Mức lương hấp dẫn, thị thực do công ty bảo lãnh, vé máy bay miễn phí. Ứng viên cần có trình độ học vấn, thông thạo tiếng Anh và tự tin khi làm việc trực tuyến. Đó là lời mời chào nghe như một cơ hội tuyệt vời cho sinh viên mới tốt nghiệp, nhưng thực chất lại là chiêu trò của các đường dây buôn người.
Công việc được quảng cáo thực tế không tồn tại. Khi nạn nhân đến nơi, hộ chiếu bị tịch thu, họ bị đưa vào các khu nhà không thể rời đi và bị ép thực hiện các vụ lừa đảo trực tuyến: mạo danh người khác, xây dựng các mối quan hệ giả dối và thuyết phục những người cách xa hàng nghìn km chuyển tiền.
Những ai không đạt chỉ tiêu có thể bị đánh đập, bỏ đói hoặc biệt giam. Gia đình họ có thể phải bán đất hoặc vay nợ để chuộc người thân về. Câu chuyện này được kể lại qua lời của hai nạn nhân từng bị buôn bán qua các lời mời làm việc giả tại Rwanda. Họ thông thạo tiếng Anh, thành thạo công nghệ và đang tìm kiếm điều mà hàng triệu thanh niên khác mong muốn: một công việc tốt và cơ hội xây dựng tương lai. Chính những phẩm chất đó khiến họ trở thành mục tiêu của bọn tội phạm.
Ước tính có ít nhất 300.000 người đã bị buôn bán hoặc ép buộc vào các cơ sở lừa đảo ở Đông Nam Á, trong đó có nạn nhân từ hơn 80 quốc gia và vùng lãnh thổ. Riêng tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, các vụ lừa đảo gây thiệt hại khoảng 88 đến 114 tỷ USD trong năm 2025. Mối đe dọa cũng đang lan rộng sang châu Phi, khi ngày càng nhiều nạn nhân từ Ethiopia, Kenya, Uganda và Tanzania được xác định qua các lời mời việc làm giả trên mạng xã hội.
Các mạng lưới này có thiết kế mang tính toàn cầu: tuyển dụng ở nước này, quá cảnh nước khác và bóc lột ở nước thứ ba. Khi một chiến dịch bị phá vỡ, chúng di chuyển và bắt đầu lại ở nơi khác. Phản ứng của chính phủ các nước thường bị chia rẽ: cơ quan lao động coi đó là người môi giới không có giấy phép, biên phòng thấy nghi vấn đi lại, cảnh sát xử lý như lừa đảo trực tuyến, còn lãnh sự coi là công dân bị kẹt lại nước ngoài. Khoảng trống giữa các cơ quan này đang bị tội phạm lợi dụng.
Các chuyên gia cảnh báo cần đóng những khoảng trống đó. Chính phủ nên cung cấp các kênh đáng tin cậy để xác minh nhà tuyển dụng, trung gian, hợp đồng và thị thực nước ngoài. Cơ quan lao động, biên phòng, cảnh sát và lãnh sự cần chia sẻ thông tin cảnh báo nhanh chóng và điều tra phối hợp. Các công ty công nghệ cũng có vai trò quan trọng khi cần phát hiện, gỡ bỏ quảng cáo tuyển dụng lừa đảo và lưu giữ bằng chứng để xác định thủ phạm.
Ngoài ra, những người bị ép tham gia lừa đảo phải được coi là nạn nhân của nạn buôn người, không phải tội phạm. Từ năm 2022 đến 2025, Tổ chức Di cư Quốc tế (IOM) đã hỗ trợ hơn 3.500 nạn nhân từ 39 quốc gia bị buôn bán vì mục đích ép phạm tội tại Đông Nam Á. Họ cần được bảo vệ, chăm sóc y tế và tâm lý, hỗ trợ hồi hương an toàn và tái xây dựng cuộc sống.
Về phía người tìm việc, cần thận trọng: một nhà tuyển dụng hợp pháp phải có địa chỉ rõ ràng, hợp đồng mô tả công việc, thị thực phù hợp với vị trí. Người môi giới không nên thúc ép đi ngay, yêu cầu giữ bí mật hay thu hộ chiếu. Nhưng những chiêu trò tinh vi được thiết kế để trông có vẻ đáng tin cậy. Trước khi một người bước lên máy bay, cần có cách thức đáng tin cậy để xác minh lời mời. Khi nghi ngờ buôn người, cơ quan chức năng phải hành động cùng nhau. Khi nạn nhân thoát ra, họ phải nhận được sự bảo vệ thay vì bị trừng phạt.
Mọi người tìm việc đều có quyền tự hỏi: đây có thực sự là một công việc, hay ai đó đang dụ mình vào bẫy? Không ai nên phải đối mặt với câu hỏi đó một mình.
