Lãnh đạo Đông Nam Á họp thượng đỉnh ASEAN, đối phó hậu quả chiến tranh Iran

Các nhà lãnh đạo Đông Nam Á đã tập trung tại Philippines để phối hợp ứng phó chung với tác động từ cuộc chiến tại Iran, vốn đã gây ra sự gia tăng giá năng lượng trên toàn khu vực.

Phát biểu tại lễ khai mạc Hội nghị cấp cao Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) vào ngày thứ Sáu, Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr cho biết cuộc chiến giữa Mỹ-Israel và Iran đã được cảm nhận “qua chi phí sinh hoạt tăng cao” và “đe dọa sinh kế” của người dân trong nước cũng như kiều bào ở Trung Đông.

Ông Marcos nói rằng ASEAN, một khối gồm 11 thành viên bao gồm Philippines, Thái Lan, Singapore và Malaysia, nên “tăng cường phối hợp” và “theo đuổi các biện pháp tập thể thiết thực để bảo vệ nguồn cung năng lượng ổn định và cải thiện kết nối”.

Đông Nam Á nằm trong số những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ cuộc xung đột và việc Iran đóng cửa eo biển Hormuz một cách hiệu quả, làm gián đoạn phần lớn nguồn cung dầu và khí đốt tự nhiên của khu vực.

ASEAN, với các thành viên đại diện cho hơn 700 triệu người, dự kiến sẽ ra tuyên bố chung kêu gọi mở lại eo biển và cải thiện phối hợp, thông tin trong tình huống khẩn cấp, theo một dự thảo bị rò rỉ được nhiều hãng thông tấn như The Associated Press và Channel News Asia xem xét.

Dự thảo cũng cho biết, tuyên bố của khối sẽ tập trung vào cách các nước thành viên có thể hợp tác về an ninh năng lượng và lương thực.

Philippines đã thúc đẩy các thành viên ASEAN ký thỏa thuận chia sẻ năng lượng tự nguyện để ứng phó với tình trạng gián đoạn nguồn cung liên quan đến cuộc chiến Iran, cũng như thúc đẩy việc thiết lập lưới điện ASEAN để hòa mạng điện của khu vực vào năm 2045.

Chính phủ Manila đã ban bố tình trạng khẩn cấp quốc gia vào tháng Ba do thiếu hụt năng lượng liên quan đến chiến tranh, trong khi các nước như Thái Lan, Việt Nam, Indonesia và Malaysia đã áp dụng nhiều biện pháp tiết kiệm năng lượng như áp trần giá và chương trình làm việc tại nhà.

Các công ty hóa dầu ở Indonesia, Thái Lan và Singapore cũng đã tuyên bố bất khả kháng để miễn trách nhiệm cho các hợp đồng do những lực lượng nằm ngoài tầm kiểm soát của họ.

Tan Hsien-Li, một chuyên gia về ASEAN tại Trường Luật NUS ở Singapore, cho biết bà kỳ vọng khối này sẽ thúc đẩy hợp tác kinh tế nhiều hơn trong nội bộ và với “các đối tác đối thoại hoặc các tổ chức khu vực cùng chí hướng ở Mỹ Latinh hoặc châu Á-Thái Bình Dương”.

Bà Tan cho biết bà hy vọng sẽ thấy nhiều “kết quả thực chất hơn” so với các hội nghị thượng đỉnh ASEAN thông thường. “Hy vọng sẽ có sự thực hiện mạnh mẽ hơn các thỏa thuận hợp tác hiện có liên quan đến Cộng đồng Kinh tế ASEAN, cũng như hành động quyết đoán đối với Lưới điện ASEAN và Hiệp định Khung Kinh tế Kỹ thuật số ASEAN vẫn đang được đàm phán,” bà nói với Al Jazeera.

Theo dự thảo, tuyên bố chung của ASEAN cũng có thể sẽ nhấn mạnh tầm quan trọng của luật pháp quốc tế, chủ quyền quốc gia và tự do hàng hải.

Nhiều thành viên ASEAN có chung mối quan ngại về các tuyên bố chủ quyền lãnh thổ mở rộng của Trung Quốc ở Biển Đông, nơi giống như eo biển Hormuz, là một tuyến đường thủy quan trọng đối với thương mại quốc tế.

Trong những ngày trước thềm hội nghị, cả Trung Quốc và Mỹ cùng đồng minh đều tiến hành các cuộc tập trận quân sự tại tuyến đường này, làm nổi bật tình trạng “điểm nóng” của nó khi nhiều quốc gia có các tuyên bố chủ quyền chồng lấn.

ASEAN, với chính sách lâu đời là không can thiệp vào công việc nội bộ của các thành viên, đã phải đối mặt với chỉ trích về quyền lực và ảnh hưởng hạn chế của khối.

Sau các cuộc đụng độ biên giới đẫm máu, Campuchia và Thái Lan đã ký một thỏa thuận hòa bình bên lề Hội nghị cấp cao ASEAN tháng 10 tại Malaysia, trong một buổi lễ do Tổng thống Mỹ Donald Trump chủ trì.

Bất chấp thỏa thuận, các nước này lại xung đột vào tháng 12 trước khi đạt được lệnh ngừng bắn thứ hai vào cuối tháng đó.

Trước thềm hội nghị ASEAN, Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul và Thủ tướng Campuchia Hun Manet hôm thứ Năm đã cam kết tiếp tục đối thoại và cho phép nhóm quan sát viên tiếp cận biên giới của họ, nhưng các nhà lãnh đạo không đưa ra bất kỳ giải pháp nào cho cuộc tranh chấp kéo dài hàng thập kỷ.