Ma-rốc lần đầu vươn lên đứng đầu bảng xếp hạng công nghiệp hóa châu Phi

Abidjan, Bờ Biển Ngà – Ma-rốc lần đầu tiên đứng đầu bảng xếp hạng chỉ số công nghiệp hóa châu Phi, vượt qua Nam Phi vốn nắm giữ vị trí này từ năm 2010, theo báo cáo mới của Ngân hàng Phát triển châu Phi (AfDB).

Báo cáo Chỉ số Công nghiệp hóa châu Phi 2025 của AfDB xếp Ma-rốc đạt 0,8415 điểm, cao hơn một chút so với 0,8396 điểm của Nam Phi. AfDB cho rằng điều này phản ánh sự nâng cấp công nghiệp bền vững, đa dạng hóa xuất khẩu và việc triển khai hiệu quả các chính sách công nghiệp chiến lược.

Báo cáo cũng cho biết Nam Phi vẫn là một trong những nền kinh tế công nghiệp hàng đầu châu lục, nhưng đã trải qua sự suy giảm dần dần về năng lực cạnh tranh công nghiệp trong dài hạn. Điểm số của nước này giảm từ 0,8819 vào năm 2010 xuống còn 0,8396 vào năm 2024.

Chỉ số công nghiệp hóa đo lường dựa trên ba khía cạnh chính: hiệu suất công nghiệp; các yếu tố thúc đẩy trực tiếp như đầu tư, cơ sở hạ tầng, giáo dục và khả năng tiếp cận tài chính; cùng các yếu tố gián tiếp, bao gồm môi trường kinh doanh, nhà nước pháp quyền, nợ công và lạm phát.

Các quốc gia Ả Rập thống trị bảng xếp hạng

Ai Cập đứng thứ ba châu Phi với 0,7827 điểm, tiếp theo là Tunisia với 0,7760 điểm. Algeria xếp thứ sáu với 0,6661 điểm, nâng tổng số bốn quốc gia Ả Rập lọt vào nhóm sáu nền kinh tế công nghiệp hàng đầu châu lục.

Báo cáo mô tả Ma-rốc, Nam Phi, Ai Cập và Tunisia là bộ tứ công nghiệp hàng đầu châu Phi, duy trì khoảng cách đáng kể so với hầu hết các nền kinh tế khác trên lục địa. Mauritius xếp thứ năm, tiếp theo là Algeria, Eswatini, Senegal, Namibia và Bờ Biển Ngà để hoàn thiện top 10.

Bắc Phi vẫn là khu vực công nghiệp hóa nhất châu Phi vào năm 2024 với điểm số 0,6891, vượt qua Nam Phi với 0,5850. Tiếp theo là Trung Phi, Tây Phi và Đông Phi.

Hầu hết các quốc gia Bắc Phi đều có điểm số trên trung bình toàn lục địa, ngoại trừ Libya và Mauritania lần lượt thuộc nhóm công nghiệp hóa trung bình và trung bình thấp.

Tiến trình công nghiệp hóa không đồng đều

Bất chấp sự vươn lên của Ma-rốc và những cải thiện được ghi nhận ở nhiều quốc gia, báo cáo cho biết công nghiệp hóa trên khắp châu Phi vẫn tiếp tục tiến triển chậm và không đồng đều.

41 trong số 54 quốc gia châu Phi đã cải thiện điểm số từ năm 2010 đến 2024, nhưng chỉ 24 quốc gia cải thiện thứ hạng, trong khi 5 quốc gia giữ nguyên vị trí.

Điểm công nghiệp hóa trung bình toàn lục địa tăng từ 0,5134 năm 2010 lên 0,5445 năm 2024, mức tăng 6%. Điểm trung bình theo quốc gia tăng 6,4% trong cùng kỳ.

Giá trị gia tăng sản xuất của châu Phi (MVA) tăng từ 285 tỷ USD năm 2020 lên 351 tỷ USD năm 2025. Tuy nhiên, lục địa này vẫn chiếm chưa đến 2% sản lượng sản xuất toàn cầu và chỉ 1,4% xuất khẩu sản phẩm chế tạo toàn cầu.

MVA bình quân đầu người ở châu Phi đạt 226,7 USD vào năm 2025, vẫn thấp hơn mức đỉnh 254,9 USD năm 2014.

Hội nhập khu vực yếu kém

Báo cáo liên kết sự tăng trưởng công nghiệp yếu kém ở châu Phi với thị trường phân mảnh và hội nhập khu vực hạn chế.

Thương mại nội khối châu Phi chỉ chiếm 14,4% tổng thương mại của lục địa trong giai đoạn 2022–2024, so với 60% ở châu Á và 57% ở châu Âu.

Theo AfDB, thách thức không chỉ dừng lại ở thuế quan mà còn bao gồm các rào cản phi thuế quan, cơ sở hạ tầng yếu kém, sự khác biệt về tiêu chuẩn kỹ thuật và quy định, cùng các chuỗi giá trị khu vực kém phát triển – tất cả đều hạn chế khả năng mở rộng sản xuất xuyên biên giới của các doanh nghiệp châu Phi.

Ngân hàng cho rằng Khu vực Thương mại Tự do Lục địa châu Phi (AfCFTA) có thể trở thành động lực chính cho công nghiệp hóa khu vực nếu châu lục chuyển từ “hội nhập để thương mại” sang “hội nhập để sản xuất” bằng cách kết nối cơ sở hạ tầng, chính sách công nghiệp, đầu tư và chuỗi giá trị khu vực.

AfDB ước tính việc thực hiện hiệu quả AfCFTA có thể tăng thu nhập của châu Phi khoảng 7% vào năm 2035 và tạo ra thêm tới 450 tỷ USD giá trị gia tăng.

Thương mại nội khối châu Phi cũng được dự báo tăng 60% đối với sản phẩm nông nghiệp và thực phẩm, 48% đối với sản phẩm chế tạo và 34% đối với dịch vụ vào năm 2045.