Lebanon cắt điện các cơ quan công quyền giữa khủng hoảng năng lượng

Beirut, Lebanon – Bộ Năng lượng và Nước Lebanon đã bắt đầu cắt điện cấp cho khoảng 100 cơ quan công quyền có hóa đơn chưa thanh toán, theo truyền thông địa phương. Quyết định này có hiệu lực từ thứ Hai, đánh dấu bước leo thang mới trong bất đồng giữa Bộ trưởng Năng lượng Joe Saddi và chính phủ.

Thời gian qua, ông Saddi đã tẩy chay các cuộc họp nội các với lý do chính phủ không đáp ứng yêu cầu tăng nguồn cung điện, giảm gánh nặng chi phí nhiên liệu và thanh toán các khoản nợ cho công ty điện lực nhà nước. Tuần trước, ba bộ trưởng cùng đảng Lực lượng Lebanon (LF) của ông cũng tham gia tẩy chay một cuộc họp nội các, động thái được ông Saddi mô tả là nhằm gây áp lực để chính phủ tập trung hơn vào cuộc khủng hoảng điện.

Lebanon đã vật lộn với tình trạng cắt điện trong nhiều năm, nhưng nguồn điện do nhà nước cung cấp giảm mạnh sau cuộc khủng hoảng kinh tế và ngân hàng năm 2019. Tại Beirut, điện lưới từng có khoảng 21 giờ mỗi ngày, nay chỉ còn 2–4 giờ, có ngày mất điện hoàn toàn.

Giới phân tích cho rằng các vấn đề cơ cấu sâu xa đứng sau thất bại của nhà nước trong việc cung cấp điện, và nếu không cải cách triệt để thì tình hình khó thay đổi. Chuyên gia năng lượng Jessica Obeid nhận định tham nhũng trong toàn bộ chuỗi cung ứng điện lên tới hàng tỷ USD, không thể giải quyết trong một sớm một chiều.

Thay cho nguồn điện nhà nước không ổn định, một nền kinh tế thay thế đã hình thành dựa vào máy phát điện tư nhân, nhiều máy trong số đó do các đảng phái chính trị hoặc cá nhân có quan hệ mật thiết với giới cầm quyền vận hành. Khi chính phủ do lực lượng cải cách lãnh đạo lên nắm quyền đầu năm 2025, đã có hy vọng tình hình sẽ cải thiện, nhưng hơn một năm rưỡi sau, nguồn điện nhà nước vẫn èo uột trong khi chi phí năng lượng và lạm phát tăng vọt.

Ngân hàng Thế giới dự báo lạm phát so với cùng kỳ năm trước của Lebanon ở mức 17,5% trong năm nay. Chi phí nhiên liệu liên quan đến xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran đã khiến giá điện từ các máy phát chạy dầu diesel tăng mạnh. Bà Obeid lưu ý Lebanon phụ thuộc vào dầu diesel rất đắt đỏ và các nhà máy điện nhà nước đã cũ, nên không thể chỉ tìm giải pháp tình thế mà cần một tầm nhìn về hệ thống điện mong muốn.

Bất đồng về điện năng làm dấy lên đồn đoán về khả năng cải tổ nội các và việc ông Saddi từ chức. Ông Saddi nói với truyền thông Lebanon rằng đầu năm nay ông đã thúc đẩy chính phủ của Thủ tướng Nawaf Salam ưu tiên danh mục của bộ mình, nhưng giảm áp lực khi Israel tăng cường chiến sự ở Lebanon hồi đầu tháng Ba. Sau khi dự thảo ngân sách 2027 được công bố vào tháng Mười, LF và ông Saddi phản đối vì cho rằng ngành điện chưa được quan tâm đúng mức.

Nhà kinh tế Sami Zoughaib, thuộc nhóm nghiên cứu The Policy Initiative có trụ sở tại Lebanon, nhận định việc tẩy chay là động thái chính trị của ông Saddi và đảng của ông nhằm tránh mất sự ủng hộ trong dân. Theo ông, nếu thất bại trước mắt người dân, đảng này sẽ rất khó giữ lại vị trí bộ trưởng năng lượng. Dưới các chính phủ trước, Bộ Năng lượng có thời kỳ do Phong trào Yêu nước Tự do (FPM) – đối thủ chính trị Cơ đốc giáo chính của LF – quản lý. Những tháng gần đây, lãnh đạo FPM Gebran Bassil, cựu bộ trưởng năng lượng từng không hoàn thành cam kết cung cấp điện 24 giờ mỗi ngày, đã chỉ trích cách điều hành của ông Saddi.

Trong bối cảnh đó, Qatar đã can thiệp để hỗ trợ Lebanon. Thủ tướng Qatar Sheikh Mohammed bin Abdulrahman bin Jassim Al Thani thăm Beirut hồi tháng trước và xác nhận kế hoạch hợp tác năng lượng, gồm một dự án điện mặt trời. Reuters sau đó đưa tin Doha đề nghị xây hai nhà máy điện trong ba năm tới và cung cấp khí tự nhiên hóa lỏng theo hợp đồng 20 năm.

Nếu được thông qua, thỏa thuận này sẽ là lợi ích lớn cho ngành năng lượng Lebanon. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng ngành điện vẫn cần cải cách cơ cấu, có thể bao gồm xây dựng lại toàn bộ lưới điện. Ông Zoughaib nói cơ sở hạ tầng năng lượng cũ khiến mô hình trợ giá điện trước năm 2019 ngốn một phần đáng kể ngân sách hằng năm, và nhà nước không thể lặp lại mô hình cũ vì không có tiền, mà cần cải cách toàn ngành để tạo kịch bản bền vững.

Ông Saddi từng đề xuất thu hút nhà đầu tư tư nhân tham gia quan hệ đối tác công – tư để giải quyết khủng hoảng năng lượng. Tuy nhiên, chuyên gia cho rằng bất ổn tại Lebanon, với các cuộc tấn công của Israel lặp lại và nguy cơ tiếp diễn, sẽ khiến nhà đầu tư e ngại. Việc chưa cải cách lĩnh vực tài chính, ngân hàng bảy năm sau khi khủng hoảng kinh tế bắt đầu cũng là trở ngại lớn.

Bà Obeid nói ổn định chính trị là yếu tố then chốt với nhà đầu tư, trong khi Lebanon là quốc gia phá sản ít nhất bảy năm qua mà chưa có hành động nào, cho thấy thiếu ý chí cải cách thực sự và làm tăng rủi ro đầu tư. Bà cũng cho rằng lưới điện Lebanon bị hư hại và cần phục hồi, trong khi các chính phủ liên tiếp chỉ tìm giải pháp ngắn hạn thiếu bền vững. Theo bà, Lebanon chỉ cần một tầm nhìn và người dám đưa ra quyết định táo bạo.