Khủng hoảng Mali: Chân dung những nhân vật chủ chốt

Kể từ cuối tuần qua, tình hình an ninh tại Mali trở nên nghiêm trọng khi một nhóm vũ trang liên kết với al-Qaeda phối hợp cùng lực lượng ly khai tấn công nhiều căn cứ quân sự, trong đó có khu vực sinh sống của quan chức cấp cao, đồng thời kiểm soát thành phố Kidal ở phía bắc.

Chính phủ Mali xác nhận Bộ trưởng Quốc phòng Sadio Camara cùng gia đình thiệt mạng tại Kati, một đồn trú quân sự gần thủ đô Bamako. Các nhóm vũ trang tuyên bố sẽ bao vây thủ đô.

Mali rơi vào khủng hoảng an ninh từ năm 2012. Nhóm Jama'at Nusrat al-Islam wal-Muslimin (JNIM) liên kết al-Qaeda kiểm soát nhiều vùng nông thôn, đặc biệt ở miền bắc và miền trung, đồng thời có các tế bào hoạt động quanh thủ đô. Trong khi đó, nhóm Nhà nước Hồi giáo (ISIS) tại tỉnh Sahel (ISSP) kiểm soát khu vực phía đông bắc thành phố Menaka.

Song song đó, nhóm ly khai Tuareg thuộc Mặt trận Giải phóng Azawad (FLA) đang đụng độ với quân đội và lính đánh thuê Nga – những người có mặt tại Mali từ năm 2021. Hiện nhóm này cùng JNIM kiểm soát Kidal, đồng thời muốn chiếm Gao, Menaka và Timbuktu để thành lập quốc gia tự xưng Azawad.

Nhân vật chủ chốt trong quân đội Mali

Assimi Goita: Đại tá Goita, 42 tuổi, là nguyên thủ quốc gia. Ông tham gia cuộc đảo chính năm 2020, hứa hẹn chấm dứt khủng hoảng. Tháng 5/2021, ông tiếp tục đảo chính, loại bỏ các thành viên dân sự trong nội các và tự phong làm tổng thống. Dưới thời Goita, Mali cắt đứt quan hệ với Cộng đồng Kinh tế Tây Phi (ECOWAS), trục xuất quân đội Pháp và 15.000 lính gìn giữ hòa bình Liên Hợp Quốc, thay vào đó là lính đánh thuê Nga. Mali cũng tái khởi động xung đột với phe ly khai Tuareg.

Sadio Camara: Thiệt mạng cuối tuần qua tại Kati, tướng Camara, 47 tuổi, là Bộ trưởng Quốc phòng. Ông tham gia tích cực vào cuộc đảo chính năm 2020, sau đó bị gạt ra ngoài lề nhưng được Goita tái bổ nhiệm sau cuộc đảo chính năm 2021. Camara là kiến trúc sư của quan hệ Mali-Nga, giúp đưa lính đánh thuê Wagner vào nước này. Mali để tang hai ngày sau vụ ám sát ông.

Abdoulaye Maiga: Trung tá Maiga, 44 tuổi, giữ chức thủ tướng từ năm 2022. Ông không tham gia đảo chính nhưng là đồng minh thân cận của Goita, được cho là người thúc đẩy việc cắt đứt quan hệ với Pháp. Maiga từng làm việc cho Liên Hợp Quốc và ECOWAS.

Nhân vật chủ chốt trong Quân đoàn châu Phi/Wagner

Khoảng 2.000 lính đánh thuê Nga đang chiến đấu cùng quân đội Mali, ban đầu thuộc tập đoàn Wagner. Sau khi thủ lĩnh Wagner Yevgeny Prigozhin qua đời năm 2023, Nga tích hợp nhóm này vào Bộ Quốc phòng với tên gọi Quân đoàn châu Phi, hiện cũng có mặt tại Cộng hòa Trung Phi, Libya và Sudan.

Thiếu tướng Andrey Averyanov: Được cho là chỉ huy Quân đoàn châu Phi tại lục địa, từng chỉ huy đơn vị tình báo Nga liên quan đến các vụ ám sát ở nước ngoài. Có tin chưa xác nhận rằng ông đã thiệt mạng hồi đầu tháng 4 do máy bay không người lái Ukraine tấn công.

Thiếu tướng Vladimir Selivyorstov: 53 tuổi, được cho là chỉ huy Quân đoàn châu Phi tại Mali. Ông từng lãnh đạo Sư đoàn Nhảy dù 106 tại Ukraine năm 2022.

Nhân vật chủ chốt trong FLA

Phe ly khai Tuareg đã chiến đấu từ trước khi Mali giành độc lập năm 1960. FLA được thành lập năm 2024 sau khi các phong trào trước đó hợp nhất.

Alghabass Ag Intalla: 54 tuổi, lãnh đạo FLA, thuộc dòng dõi quý tộc Tuareg tại Kidal. Từng là đại diện thành phố tại quốc hội trước cuộc nổi dậy năm 2012. Ông gia nhập Ansar Dine liên kết al-Qaeda nhưng sau đó quay trở lại phong trào ly khai chính thống.

Bilal Ag Cherif: 49 tuổi, cựu lãnh đạo Phong trào Giải phóng Azawad (MNLA), từng bị thương nặng và được đưa sang Burkina Faso điều trị. Ông là tiếng nói quan trọng trong các cuộc đàm phán hòa bình và vận động người tị nạn Mali hồi hương.

Nhân vật chủ chốt trong các phong trào vũ trang ý thức hệ

Iyad Ag Ghaly: 72 tuổi, lãnh đạo JNIM, từng là người sáng lập Ansar Dine. JNIM có khoảng 10.000 chiến binh. Ghaly từng là nhạc sĩ, tham gia cuộc nổi dậy những năm 1990, sau đó ký hiệp ước hòa bình với Bamako. Ông bị Saudi Arabia trục xuất năm 2010 vì tình nghi liên kết với al-Qaeda. Khi quay về, ông lập Ansar Dine và sau đó tham gia cuộc nổi dậy năm 2012, nhưng rồi hất cẳng MNLA do khác biệt mục tiêu.

Amadou Khoufa: Phó thủ lĩnh JNIM, thuộc dân tộc Fulani – nhóm bị cho là thiệt thòi tại Mali. Ông thành lập Katiba Macina, một nhóm sau đó hợp nhất thành JNIM, theo đuổi Hồi giáo cứng rắn và kêu gọi thành lập nền cộng hòa Hồi giáo.

Abu al-Bara al-Sahrawi: Thủ lĩnh (wali) của ISSP. Cha ông, Adnan Abu Walid al-Sahrawi, từng gia nhập al-Mourabitoun (thuộc JNIM), sau đó tuyên bố trung thành với ISIL và bị lính Pháp tiêu diệt năm 2021. Con trai ông lên nắm quyền lãnh đạo.