Văn phòng Nhân quyền Liên Hợp Quốc (OHCHR) ngày 26/8 đã công bố báo cáo mới, trong đó nêu rõ tình hình nhân quyền tại Myanmar đã "tụt xuống mức thấp mới" do "sự lạm dụng tàn bạo ngày càng tồi tệ" đối với người Rohingya và tác động tàn phá của các hoạt động kinh tế phi pháp, bao gồm khai thác đất hiếm trái phép.
Báo cáo cho biết cuộc chạy đua giành quyền kiểm soát và tính hợp pháp của quân đội Myanmar – lực lượng đã nắm quyền sau cuộc đảo chính năm 2021 – chỉ làm sâu sắc thêm sự đau khổ của người dân tại quốc gia Đông Nam Á này.
Quân đội đã sử dụng các chiến thuật như "không kích, đốt phá, gây di dời và từ chối viện trợ" đối với dân thường khi giao tranh với các nhóm vũ trang sắc tộc và lực lượng dân quân để giành quyền kiểm soát đất nước giàu tài nguyên này.
Theo số liệu trong báo cáo, ước tính ít nhất 8.075 dân thường, trong đó có 1.074 trẻ em, đã thiệt mạng kể từ sau đảo chính, với ít nhất 1.241 người trong số đó tử vong trong năm qua. Tuy nhiên, con số thực tế có thể cao hơn, khi các nguồn tin mở cho thấy số người thiệt mạng có thể lên tới 15.731 người, trong đó 3.102 người chỉ riêng trong năm ngoái.
Bạo lực cũng khiến số người phải rời bỏ nhà cửa lên tới 3,6 triệu người. Khoảng 12,4 triệu người đang đối mặt với nạn đói nghiêm trọng, trong khi 400.000 trẻ nhỏ và bà mẹ bị suy dinh dưỡng cấp tính.
Tại bang Rakhine ở miền Tây, quân đội và Lực lượng Quân đội Arakan – một nhóm vũ trang sắc tộc hùng mạnh mà họ đang giao chiến – tiếp tục thực hiện các hành vi vi phạm và lạm dụng nghiêm trọng, có hệ thống đối với người Rohingya, chủ yếu theo đạo Hồi. Bạo lực tiếp diễn, chín năm sau cuộc đàn áp tàn khốc buộc khoảng 700.000 người Rohingya phải chạy sang Bangladesh, đã gây ra làn sóng di dời mới.
Báo cáo cũng cáo buộc Quân đội Arakan thực hiện bắt giữ tùy tiện, tra tấn, bạo lực tình dục và trên cơ sở giới, cưỡng bức lao động, tuyển mộ, phá hủy làng mạc và địa điểm tôn giáo. Khi người Rohingya cố gắng trốn tránh việc tuyển mộ cưỡng bức, họ bị giam giữ và "thường xuyên bị ngược đãi", với các cựu tù nhân mô tả về việc bị đánh đập, nhổ móng tay và bị bôi ớt vào bộ phận sinh dục.
OHCHR cho biết sự vắng bóng của luật pháp tại Myanmar đã dẫn đến một nền kinh tế phi pháp bùng nổ, với hoạt động khai thác đất hiếm trái phép ở phía Bắc bang Kachin và phía Đông Bắc bang Shan củng cố sự mở rộng của các mạng lưới tội phạm xuyên quốc gia. Hình ảnh vệ tinh xác nhận bang Kachin là khu vực khai thác đất hiếm chính, với 302 điểm khai thác mới kể từ năm 2021 – tăng 149%.
Chất thải từ hoạt động khai thác gây ô nhiễm môi trường, từ đó ảnh hưởng đến sức khỏe bà mẹ và sinh sản, khi có sự gia tăng mạnh về số ca sảy thai và các biến chứng thai kỳ khác liên quan đến phơi nhiễm kim loại nặng và hóa chất.
Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc Volker Turk gọi những phát hiện này là vô cùng đáng lo ngại. "Báo cáo này vẽ nên một bức tranh về đau khổ, bất hạnh và tàn nhẫn ở nhiều cấp độ và trên khắp đất nước, điều này thật đau lòng", ông Turk nói.
Cao ủy kêu gọi các quốc gia, công ty và nhà đầu tư xem xét lại sự liên quan của họ với chính quyền Myanmar. "Tôi kêu gọi tất cả các quốc gia, công ty và nhà đầu tư hãy tự vấn lương tâm về hành động – hay không hành động – của mình; tự hỏi: điều này có công bằng và đúng đắn cho người dân Myanmar hay không?"
