Kế hoạch mở lại tuyến đường 463 cho người định cư đe dọa cô lập Ramallah

Quân đội Israel được cho là đang chuẩn bị mở lại tuyến đường 463 cho người định cư Do Thái lưu thông, động thái có nguy cơ cô lập tám ngôi làng Palestine và hai khu dân cư lớn tại Bờ Tây bị chiếm đóng.

Khu vực chịu ảnh hưởng nặng nhất từ việc mở lại tuyến đường là phía bắc Ramallah và el-Bireh, một vùng ngoại ô của thành phố Ramallah. Việc này sẽ chia cắt phần phía bắc và phía nam của tỉnh Ramallah và el-Bireh.

Tuyến đường dài khoảng 10km, chạy từ el-Bireh và trại tị nạn Jalazone ở phía đông đến Ein Qiniya ở phía tây. Tuyến đường ban đầu được xây dựng vào giữa thập niên 1990 để kết nối khu định cư Beit El, phía bắc Ramallah, với Dolev, một khu định cư khác ở phía tây thành phố.

Sau khi Intifada lần thứ hai bùng phát năm 2000, quân đội Israel đã cấm cả người định cư lẫn người Palestine sử dụng tuyến đường này trong một thời gian.

Việc mở lại tuyến đường nằm trong gói ngân sách cơ sở hạ tầng cho người định cư trị giá 1,075 tỷ shekel Israel (tương đương 355 triệu USD), nhằm kết nối các khu định cư tại Bờ Tây bị chiếm đóng — vốn bị coi là bất hợp pháp theo luật quốc tế.

Hiện chưa có mốc thời gian cụ thể cho việc mở lại tuyến đường 463, song chính phủ Israel theo đường lối cực hữu đang thúc đẩy thực hiện trước cuộc bầu cử ngày 27/10. Dự luật liên quan sẽ bỏ qua Quốc hội Israel (Knesset) trong nỗ lực rõ ràng nhằm đẩy nhanh tiến trình.

Phân mảnh địa lý

Ủy ban Chống Thực dân hóa và Rào chắn, một cơ quan giám sát trực thuộc Tổ chức Giải phóng Palestine (PLO), cảnh báo kế hoạch này thuộc “chính sách có hệ thống nhằm phá vỡ tính liền mạch về địa lý và nhân khẩu của người Palestine” tại một tỉnh có gần 400.000 người Palestine sinh sống, trải rộng trên 80 cộng đồng.

Nếu tuyến đường được mở lại, hàng chục nghìn người Palestine sẽ buộc phải sử dụng con đường thay thế cũ gần trại Jalazone, phía bắc Beit El — tuyến đường vốn đã quá tải và không thể đáp ứng thêm lưu lượng giao thông.

Ông Jamal Juma, điều phối viên Chiến dịch Nhân dân Chống Rào chắn và Các khu định cư, một liên minh gồm các nhóm xã hội dân sự Palestine độc lập, cho rằng việc mở lại tuyến đường sẽ bao vây hoàn toàn phía tây Ramallah.

Các ngôi làng bị ảnh hưởng gồm Surda, at-Tira và Wadi at-Tira ở phía bắc Ramallah, cùng Ein Qiniya, Ras Karkar, Deir Ibzi và Ein Arik ở phía tây. Khu vực chịu tác động còn mở rộng về phía tây nam tới Beitunia và bùng binh Fruits, phía tây nam Ramallah, nối với thị trấn Safa và tuyến đường 443 — trục giao thông chính giữa Jerusalem và Israel.

Việc phong tỏa các tuyến đường ở phía đông đã khiến quá trình mở rộng đô thị của Ramallah — thủ phủ hành chính của Palestine — dịch chuyển về phía tây trong hai thập kỷ qua, tạo nên một khối đô thị liên tục giữa thành phố và các khu vực lân cận như Birzeit và Surda. Việc mở đường cho người định cư sẽ cản trở quá trình mở rộng này, chia tách Ramallah khỏi các ngôi làng xung quanh.

Lo ngại về việc thu hồi đất

Ông Juma cảnh báo việc biến một tuyến đường vốn được cư dân các làng Palestine đông dân ở Bờ Tây sử dụng thành “đường dành cho người định cư” nhiều khả năng sẽ đi kèm với các trạm kiểm soát quân sự, tháp canh và các đợt thu hồi đất trên diện rộng, tác động đến người Palestine. Cũng có thể phát sinh thêm các vụ phá dỡ nhà cửa và hạn chế tiếp cận đối với nông dân với lý do “an ninh cho người định cư”.

Đường dành cho người định cư là thành phần chính trong mạng lưới kết nối các khu định cư và tiền đồn, đồng thời chia tách các cộng đồng Palestine. Tính đến tháng 3/2026, đường dành cho người định cư chiếm hơn 3% diện tích Bờ Tây bị chiếm đóng, với nhiều vùng đất Palestine khác cũng bị ảnh hưởng bởi sự hiện diện của chúng.

Ủy ban nêu trên cho biết trong số 173 lệnh quân sự và an ninh được ban hành từ tháng 10/2023 đến tháng 4/2026, có 66 lệnh dành cho việc xây dựng đường dành cho người định cư. Chỉ riêng trong nửa đầu năm 2026, chính quyền chiếm đóng Israel đã ban hành 40 lệnh trưng thu đất quân sự nhắm vào 611 dunam — mỗi dunam tương đương 1.000 mét vuông — để xây dựng 16 tuyến đường an ninh.

Vi phạm các thỏa thuận đã ký kết

Động thái thúc đẩy mở lại tuyến đường diễn ra sau một làn sóng tấn công của người định cư trên khắp Bờ Tây bị chiếm đóng, phối hợp với quân đội Israel.

Ngày 8/9, người định cư đã phong tỏa một bùng binh gần Ein Ayoub ở khu vực Ras Karkar, ném đá vào các phương tiện của người Palestine.

Các vụ tấn công và nỗ lực mở lại tuyến đường diễn ra trùng với việc siết chặt hạn chế đi lại của người Palestine tại Bờ Tây bị chiếm đóng kể từ ngày 7/10/2023, thời điểm Israel mở cuộc chiến tại Gaza.

Ông Munif Treish, thị trưởng el-Bireh, nói với Al Jazeera rằng 95% lộ trình tuyến đường nằm trong Khu vực B — theo Hiệp định Oslo II năm 1995, khu vực này thuộc quyền quản lý dân sự của Palestine và kiểm soát an ninh chung giữa Israel và Palestine. Chỉ một đoạn nhỏ nằm trong Khu vực C, do Israel kiểm soát hoàn toàn.

Theo ông Treish, việc mở lại tuyến đường là “vi phạm rõ ràng” các thỏa thuận mà Israel từng đạt được với PLO.

“Việc chuyển mục đích sử dụng tuyến phố để phục vụ người định cư và quân đội tạo thành mối đe dọa hiện hữu, làm tê liệt quá trình mở rộng đô thị và phục vụ hoạt động định cư, gây tổn hại đến tương lai của 250.000 người Palestine,” ông nói.

“Chính quyền thành phố sẽ không để tuyến đường bị trưng thu và chuyển hướng phục vụ các khu định cư, đồng thời sẽ tiếp tục theo đuổi mọi biện pháp pháp lý để ngăn chặn điều này.”