Một năm Vệ binh Quốc gia được triển khai tại Washington: an toàn tăng hay 'chiếm đóng'?

Washington, DC – Tròn một năm kể từ khi Tổng thống Mỹ Donald Trump điều động Vệ binh Quốc gia đến thủ đô Washington, DC, người dân, giới chính trị gia và chuyên gia vẫn có những đánh giá trái chiều về sứ mệnh này.

Hàng nghìn binh sĩ đã được triển khai tới Washington hồi tháng 8/2025 trong khuôn khổ lực lượng đặc nhiệm “Safe and Beautiful Task Force” của ông Trump, sau khi ông ban bố tình trạng khẩn cấp về tội phạm tại thành phố. Sự xuất hiện của binh sĩ ngay lập tức vấp phải sự phản đối từ nhiều người dân, với các cuộc biểu tình diễn ra suốt cả năm qua. Nhóm vận động Free DC đã tổ chức 11 ngày biểu tình, đỉnh điểm là cuộc tuần hành trước Nhà Trắng hôm thứ Ba vừa qua nhằm phản đối thứ mà họ gọi là “sự chiếm đóng quân sự thù địch”.

Ybonne Coles, 60 tuổi, nhân viên nhà hàng sinh ra và lớn lên tại thủ đô, chia sẻ trong một ngày tháng 8 nóng bức ở Quảng trường Farragut khi vài binh sĩ tuần tra gần đó: “Tôi nghĩ ông Trump nên để họ trở về nhà. Họ chẳng làm gì ngoài việc đi lại. Số tiền đó nên dành cho các tổ chức giúp đỡ những người thực sự cần.”

Việc triển khai cũng vấp phải sự phản đối từ giới chức pháp lý, những người đặt câu hỏi về tính hợp hiến. Hôm 4/9, Bộ trưởng Tư pháp Washington Brian Schwalb đã kiện chính quyền Trump, cáo buộc việc triển khai là sử dụng quân đội cho mục đích thực thi pháp luật một cách bất hợp pháp, vi phạm Đạo luật Posse Comitatus. Thẩm phán Jia Cobb của tòa án quận đã ra phán quyết chấm dứt việc triển khai vào ngày 20/11, nhưng một tòa phúc thẩm liên bang sau đó đã chấp thuận yêu cầu hoãn thi hành án của chính quyền khi vụ kiện vẫn đang tiếp tục.

Thị trưởng Washington Muriel Bowser, người bị chính quyền Trump đổ lỗi về tình trạng tội phạm gia tăng, cũng chỉ trích tính hợp pháp của việc triển khai. “Chúng ta dùng Vệ binh để ứng phó khẩn cấp. Chúng ta dùng Vệ binh cho các sự kiện quy mô lớn. Chúng ta không dùng Vệ binh để thực thi luật pháp địa phương,” bà Bowser phát biểu tại một hội nghị ở Washington hồi tháng 10.

Khi việc triển khai tiến gần đến mốc một năm, các quan chức liên bang đã công bố kế hoạch “tăng cường mùa hè” với 1.500 binh sĩ Vệ binh Quốc gia bổ sung trước lễ kỷ niệm 250 năm thành lập đất nước.

“Yên bình và tĩnh lặng”

Không phải ai cũng phản đối sự hiện diện của Vệ binh Quốc gia. Aaron Taslitz, 30 tuổi, giáo viên kiêm người giao hàng bằng xe đạp tại Washington, cho biết dù muốn nguồn lực quân sự được dùng cho việc cấp thiết hơn là tuần tra đường phố thủ đô, anh vẫn cảm thấy an toàn hơn khi có họ. “Về cơ bản, họ đã giữ cho mọi thứ yên bình và tĩnh lặng ở đây,” anh nói trong lúc nghỉ giải lao ở Dupont Circle.

Ông Trump thường xuyên chỉ trích Washington, gọi đây là “một trong những thành phố mất an toàn nhất thế giới” và tuyên bố từ khi Vệ binh được điều động, tội phạm đã giảm 88%. Tuy nhiên, tác động chính xác của sự hiện diện của Vệ binh Quốc gia đối với tội phạm tại Washington vẫn chưa rõ ràng. Một báo cáo của Trung tâm Niskanen công bố hồi tháng 5 cho thấy việc triển khai không có tác động đáng kể đến tội phạm bạo lực, vốn đang có xu hướng giảm ổn định trong vài năm qua. Dù báo cáo ghi nhận sự sụt giảm đáng chú ý ở tội phạm tài sản, nhưng sự hiện diện của binh sĩ lại có tác động hạn chế đối với các vụ “phạm tội cơ hội”.

Richard Hahn, đồng tác giả báo cáo, giải thích: “Họ không phải là cảnh sát được đào tạo. Điều tốt nhất một thành viên Vệ binh Quốc gia có thể làm, về mặt răn đe tội phạm, là làm một người canh gác.” Các khu vực tuần tra của binh sĩ cũng tập trung ở những nơi “mật độ giao thông cao”, bao gồm các trung tâm du lịch như National Mall và ga Union Station. “Tội phạm bạo lực thực sự tập trung ở những khu vực cụ thể tại Washington,” Hahn nói. “Và đó là những nơi mà nhìn chung, Vệ binh không được triển khai.”

Hiện có 4.636 binh sĩ đang được triển khai cho sứ mệnh tại Washington, bao gồm gần 700 người từ Vệ binh Quốc gia DC và hàng nghìn người từ các bang khác, theo một phát ngôn viên của Lực lượng Đặc nhiệm chung. Các bang đóng góp nhiều quân nhất là Georgia, Nam Carolina và Mississippi. Bất chấp số lượng quân lớn, các đài truyền hình địa phương đưa tin về sự vắng mặt đáng chú ý của binh sĩ ở khu vực phía đông sông Anacostia, nơi có nhiều khu phố ghi nhận tỷ lệ tội phạm bạo lực cao nhất thành phố. Tướng Leland D Blanchard II, chỉ huy sứ mệnh, cho biết trong một cuộc họp báo hôm 3/8 rằng các khu vực tuần tra sẽ được điều chỉnh trong những tuần tới nhưng từ chối cung cấp thêm chi tiết.

“Sử dụng vũ lực không cần thiết”

Một cuộc điều tra và báo cáo của Thượng viện do các Thượng nghị sĩ Gary Peters và Andy Kim thực hiện hồi tháng 2 cũng bày tỏ lo ngại rằng việc triển khai có nguy cơ làm tổn hại lòng tin của người dân địa phương đối với lực lượng thực thi pháp luật, chính trị hóa quân đội và giảm khả năng sẵn sàng chiến đấu của binh sĩ. Báo cáo cũng chỉ ra mối đe dọa đối với quyền riêng tư của người dân từ các công cụ phần mềm của Vệ binh, bao gồm hệ thống giám sát mạng xã hội Meltwater và Cision, cùng nền tảng Maven Smart System của Palantir Technologies.

Vệ binh Quốc gia cũng phải đối mặt với nhiều vụ kiện kể từ khi việc triển khai bắt đầu hồi tháng 8 năm ngoái. Hôm 29/7, Liên đoàn Tự do Dân sự Mỹ (ACLU) đã đệ đơn kiện thay cho cựu đại úy Lục quân Mỹ Anna King sau khi các thành viên Vệ binh Quốc gia bang Idaho bắt giữ bà một cách thô bạo hồi tháng 5 với cáo buộc tấn công một sĩ quan hai ngày trước đó. King đã phủ nhận cáo buộc và tin rằng bà bị bắt vì lên tiếng chỉ trích sự hiện diện của Vệ binh tại thành phố. Michael Perloff, luật sư đại diện cho King, nói: “Những gì bạn thấy ở đây là một hành động sử dụng vũ lực hung hãn hoàn toàn không cần thiết và không tương xứng. Điều này cho thấy những lo ngại rộng hơn về việc dựa vào Vệ binh Quốc gia để tuần tra khu vực này.”

Dù chưa có con số chính thức về chi phí cho năm đầu tiên của chiến dịch, Ủy ban An ninh Nội địa Thượng viện ước tính khoản chi hằng năm lên tới 602 triệu USD. Hồi tháng 7, Lầu Năm Góc công bố kế hoạch giữ Vệ binh tại Washington đến hết nhiệm kỳ của ông Trump. Theo ước tính mà Thượng nghị sĩ Elizabeth Warren có được, việc triển khai sẽ tiêu tốn thêm 1,4 tỷ USD từ tháng 10/2026 đến tháng 1/2029.

Một binh sĩ thuộc Vệ binh Quốc gia bang Indiana, người được triển khai vài tháng trong sứ mệnh này hồi tháng 11 và yêu cầu giấu tên, bày tỏ cảm xúc lẫn lộn về thời gian tuần tra trên đường phố Washington. “Khoảng thời gian ở đó của tôi là để giúp đỡ người dân Washington,” người lính này nói, đồng thời cho biết anh tự hào khi được phục vụ. “Dù họ là ai, đang làm gì – tôi chỉ ở đó để giúp đỡ bằng mọi cách có thể. Tôi đã thấy mọi người bị ảnh hưởng bởi chúng tôi theo hướng tích cực.” Tuy nhiên, có những lúc anh cũng nghi ngờ về sứ mệnh, đặc biệt khi tinh thần trong đơn vị xuống thấp vì phải xa gia đình trong dịp lễ. “Có những ngày tôi tự hỏi: ‘Chúng ta đang làm gì ở đây? Chúng ta chẳng thực sự làm được gì cả.'”