Mỹ và các bên liên quan ngày 22/6 đã công bố thành lập một 'cơ chế giảm xung đột' (deconfliction cell) tại Lebanon, nhằm tăng cường lệnh ngừng bắn mong manh giữa Israel và Hezbollah. Cơ chế này được thiết kế để tạo kênh liên lạc giữa các bên, ngăn chặn các sự cố riêng lẻ leo thang thành bạo lực nghiêm trọng hơn.
Đây là ưu tiên đặc biệt của Washington bởi Lebanon được coi là điểm nóng có thể phá vỡ thỏa thuận ghi nhớ Mỹ-Iran, đẩy khu vực trở lại chiến tranh toàn diện. Iran nhiều lần tuyên bố sẽ không để Israel tiếp tục tấn công Lebanon mà không có hậu quả. Ngược lại, Israel từ chối mọi nỗ lực hạn chế khả năng tiến hành các cuộc không kích tại Lebanon hoặc rút khỏi lãnh thổ mà nước này chiếm đóng.
Phó Tổng thống Mỹ JD Vance ủng hộ cơ chế giảm xung đột. Ông lập luận rằng mặc dù Israel vẫn tấn công Lebanon, khiến hàng chục người thiệt mạng bất chấp thỏa thuận ngừng bắn, quy mô các cuộc tấn công đã giảm so với trước. Mỹ coi lệnh ngừng bắn là thành công nếu mức độ bạo lực hiện tại được duy trì hoặc giảm xuống. 'Đôi khi ngừng bắn chỉ có nghĩa là bạn đang bắn ít hơn một chút', ông Vance phát biểu hôm 22/6.
Theo thống kê, Israel đã giết chết ít nhất 4.192 người ở Lebanon kể từ khi bắt đầu cuộc chiến Mỹ-Israel chống Iran cách đây 4 tháng. Xung đột bắt đầu từ tháng 10/2023, sau khi Hezbollah phóng rocket vào miền bắc Israel để phản ứng chiến dịch quân sự của Israel tại Gaza.
Các cuộc đàm phán trực tiếp giữa Lebanon và Israel diễn ra trong tuần này tại Washington, nhưng Hezbollah không tham gia. Trong tuyên bố ngày 21/6, lực lượng này chỉ trích chính phủ Lebanon 'chỉ gật đầu đóng dấu' vào các yêu cầu của Mỹ, làm phương hại chủ quyền của Lebanon.
Dù vậy, việc công bố cơ chế giảm xung đột được giới phân tích đánh giá là tín hiệu cho thấy lệnh ngừng bắn chưa sụp đổ hoàn toàn. Ông Marc Weller, Giám đốc Trung tâm Quản trị và An ninh Toàn cầu (Chatham House), nhận định: 'Đây là bước đi rất tích cực nhằm tránh leo thang'. Cơ chế này được kỳ vọng giúp ngăn chặn các hành động khiêu khích và giới hạn phản ứng của các bên.
Tuy nhiên, vẫn còn câu hỏi lớn liệu giảm xung đột có đồng nghĩa với giải trừ vũ khí Hezbollah hay không. Mỹ và chính phủ Lebanon, với sự ủng hộ từ Saudi Arabia và Ai Cập, vẫn thúc đẩy đưa vũ khí Hezbollah dưới sự kiểm soát của nhà nước. Iran – đồng minh thân cận của Hezbollah – phản đối điều này.
Ông Karim Safieddine, nghiên cứu viên tại Viện Chính sách Trung Đông Tahrir, cho rằng 'sẽ không bao giờ có thời điểm Hezbollah giải trừ vũ khí'. Dù năng lực hiện nay không còn như trước, tổ chức này vẫn có cách tìm kiếm vũ khí ở cấp địa phương bởi là một phong trào quần chúng có tổ chức cao.
Trước đó, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đề xuất huấn luyện lực lượng đặc nhiệm Lebanon để giải giáp Hezbollah. Tuy nhiên, các nhà phân tích cảnh báo kịch bản này có thể gây xung đột nội bộ. Ông Nicholas Blanford, thành viên Hội đồng Đại Tây Dương, nhận định đề xuất này 'không khả thi' khi chính phủ Lebanon khó chấp nhận huấn luyện quân đội để chống Hezbollah.
