Khi Quốc hội Israel bỏ phiếu về người Palestine: các đảng 'trung dung' cũng đi cùng phe cực hữu

Người dân Israel đi bỏ phiếu ngày 27/10 trong cuộc bầu cử đầu tiên kể từ sau cuộc chiến ở Gaza và các cuộc xung đột với Liban, Iran — một cuộc bỏ phiếu được nhìn nhận rộng rãi như phép thử đối với sự cầm quyền của Thủ tướng Benjamin Netanyahu.

Theo phân tích của Al Jazeera, kể từ khi cuộc chiến ở Gaza bắt đầu tháng 10/2023, Quốc hội Israel (Knesset) đã thông qua hoặc đưa ra bàn thảo hàng loạt luật và nghị quyết liên quan tới người Palestine, từ phủ nhận quyền lập quốc của họ, ủng hộ sáp nhập Bờ Tây bị chiếm đóng, cho tới cắt viện trợ nhân đạo họ đang nhận.

Phe đối lập do người Do Thái lãnh đạo tại Israel tự giới thiệu là lựa chọn thay thế cho chính phủ cánh hữu của ông Netanyahu, nhưng ở những vấn đề liên quan người Palestine, hai bên thường xuyên bỏ phiếu như một.

Cánh tả và cánh hữu ở Israel nghĩa là gì?

Trên phổ chính trị thông thường, cánh tả thường ủng hộ chi tiêu nhà nước nhiều hơn, tự do hơn về nhập cư và quyền của nhóm thiểu số; cánh hữu thường ủng hộ thuế thấp hơn, biên giới chặt hơn và bản sắc quốc gia thống nhất.

Tại Israel, các nhãn này vận hành theo cách khác: chúng được định nghĩa ít bởi kinh tế mà chủ yếu bởi lập trường về xung đột với người Palestine. Nhìn chung, cánh tả gắn với nhượng bộ lãnh thổ và đàm phán, còn cánh hữu gắn với phản đối nhà nước Palestine và ủng hộ mở rộng các khu định cư bất hợp pháp.

Cả phổ chính trị Israel đã dịch sang phải, khi những quan điểm từng bị coi là cực đoan giờ đây nằm trong dòng chính. Theo nhà phân tích chính trị Palestine Ehab Jabareen, phần lớn chính trường của người Do Thái Israel hiện vận hành dựa trên "những giả định mà một thế hệ trước sẽ bị coi là cánh hữu".

Các đảng và liên minh tại Israel

Chưa từng có đảng nào giành được đa số tuyệt đối trong Knesset gồm 120 ghế. Để cầm quyền, một thủ tướng cần ít nhất 61 ghế, đồng nghĩa phải lập liên minh gồm các đảng nhỏ hơn, thường có yêu cầu xung đột nhau. Điều này cho các đảng nhỏ đòn bẩy lớn: nếu một đảng rút lui, chính phủ có thể sụp đổ.

Sau bầu cử tháng 11/2022, đảng Likud cánh hữu của ông Netanyahu — đảng lớn nhất với 32 ghế — lập liên minh 64 ghế cùng hai đảng cực Chính thống giáo Shas và United Torah Judaism, và liên danh cực hữu Religious Zionism (hợp nhất Religious Zionism và Otzma Yehudit). Đây là chính phủ cánh hữu nhất trong lịch sử Israel.

Các lãnh đạo cực hữu nằm trong số những nhân vật quyền lực nhất chính phủ. Bezalel Smotrich, người đứng đầu Religious Zionism, giữ chức Bộ trưởng Tài chính đồng thời có thẩm quyền về các vấn đề dân sự ở Bờ Tây bị chiếm đóng, bao gồm quy hoạch định cư. Itamar Ben-Gvir, lãnh đạo Otzma Yehudit, là Bộ trưởng An ninh Quốc gia, phụ trách lực lượng cảnh sát. Cả hai đều thúc đẩy sáp nhập và mở rộng định cư, và đều từng dùng nguy cơ rút khỏi chính phủ để định hình chính sách.

Liên minh đã nhiều lần thay đổi thành phần. Liên danh National Unity của ông Benny Gantz tham gia sau vụ tấn công ngày 7/10/2023 của Hamas và rời đi tháng 6/2024; đảng New Hope của Gideon Sa'ar tham gia vào tháng 9 cùng năm. Otzma Yehudit của ông Ben-Gvir rút lui vì vấn đề "ngừng bắn" ở Gaza tháng 1/2025 và quay lại hai tháng sau. Tháng 7/2025, United Torah Judaism rời liên minh vì dự luật miễn nghĩa vụ quân sự cho nam giới cực Chính thống bị đình trệ; Shas rút các bộ trưởng cùng thời điểm nhưng vẫn ở trong liên minh.

Khi quốc hội giải tán vào tháng 7 trước thềm bầu cử, liên minh nắm 60 ghế: Likud (32), Shas (11), Otzma Yehudit (7), Religious Zionism (6) và New Hope (4).

Phe đối lập

Đối lập ở Israel không đồng nghĩa với cánh tả. Yesh Atid của ông Yair Lapid là đảng lớn nhất trong Knesset vừa mãn nhiệm với 24 ghế; Blue and White của ông Benny Gantz đứng thứ hai. Cả hai đều là trung dung và vận động chống kế hoạch cải tổ tư pháp do ông Netanyahu cùng các đối tác tôn giáo, dân tộc chủ nghĩa đề xuất.

Yisrael Beiteinu của ông Avigdor Lieberman là đảng thế tục, cánh hữu; ông Lieberman là đồng minh cũ của ông Netanyahu, phản đối miễn nghĩa vụ quân sự cho nam giới cực Chính thống. Đảng Labor, nay thuộc liên danh Democrats, là đảng Do Thái duy nhất trong Knesset vừa mãn nhiệm công khai ủng hộ giải pháp hai nhà nước cho xung đột Israel – Palestine.

Các đảng do người Arab lãnh đạo, đại diện cho công dân Palestine của Israel, khác nhau về hệ tư tưởng nhưng cùng phản đối chiếm đóng. Ra'am của ông Mansour Abbas từng đi vào lịch sử năm 2021 khi là đảng Arab đầu tiên tham gia chính phủ Israel. Hadash-Ta'al của các ông Ayman Odeh và Ahmad Tibi chưa từng tham gia chính phủ; kỳ này đảng tranh cử trong liên danh Joint List cùng Balad.

Mỗi đảng đã bỏ phiếu thế nào?

Al Jazeera phân tích 10 lá phiếu quan trọng nhất tại Knesset về các vấn đề ảnh hưởng người Palestine trong giai đoạn từ tháng 7/2024 đến tháng 3/2026.

Tại Israel, một dự luật phải qua ba lần bỏ phiếu tại Knesset mới thành luật. Phần lớn cuộc bỏ phiếu chỉ cần đa số đơn giản trong số nghị sĩ có mặt, và các đảng thường cố ý vắng mặt, hoặc để phủ nhận tính chính danh của dự luật, hoặc để tránh ghi nhận lập trường. Do đó, một số lá phiếu trong phân tích chỉ có một phần trong 120 ghế tham gia. Có dự luật được thông qua với cách biệt lớn, có dự luật chỉ qua được nhờ vài phiếu.

Dữ liệu cho thấy cánh tả gần như không còn tồn tại. Phe phản đối nhất quán duy nhất đến từ các đảng do người Arab lãnh đạo và đảng Democrats 4 ghế, cộng lại nắm 14 trong 120 ghế của Knesset khóa trước.

Nói "không" với nhà nước Palestine

Tháng 2/2024, Knesset ủng hộ một tuyên bố của nội các phản đối công nhận đơn phương nhà nước Palestine với 99 phiếu thuận, 11 phiếu chống.

Liên minh cầm quyền, Yisrael Beiteinu và phần lớn nghị sĩ Yesh Atid cùng National Unity — do ông Gantz lãnh đạo, gồm các thành viên Blue and White của ông và New Hope của ông Sa'ar — bỏ phiếu thuận. Labor tẩy chay cuộc bỏ phiếu, trong khi chỉ các đảng do người Arab lãnh đạo bỏ phiếu chống.

Năm tháng sau, kịch bản lặp lại: tháng 7/2024, một nghị quyết gọi nhà nước Palestine là "mối nguy hiểm sinh tồn" được thông qua với 68 phiếu thuận, 9 phiếu chống. National Unity — khi đó đã mất nhóm New Hope của ông Sa'ar — cùng liên minh và Yisrael Beiteinu bỏ phiếu thuận; Yesh Atid và Labor vắng mặt; một lần nữa chỉ các đảng do người Arab lãnh đạo phản đối.

Trước thềm bầu cử, Jerusalem News Syndicate hỏi các chính trị gia Israel thuộc mọi khuynh hướng: "Đảng của ông/bà có ủng hộ thành lập nhà nước Palestine không?" Tất cả những người được hỏi đều trả lời "không".

Các lá phiếu tại Knesset phản ánh chính cử tri đã bầu ra nó. Quan điểm của người Israel về nhà nước Palestine đã giảm suốt một thập kỷ và cứng rắn hơn rõ rệt sau ngày 7/10.

Mùa xuân 2023, 35% người Israel nói với Trung tâm Nghiên cứu Pew rằng Israel và một nhà nước Palestine có thể cùng tồn tại hòa bình, giảm từ 50% năm 2013. Đến năm 2024, vài tháng sau vụ tấn công, con số còn 26%; xuống 21% năm 2025 và 17% năm 2026 — lần đầu tiên đa số người Israel nói rõ rằng cùng tồn tại là không thể.

Về việc sáp nhập Bờ Tây bị chiếm đóng

Tháng 7/2025, một tuyên bố không ràng buộc kêu gọi sáp nhập Bờ Tây bị chiếm đóng, bao gồm Thung lũng Jordan, được thông qua với 71 phiếu thuận, 13 phiếu chống. Yesh Atid và National Unity tẩy chay; Labor cùng các đảng do người Arab lãnh đạo bỏ phiếu chống.

Khi sáp nhập được đưa thành dự luật thực sự, ranh giới càng mờ hơn. Ngày 22/10/2025, giữa chuyến thăm của Phó Tổng thống Mỹ, một dự luật áp luật Israel lên Bờ Tây bị chiếm đóng đã qua lần đọc sơ bộ với cách biệt một phiếu, 25 thuận – 24 chống.

• Thuận: Religious Zionism, Otzma Yehudit và Yisrael Beiteinu
• Chia rẽ: United Torah Judaism, 4 thuận – 3 chống
• Vắng mặt: Shas và New Hope
• Chống: Yesh Atid, Labor và các đảng do người Arab lãnh đạo

Likud chính thức phản đối dự luật, chỉ nghị sĩ Yuli Edelstein bỏ phiếu thuận. Nếu 4 phiếu thuận của United Torah Judaism đổi chiều, dự luật đã không qua.

Lệnh cấm UNRWA

Lệnh cấm UNRWA — Cơ quan Cứu trợ và Việc làm của Liên Hợp Quốc cho người tị nạn Palestine — nhận được sự ủng hộ rộng nhất trong số các luật ràng buộc được phân tích.

UNRWA được Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thành lập năm 1949 sau Nakba — "thảm họa", cách gọi trong tiếng Arab về việc người Palestine bị xua đuổi năm 1948 — cung cấp trường học, y tế, viện trợ lương thực và các dịch vụ cơ bản khác cho gần 6 triệu người tị nạn Palestine đã đăng ký tại Gaza, Bờ Tây bị chiếm đóng (gồm Đông Jerusalem), Jordan, Liban và Syria.

Tháng 10/2024, dự luật đầu tiên trong hai dự luật cấm cơ quan này hoạt động trên lãnh thổ Israel coi là có chủ quyền, gồm Đông Jerusalem bị chiếm đóng, được thông qua với 92 phiếu thuận, 10 phiếu chống. Dự luật thứ hai, cắt mọi liên hệ nhà nước với UNRWA, qua với 87 thuận, 9 chống. Cả hai luật có hiệu lực tháng 1/2025, bất chấp cảnh báo của Liên Hợp Quốc và các chính phủ phương Tây rằng chúng sẽ làm tê liệt hoạt động viện trợ.

Liên minh cầm quyền của ông Netanyahu, Yisrael Beiteinu, Yesh Atid và National Unity đều bỏ phiếu thuận, cùng các nghị sĩ Labor có mặt. Các đảng do người Arab lãnh đạo là những đảng duy nhất phản đối.

Cuộc bầu cử có thể thay đổi ai cầm quyền tại Israel, nhưng không nhất thiết thay đổi cách quốc hội nước này bỏ phiếu về người Palestine, đặc biệt khi chính cử tri cũng đang dịch chuyển thêm về phía hữu.