Lũ quét ở Assam, Ấn Độ: 'Như một cơn sóng thần'

Assam, Ấn Độ – Trận lũ quét kinh hoàng xảy ra từ ngày 18 đến 20/7 tại bang Assam, đông bắc Ấn Độ, đã để lại hậu quả nặng nề khiến hơn 100 người thiệt mạng, khoảng 700.000 người phải rời bỏ nhà cửa và 2.700 ngôi làng bị tàn phá. Theo chính quyền bang, tổng cộng 1,2 triệu người bị ảnh hưởng.

Trận lũ xảy ra sau khi mưa lớn kéo dài nhiều ngày tại vùng đồi Naga thuộc bang Nagaland giáp ranh, gây ra hàng loạt vụ lở đất. Lượng nước khổng lồ từ các con sông bắt nguồn từ vùng đồi này, trong đó có sông Dikhow, đã tràn xuống hạ lưu với cường độ dữ dội, nhấn chìm nhiều khu vực thuộc vùng Thượng Assam. Mực nước dâng cao bất thường khiến người dân địa phương ví trận lũ như một cơn sóng thần.

Anh Debiram Panika, một lao động tự do 37 tuổi, đang làm việc tại thị trấn Dimapur thuộc bang Nagaland thì nhận được cuộc gọi video đầy hoảng loạn từ vợ là chị Dipika vào sáng 19/7. “Tôi chỉ nghe vợ tôi nói trong cuộc gọi: ‘Chúng tôi sắp chết rồi’, trước khi cuộc gọi bị ngắt”, Panika kể lại với Al Jazeera. Đó là lần cuối cùng họ nói chuyện với nhau. Nước lũ từ sông Dikhow tràn vào ngôi nhà tre và đất của họ, cuốn trôi chị Dipika và con gái 4 tuổi Radhika. Thi thể bé Radhika đến nay vẫn chưa được tìm thấy.

Anh Kukil Das, một vlogger 30 tuổi ở làng Nepali Khuti, nơi anh Panika sinh sống, mô tả dòng nước lũ như một thảm họa tận thế trong phim. “Những cây cao từ 30 đến 40 mét từ trên đồi trôi xuống, chặn dòng sông, và quét sạch mọi thứ khi chúng đâm vào nhà cửa”, Das nói. “Không còn một mái nhà nào. Đó là một cơn sóng thần”.

Trong thảm họa, nhiều người dân đã tìm mọi cách để cứu giúp nhau. Laxmi Sharma, 46 tuổi, cho biết đã cho ít nhất 60 người lên sân thượng nhà mình để trú ẩn. Trong khi đó, tại làng Simaluguri, hai người bạn là Reihana Ahmed and Ratul Swarna, đều ngoài 30 tuổi, đã bị dòng nước lũ cuốn trôi khi Ahmed bị chết đuối và Swarna, dù không biết bơi, vẫn nhảy xuống cứu bạn. Cả hai thi thể được tìm thấy sau đó trên cánh đồng lúa.

Bên cạnh thiệt hại về người, trận lũ còn gây ra nhiều tranh cãi về nguyên nhân. Nhiều cư dân và chuyên gia cho rằng hoạt động khai thác đá, cát trái phép trên các dòng sông và nạn phá rừng, khai thác than ở Nagaland đã làm trầm trọng thêm thảm họa. Dữ liệu từ nền tảng Global Nature Watch cho thấy Nagaland mất 14% diện tích rừng từ năm 2002 đến 2025. Theo báo cáo năm 2023 của Cục Điều tra Lâm nghiệp Ấn Độ, Nagaland mất khoảng 794,88 km² rừng trong giai đoạn 2013-2023.

Ông Debabrata Saikia, nhà lập pháp phe đối lập tại khu vực Sivasagar, cáo buộc đảng BJP cầm quyền đã cho phép khai thác đá và cát trái phép trên bờ sông Dikhow, biến nơi đây thành vùng đất hoang và làm trầm trọng thêm trận lũ. Ông gọi đây là “thảm họa do con người tạo ra”. Trong khi đó, Thủ hiến bang Assam, ông Himanta Biswa Sarma, bác bỏ cáo buộc và cho rằng mưa quá lớn ở Nagaland là nguyên nhân chính. Một quan chức khác thì cho rằng biến đổi khí hậu là thủ phạm.

Ông Mirza Zulfiqur Rahman, nhà nghiên cứu về lưu vực sông Brahmaputra, cho rằng cuộc khủng hoảng khí hậu có vai trò nhất định, nhưng trận lũ lần này “thuần túy do con người tạo ra” do sự chia cắt cảnh quan. Ông chỉ ra việc khai thác đá không kiểm soát từ lòng sông Dikhow đã phá hủy lớp đệm tự nhiên của dòng sông, khiến sông mất khả năng chống chịu với dòng chảy xiết. Một tài liệu chính thức từ năm 2022 cũng nhấn mạnh khai thác mỏ là yếu tố dẫn đến khả năng xảy ra lũ quy mô lớn ở hạ lưu.

Trong khi đó, ông Asor Ali, 75 tuổi, ngồi bên bờ sông Dikhow ở làng Prajabasti, cho biết ông chưa từng chứng kiến trận lũ nào tàn khốc đến vậy trong đời. “Ngay cả trận động đất năm 1950 gây ra lũ lụt ở đây cũng không tàn phá nhiều như vậy”, ông nói. Ông Ali tin rằng lũ lụt sẽ còn tái diễn chừng nào con người còn tham lam đất đai và than đá: “Thiên nhiên sẽ trả lại họ”.