Lệnh cấm xuất khẩu mô hình AI của Anthropic từ Mỹ làm căng thẳng quan hệ đồng minh

Trí tuệ nhân tạo (AI) trở thành vấn đề mới nhất gây rạn nứt quan hệ giữa Mỹ và các đồng minh sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump yêu cầu công ty Anthropic cắt quyền truy cập của nước ngoài vào các mô hình AI mạnh mẽ của họ, gồm Mythos 5 và Claude Fable 5, với lý do an ninh quốc gia.

Lệnh cấm chưa từng có này được Mỹ ban hành vào tuần trước, áp dụng cho mọi công dân nước ngoài cả trong và ngoài Mỹ, buộc Anthropic phải ngừng hoàn toàn hai mô hình này để tuân thủ. Trước đó, Anthropic đã cấp quyền truy cập vào mô hình thử nghiệm Claude Mythos Preview cho 200 tổ chức tại 15 quốc gia để kiểm tra lỗ hổng. Hai phiên bản công khai dự kiến phát hành đầu tháng Sáu.

Anthropic cho biết chính phủ Mỹ không giải thích lý do, nhưng họ hiểu rằng chính quyền Trump cho rằng đã phát hiện cách “bẻ khóa” Fable 5. Lệnh cấm ngay lập tức gây chấn động châu Âu, nơi phụ thuộc nhiều vào AI do Mỹ phát triển.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, tại cuộc họp Nhóm G7 tuần này, gọi lệnh cấm là “lời thức tỉnh” về nguy cơ AI nhưng cho rằng giới hạn này là “điều tồi tệ”. Ông nói: “Phản ứng này xét về mặt nào đó mang tính dân tộc chủ nghĩa.” Macron nhấn mạnh nhu cầu hợp tác giữa các quốc gia để giải quyết vấn đề AI, cảnh báo nguy cơ “thiếu hợp tác giữa các nền dân chủ”.

Mặc dù Mỹ từng áp lệnh trừng phạt công nghệ nhắm vào Trung Quốc và Nga, lệnh cấm với Anthropic cũng áp dụng cho các nước đồng minh có hiệp ước chia sẻ tình báo và phòng thủ chung với Washington. Quyết định này là lần đầu tiên trong ngành AI, nhưng diễn ra sau các chính sách mang tính giao dịch khác của chính quyền Trump, như chiến tranh thương mại toàn cầu và đe dọa sáp nhập Greenland (lãnh thổ tự trị của Đan Mạch) hay rút khỏi NATO.

Thomas Regnier, phát ngôn viên Ủy ban châu Âu về chủ quyền công nghệ, cho rằng an ninh là “thách thức chung, không chỉ của một quốc gia” và giải pháp không nên “phân biệt đối xử với đối tác”. Tại cuộc họp G7 kín, các nước thảo luận về chương trình “đối tác tin cậy” để truy cập mô hình AI tiên tiến nhất, dù ít chi tiết được tiết lộ.

Lệnh cấm Anthropic thúc đẩy lời kêu gọi tự chủ hơn từ các đồng minh Mỹ. Thủ tướng Canada Mark Carney nói: “Không ai làm gì sai. Nhưng chúng ta sẽ sai nếu chỉ chấp nhận điều này mà không rút bài học và đa dạng hóa.” Cựu bộ trưởng Pháp Bruno Retailleau kêu gọi châu Âu coi AI như điện hạt nhân, “làm chủ hoặc chịu đựng”. Cựu bộ trưởng Anh Tom Tugendhat cảnh báo chủ quyền ngày nay phụ thuộc vào mã code hơn là đại bác.

Marcin Jerzewski, trưởng văn phòng Đài Loan của Trung tâm An ninh Chính sách Giá trị châu Âu, nhận định các công ty châu Âu có thể hưởng lợi từ vụ Anthropic. Trước lệnh cấm này, quân đội Đức đã không ký hợp đồng với Palantir vì lo ngại phụ thuộc vào dữ liệu Mỹ. Các cơ quan tình báo Đức và Pháp cũng hợp tác với doanh nghiệp châu Âu thay vì Palantir. Sự chú ý đổ dồn vào startup AI Pháp Mistral, đối thủ nội địa duy nhất của EU ở mô hình biên giới.