Ngày 14/2, Bộ Ngoại giao và Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Mỹ ra tuyên bố chung xác nhận Mỹ sẽ giải ngân 600 triệu USD cho Gavi, liên minh vaccine toàn cầu, nhưng đồng thời chấm dứt việc tài trợ cho Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) thông qua cơ chế này. Tuyên bố nêu rõ: “Mỹ tái khẳng định sẽ không cung cấp ngân sách liên bang cho WHO qua Gavi”.
Động thái này được thực hiện theo chỉ thị của Tổng thống Donald Trump gửi Bộ trưởng Y tế Robert Kennedy Jr và Ngoại trưởng Marco Rubio, yêu cầu đàm phán cải cách với Gavi như điều kiện để Mỹ tiếp tục hỗ trợ. Thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa Susan Collins, người từng thúc đẩy khôi phục tài trợ cho chương trình mở rộng tiêm chủng toàn cầu này, hoan nghênh quyết định trên.
Theo Bộ Ngoại giao Mỹ, Gavi đã đồng ý hợp tác với hội đồng quản trị và các nước đối tác để thay thế vaccine chứa thủy ngân bằng các loại không chứa thủy ngân.
Đây là bước đi mới nhất trong chuỗi mâu thuẫn kéo dài giữa chính quyền Trump và WHO. Năm 2020, Trump từng tạm dừng tài trợ cho WHO, cáo buộc tổ chức này lan truyền “thông tin sai lệch” từ Trung Quốc về đại dịch Covid-19. Khi đó, Mỹ là nhà tài trợ lớn nhất của WHO, đóng góp hơn 400 triệu USD năm 2019, chiếm khoảng 15% ngân sách.
Tháng 1/2021, Tổng thống Joe Biden đảo ngược quyết định của Trump, khôi phục tài trợ và ngừng tiến trình rút Mỹ khỏi WHO. Tuy nhiên, ngay ngày đầu nhậm chức nhiệm kỳ hai (20/1/2025), Trump tuyên bố Mỹ sẽ rời WHO và đình chỉ đóng góp.
Chuyên gia nhận định các lệnh hành pháp này dường như xuất phát từ quan điểm ý thức hệ hơn chiến lược. Ngân sách WHO khoảng 3,4 tỷ USD, chỉ bằng một phần ba ngân sách của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ (9,3 tỷ USD năm 2023). Nguồn quỹ WHO tài trợ các chương trình phòng chống bại liệt, lao, HIV, sốt rét, sởi và các bệnh khác, đặc biệt tại các nước khó khăn, đồng thời ứng phó y tế khẩn cấp ở các vùng xung đột như Gaza, Sudan, CHDC Congo.
