Musk cam kết tặng 10 tỷ USD cổ phiếu SpaceX cho trẻ em Mỹ trước thềm bầu cử giữa nhiệm kỳ

Elon Musk đã cam kết tặng một cổ phiếu SpaceX cho mỗi trẻ em tại Mỹ trong năm tới, món quà ước tính trị giá hơn 10 tỷ USD. Tuyên bố được đưa ra chỉ hai tuần trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11, thời điểm Musk đang là nhà tài trợ chính trị lớn nhất cho đảng Cộng hòa.

Theo số liệu của Cục Thống kê Dân số Mỹ, khoảng 73 triệu trẻ em dưới 18 tuổi đang sinh sống tại nước này. Với giá đóng cửa 146,03 USD/cổ phiếu hôm thứ Sáu, tổng giá trị cam kết vào khoảng 10,7 tỷ USD.

Giá trị cổ phiếu và quy mô cam kết

SpaceX, công ty lớn thứ bảy thế giới, bắt đầu giao dịch trên sàn Nasdaq vào tháng 6 với giá chào bán lần đầu 135 USD/cổ phiếu. Giá cổ phiếu biến động mạnh, giảm 35,3% kể từ mức đỉnh vài ngày sau khi niêm yết. Mỗi biến động 1 USD của giá cổ phiếu sẽ thay đổi giá trị món quà khoảng 73 triệu USD.

Theo hồ sơ nộp lên Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) hồi tháng 8, Musk sở hữu trực tiếp 4,8 tỷ cổ phiếu SpaceX. Tính cả cổ phiếu chưa trao quyền và quyền chọn, tỷ lệ nắm giữ của ông tăng lên khoảng 6,4 tỷ cổ phiếu, tương đương 48,4% công ty. Việc tặng 73 triệu cổ phiếu sẽ giảm tỷ lệ nắm giữ trực tiếp khoảng 1,5%, gần như không ảnh hưởng đến quyền kiểm soát công ty, bởi quyền biểu quyết hiện khoảng 82% chỉ giảm 0,1 điểm phần trăm.

Cơ chế chuyển cổ phiếu đến trẻ em

Musk chưa công bố trẻ em nào đủ điều kiện, thời điểm và cách thức trao tặng. Tổng thống Donald Trump cho biết cổ phiếu sẽ được giữ trong các "Trump Accounts" – tài khoản đầu tư miễn thuế cho trẻ em được tạo ra theo luật thuế và chi tiêu do ông ký năm ngoái. Musk cảm ơn nhà đầu tư công nghệ Brad Gerstner, người đứng sau mô hình tài khoản này, vì đã "hỗ trợ thực hiện".

Theo Nhà Trắng, gần 70 triệu Trump Account đã được mở, tương ứng mỗi trẻ em dưới 18 tuổi có số An sinh Xã hội. Khoản đầu tư trong tài khoản được hoãn thuế cho đến khi trẻ rút tiền lúc 18 tuổi, hoặc có thể chuyển sang tài khoản hưu trí IRA và tiếp tục duy trì trạng thái ưu đãi thuế. Theo quy định của Bộ Tài chính công bố ngày 30/9, nhà tài trợ có thể tặng cổ phiếu doanh nghiệp cho trẻ em qua tài khoản, trong khi gia đình và bạn bè chỉ được đầu tư vào quỹ chỉ số rủi ro thấp.

Gia đình không thể từ chối cổ phiếu thay cho trẻ và thường không được bán trong vòng năm năm, hoặc đến cuối năm trẻ 17 tuổi nếu thời điểm đó đến sớm hơn. Theo Wall Street Journal, Musk không thể bán hoặc giao dịch phần lớn cổ phiếu SpaceX của mình cho đến tháng 6/2027.

Ai thực sự hưởng lợi?

Các tài khoản mang tên tổng thống và Trump đã gắn chặt bản thân với món quà. Ông cảm ơn Musk trên Truth Social, gọi cam kết này là "đúng những gì đã hình dung khi chúng ta tạo ra TRUMP ACCOUNTS". Nhà Trắng giới thiệu tài khoản như thành tựu chủ chốt của luật thuế, nhấn mạnh rằng "mọi đảng viên Dân chủ đều bỏ phiếu chống" đạo luật này.

Cam kết cũng đánh dấu sự hàn gắn công khai. Musk và Trump từng bất hòa năm 2025 liên quan đến dự luật thuế và chi tiêu của Trump - rạn nứt mà Trump sau đó gọi là "tranh chấp nhỏ".

Trẻ em nhận cổ phiếu miễn phí, nhưng món quà cũng có thể giúp Musk tiết kiệm tiền. Theo CNBC, nhà tài trợ tặng cổ phiếu đã tăng giá cho tổ chức từ thiện sẽ tránh được thuế thu nhập vốn và thường được khấu trừ. Với tư cách người sáng lập SpaceX, Musk trả rất ít cho cổ phiếu của mình, và bán 10,7 tỷ USD cổ phiếu có thể kéo theo hóa đơn thuế lên tới khoảng 2,5 tỷ USD. Will McBride, nhà kinh tế trưởng của Tax Foundation, nói với đài truyền hình rằng đây là "thực tiễn phổ biến với người nộp thuế thu nhập đặc biệt cao, những người nếu không sẽ phải chịu thuế suất cao".

Giáo sư luật Ann Lipton thuộc Đại học Colorado Boulder nói với tạp chí Inc. rằng hàng triệu cổ đông không thể bán cũng sẽ quan tâm đến thành công của SpaceX và việc "giảm thiểu gánh nặng quy định" của công ty.

Với Mitchell Downey, nhà kinh tế tại Viện Nghiên cứu Kinh tế Quốc tế thuộc Đại học Stockholm, điểm đáng chú ý hơn cả là "khía cạnh móng ngựa" - ý tưởng rằng chính sách cánh hữu và cánh tả có thể uốn cong và gặp nhau. Ông cho biết trong nhiều thập kỷ, giới tiến bộ ủng hộ khái niệm Tài khoản Phát triển Trẻ em - tài khoản đầu tư cho mỗi trẻ sơ sinh nhằm giảm bất bình đẳng tài sản - nhưng khó nhận hỗ trợ liên bang. Giờ đây ý tưởng này có thể trở nên phổ biến hơn nhờ món quà của Musk và các Trump Account. "Nó luôn có cảm giác khó với tới", Downey nói. "Nhưng tôi không thấy cách nào đề xuất của Musk khả thi nếu không xây dựng một cơ sở hạ tầng như thế này".

Thời điểm và tranh cãi

Cam kết được đưa ra hai tuần trước bầu cử giữa nhiệm kỳ 3/11, cuộc bỏ phiếu quyết định quyền kiểm soát lưỡng viện Quốc hội. Toàn bộ ghế Hạ viện và một phần ba Thượng viện sẽ được bầu lại. Theo khảo sát của Washington Post-ABC News-Ipsos, tỷ lệ ủng hộ Trump đã giảm xuống mức thấp kỷ lục 33%, nhiều nhà quan sát chính trị dự đoán đảng Cộng hòa sẽ mất ghế vào tay đảng Dân chủ.

Musk, người vận động tranh cử cùng Trump năm 2024 và dẫn dắt Bộ Hiệu quả Chính phủ nhằm thu gọn bộ máy liên bang, đã đóng góp mạnh cho các ứng viên Cộng hòa trước thềm bầu cử. Ông đã tài trợ hơn 276 triệu USD cho các nhóm Cộng hòa kể từ tháng 7.

Downey cho rằng cam kết không đặt ra vấn đề pháp lý. "Cá nhân được phép chi tiền để ủng hộ chính trị gia", ông nói với Al Jazeera. "Luật chỉ bị vi phạm khi khoản tiền không được công bố công khai, hoặc là phần của một thỏa thuận có qua có lại rõ ràng và được ghi chép". Tuy nhiên, ông cho rằng nó đặt ra lo ngại về đạo đức, liên quan đến "vai trò quá lớn của các nhà tài trợ bên ngoài trong bầu cử Mỹ" - tương tự việc ai đó chi mạnh cho quảng cáo truyền hình ủng hộ một ứng viên.

Về tiền lệ, Downey đánh giá "khó xác định". Bởi Musk là người giàu nhất trong lịch sử hiện đại, việc ông "làm điều gì đó liên quan đến nhiều tiền hơn những người rất giàu khác" có lẽ không đáng ngạc nhiên. Ông dẫn chứng chi tiêu của Quỹ Gates trong ba thập kỷ qua như "một kiểu quà tặng công chúng khác" - khác biệt ở chỗ Quỹ Gates tập trung vào khủng hoảng y tế ở châu Phi và Nam Á, không nhắm vào cử tri Mỹ. Năm ngoái, Gates cam kết "cho đi gần như toàn bộ tài sản qua Quỹ Gates trong 20 năm tới vì mục tiêu cứu sống và cải thiện cuộc sống trên khắp thế giới".