm 1948 khiến Quốc hội không thể thấy được toàn cảnh vấn đề. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng nghị quyết này chủ yếu mang tính tượng trưng và khó có thể tiến triển tại Quốc hội vốn đa số ủng hộ Israel.

Dù vậy, dư luận Mỹ đang có dấu hiệu thay đổi. Các cuộc thăm dò gần đây cho thấy sự đồng cảm với người Palestine ngày càng tăng, trong khi quan điểm tiêu cực với chính phủ Israel lên cao, nhất là trong giới trẻ và cử tri Dân chủ. Hồi tháng 4, 40 thượng nghị sĩ Dân chủ đã bỏ phiếu chặn thương vụ bán xe ủi quân sự cho Israel – một động thái được giới hoạt động ca ngợi là 'lịch sử'.

Ông Yousef Munayyer, nghiên cứu viên tại Trung tâm Arab Washington DC, cho rằng nghị quyết của bà Tlaib có thể không thông qua ngay hôm nay, nhưng đó là bước tích lũy cần thiết để tạo ra sự thay đổi trong tương lai.

Sự lãng quên trong chính sách Mỹ

Việc chỉ tổ chức tưởng niệm Nakba vào ngày 15/5 cũng gây tranh cãi tại Washington. Năm 2023, Mỹ cùng Anh, Đức và 30 nước khác bỏ phiếu chống nghị quyết của Liên Hiệp Quốc công nhận sự kiện này. Đại diện Mỹ khi đó viện dẫn 'lo ngại về thành kiến chống Israel' trong hệ thống LHQ.

Cùng năm, Hạ nghị sĩ Tlaib tổ chức lễ tưởng niệm Nakba lần đầu tiên tại Điện Capitol. Lãnh đạo đảng Cộng hòa, dưới áp lực từ tổ chức chống phỉ báng ADL, đã tìm cách hủy bỏ sự kiện.

Tình trạng này từng khác. Theo nghiên cứu của ông Elgindy, dưới thời Tổng thống Harry Truman, Mỹ từng ủng hộ Nghị quyết 194 của Đại hội đồng LHQ về quyền hồi hương cho người tị nạn Palestine. Cựu Ngoại trưởng John Kerry năm 2016 cũng hiếm hoi nhắc đến Nakba trong một bài phát biểu.

Nhưng từ thập niên 1960, khi Tổng thống Lyndon B Johnson có cách tiếp cận ủng hộ Israel toàn diện hơn, sự thừa nhận của Mỹ về Nakba dần biến mất. Ông Elgindy nói: 'Tôi ngạc nhiên khi thấy chỉ trong vòng một thế hệ, mọi thứ đã bị lãng quên trong chính trị Mỹ'.

Những người ủng hộ nghị quyết của bà Tlaib coi đây là bước đi thực tế, không chỉ tượng trưng. Ông Josh Ruebner, Giám đốc Viện Hiểu biết Trung Đông, lập luận: 'Nếu các nhà hoạch định chính sách không tính đến Nakba và tìm cách khắc phục nó, họ sẽ chỉ duy trì một hiện trạng bất công'.

Ông Munayyer đồng tình: 'Không thể mất 80 năm để công nhận Nakba, và cũng không thể mất thêm 80 năm nữa để công nhận tội diệt chủng đang diễn ra ở Gaza'.