Lực lượng Israel tiến sâu vào Lebanon, vượt sông Litani: Bước ngoặt chiến trường

Lực lượng Israel đã tiến đến ngoại ô thành phố Nabatieh, phía nam Lebanon, và chiếm được lâu đài Beaufort chiến lược bất chấp thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực từ tháng 4. Các nhà phân tích cảnh báo Israel đang đặt nền móng cho việc kiểm soát lãnh thổ lâu dài bên trong Lebanon.

Cuộc tiến công này đánh dấu cuộc xâm nhập sâu nhất của Israel vào Lebanon trong hơn một phần tư thế kỷ. Lực lượng Israel hiện chiếm khoảng 2.000 km vuông lãnh thổ Lebanon, tương đương gần một phần năm diện tích đất nước.

Ban đầu, Israel tuyên bố mục tiêu là loại bỏ các tay súng Hezbollah khỏi khu vực phía nam sông Litani, gần biên giới. Nhưng hiện tại, quân đội Israel đã hoạt động vượt xa ranh giới đó. Quân đội Israel đã ban hành lệnh sơ tán mở rộng lên phía bắc tới sông Zahrani (cách sông Litani khoảng 10 km về phía bắc), mở rộng quyền kiểm soát quân sự của họ.

Binh sĩ Israel đã tiến tới các thị trấn Zawtar al-Sharqiyah và Choukine ở ngoại ô Nabatieh, một thành trì của Hezbollah. Hãng tin Quốc gia Lebanon đưa tin các cuộc không kích của Israel vào Deir ez-Zahrani rạng sáng Chủ nhật đã khiến nhiều người thiệt mạng.

Động thái tiến lên phía bắc diễn ra trong bối cảnh các quan chức Israel và Lebanon tiếp tục các cuộc đàm phán do Mỹ làm trung gian nhằm chấm dứt vĩnh viễn xung đột, đồng thời vạch ra kế hoạch giải giáp Hezbollah. Hezbollah đã chỉ trích các cuộc đàm phán giữa lúc các cuộc tấn công của Israel vẫn tiếp diễn.

Trong khi đó, lệnh ngừng bắn mong manh song song giữa Washington và Tehran ngày càng gắn liền với những diễn biến trên mặt trận Lebanon. Các quan chức Iran cảnh báo rằng việc Israel rút quân khỏi miền nam Lebanon là điều kiện tiên quyết cho bất kỳ tiến triển có ý nghĩa nào trong đàm phán giữa hai nước nhằm kết thúc cuộc chiến tranh Mỹ-Israel với Iran.

Tầm quan trọng của Nabatieh

Cuộc tiến quân tiếp tục vào miền nam Lebanon diễn ra sau lệnh sơ tán toàn bộ được ban hành cho Nabatieh hồi đầu tuần, cũng như các lệnh tương tự bao trùm thành phố ven biển Tyre.

Quân đội Israel cho biết trên mạng xã hội X: “Quân đội Israel đang hoạt động gần Nabatieh, nơi tạo thành một trung tâm quyền lực đáng kể của Hezbollah ở miền nam Lebanon, và sẵn sàng mở rộng cuộc tấn công nếu cần thiết.”

Giáo sư quan hệ quốc tế Imad Salamey tại Đại học Lebanon-Mỹ cho biết, thành phố này có ý nghĩa vượt xa các cân nhắc quân sự. Ông nói với Al Jazeera: “Nabatieh có tầm quan trọng chiến lược không chỉ là một trung tâm quân sự, mà còn là một trong những trung tâm chính trị, kinh tế và xã hội của cộng đồng Hồi giáo Shia Lebanon, đồng thời là nút kết nối chính giữa miền nam Lebanon, thung lũng Bekaa và Beirut.”

“Về mặt quân sự, kiểm soát Nabatieh sẽ mang lại cho Israel chiều sâu tác chiến lớn hơn bên ngoài sông Litani, tạo điều kiện gây áp lực lên hệ thống chỉ huy, hậu cần và hỗ trợ của Hezbollah trên khắp miền nam Lebanon.”

“Về mặt chính trị, ý nghĩa còn lớn hơn. Một động thái hướng tới Nabatieh cho thấy mục tiêu của Israel đã phát triển từ mục tiêu ban đầu là đẩy Hezbollah lên phía bắc sông Litani thành một chiến dịch rộng lớn hơn nhằm phá hủy toàn bộ cơ sở hạ tầng lãnh thổ và cộng đồng của Hezbollah.”

Salamey nói thêm rằng việc di dời cư dân khỏi Nabatieh và Tyre có thể làm suy yếu cơ sở xã hội của Hezbollah, đồng thời định hình lại bối cảnh nhân khẩu học và chính trị của miền nam Lebanon.

Souhayb Jawhar, một nhà báo và nhà phân tích người Lebanon, nói với Al Jazeera rằng việc lực lượng Israel tiến đến Nabatieh sẽ đánh dấu một bước ngoặt lớn trong cuộc xung đột. “Việc Israel kiểm soát nó, hoặc thậm chí bao vây nó, sẽ đại diện cho một sự chuyển đổi nghiêm trọng vì nó sẽ đưa cuộc chiến từ một khu vực biên giới vào trung tâm chính trị và xã hội của miền nam Lebanon.”

“Điều này có nghĩa là mở rộng di dời, làm suy yếu các thể chế nhà nước ở miền nam, làm xói mòn hình ảnh Hezbollah như một lực lượng có khả năng bảo vệ cử tri của mình, và mở ra cánh cửa cho một thực tế an ninh mới có thể vượt quá mục tiêu đẩy lùi Hezbollah, hướng tới vẽ lại cán cân kiểm soát trong khu vực miền nam.”

Tầm quan trọng của lâu đài Beaufort

Xa hơn về phía đông, lực lượng Israel đã tiến lên phía bắc dọc theo sườn núi nhìn xuống thung lũng sông Litani và chiếm được lâu đài Beaufort, một pháo đài từ thời Thập tự chinh nằm trên một ngọn đồi chiến lược. Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz cho biết các lực lượng từ Lữ đoàn Golani đã vượt sông Litani và chiếm được địa điểm này.

Pháo đài nằm cách biên giới Israel khoảng 15 km và nhìn ra những khu vực rộng lớn của miền nam Lebanon. Lực lượng Israel trước đó đã chiếm đóng địa điểm này trong gần hai thập kỷ trước khi rút khỏi Lebanon vào năm 2000.

Salamey cho rằng việc chiếm được pháo đài mang lại cho Israel cả lợi thế quân sự và biểu tượng. “Việc chiếm được cao điểm lâu đài Beaufort rất quan trọng vì nó nhìn ra những khu vực rộng lớn của miền nam Lebanon và mang lại lợi thế quan sát và kiểm soát hỏa lực đối với địa hình xung quanh.”

“Về mặt lịch sử, địa điểm này gắn liền với một số cuộc đối đầu dữ dội nhất giữa Israel với các lực lượng Palestine và sau đó là Hezbollah, khiến nó vừa hữu ích về mặt quân sự vừa có sức mạnh biểu tượng.”

Vị trí này nhìn ra các tuyến đường nối miền nam Lebanon với phía tây thung lũng Bekaa và cung cấp tầm nhìn bao quát các khu vực xung quanh Nabatieh, giúp lực lượng Israel kiểm soát tốt hơn các tuyến đường di chuyển và tiếp tế trong khu vực.

Lệnh sơ tán vượt ra ngoài sông Litani

Cuối tuần qua, quân đội Israel đã cảnh báo cư dân sống ở phía nam sông Zahrani phải rời đi ngay lập tức. Lệnh này có ý nghĩa quan trọng vì sông Zahrani nằm xa hơn về phía bắc so với sông Litani, nơi Israel trước đây coi là giới hạn hiệu quả của khu vực mà họ muốn dọn sạch lực lượng Hezbollah.

Trong một tuyên bố đăng trên X, phát ngôn viên quân đội Israel Ella Waweya cho biết chiến dịch này nhằm “phá hủy cơ sở hạ tầng khủng bố và loại bỏ những kẻ phá hoại” đồng thời tăng cường kiểm soát của Israel ở miền nam Lebanon. Việc mở rộng khu vực sơ tán đã đặt ra câu hỏi về các mục tiêu dài hạn của Israel.

Salamey nhận định: “Nếu mục tiêu chỉ đơn thuần là loại bỏ sự hiện diện quân sự của Hezbollah khỏi các khu vực phía nam sông Litani, các hoạt động có lẽ sẽ chỉ giới hạn trong khu vực đó. Việc mở rộng hoạt động quân sự và yêu cầu sơ tán xa hơn về phía bắc có thể cho thấy nỗ lực thiết lập một vành đai an ninh sâu hơn, tạo điều kiện cho việc kiểm soát lãnh thổ kéo dài, hoặc giành được đòn bẩy cho các thỏa thuận chính trị trong tương lai.”

Jawhar cho biết các lệnh sơ tán mở rộng cũng cho thấy mục tiêu của Israel đã vượt ra ngoài sông Litani. “Sự phát triển này cho thấy Israel không chỉ tìm cách đẩy lùi các tay súng Hezbollah và tên lửa tầm ngắn ra khỏi biên giới, mà còn tấn công cơ sở hạ tầng quân sự, hậu cần và chỉ huy của nhóm này sâu hơn bên trong miền nam Lebanon.”

“Trên thực tế, điều này có nghĩa là khái niệm ‘vành đai an ninh’ có thể đã được mở rộng từ ranh giới Litani thành một thứ giống như vùng đệm sâu hơn kéo dài đến sông Zahrani, ngay cả khi điều này chưa được tuyên bố chính thức.”

Đánh giá của Jawhar được đưa ra khi các chính trị gia cấp cao Israel ngày càng sử dụng ngôn từ gợi ý về một sự hiện diện quân sự lâu dài hơn. Bộ trưởng Tài chính Bezalel Smotrich ca ngợi việc chiếm được lâu đài Beaufort là sự sửa chữa những gì ông gọi là sai lầm trong quá khứ. Ông nói thêm rằng ông sẽ tiếp tục thúc đẩy “một quan niệm lãnh thổ vĩnh viễn và tính hiếu chiến quân sự đặc biệt. Cứ mỗi máy bay không người lái mang chất nổ, 10 tòa nhà phải sụp đổ ở Beirut. Israel phải thay đổi phương trình.”

Ý nghĩa đối với Lebanon

Các nhà phân tích cho rằng leo thang quân sự cũng đang làm suy yếu nỗ lực của chính phủ Lebanon nhằm tăng cường quyền lực nhà nước và đàm phán một giải pháp lâu dài.

Jawhar nói rằng các hành động của Israel cho thấy các mục tiêu vượt xa mục tiêu đã tuyên bố là loại bỏ Hezbollah khỏi các khu vực phía nam sông Litani. “Nếu đó là mục tiêu duy nhất, sẽ có ít nhu cầu tiến quân vượt qua Litani hoặc ban hành lệnh sơ tán đến tận Zahrani. Những gì đang diễn ra cho thấy Israel tìm cách phá hủy hệ thống quân sự của Hezbollah, tạo ra một khu vực bị tàn phá hoặc giảm dân số làm giảm khả năng hoạt động của nhóm, và áp đặt các sự thật mới trên thực địa trước bất kỳ cuộc đàm phán chính trị hay an ninh nào.”

Ông cho rằng Israel có thể không tìm kiếm một sự chiếm đóng vĩnh viễn tương tự như những gì họ duy trì ở miền nam Lebanon từ năm 1982 đến 2000, mà thay vào đó là một hệ thống kiểm soát quân sự dài hạn thông qua các vùng đệm, giám sát và tự do hành động bên trong lãnh thổ Lebanon.

Filippo Dionigi, giáo sư quan hệ quốc tế tại Đại học Bristol, nói với Al Jazeera rằng các cuộc tấn công tiếp diễn của Israel có nguy cơ làm suy yếu chính phủ Lebanon, và vô tình củng cố ảnh hưởng của Hezbollah. “Nếu Israel hoàn toàn tuân thủ lệnh ngừng bắn, thì chính phủ Lebanon ít nhất có thể khẳng định rằng các cuộc đàm phán của họ đang mang lại kết quả có lợi cho lợi ích của Lebanon. Nhưng điều này không xảy ra.”

Thay vào đó, chiến dịch quân sự tiếp diễn có nguy cơ củng cố tuyên bố của Hezbollah rằng kháng chiến vũ trang vẫn cần thiết. “Israel tấn công Lebanon, làm suy yếu tính hợp pháp của chính phủ và các cuộc đàm phán giữa Lebanon và Israel. Đồng thời, nó thực sự củng cố ý thức về tính hợp pháp cho hành động quân sự của Hezbollah chống lại Israel.”