Guinea-Bissau phủ nhận phê duyệt thử nghiệm vaccine gây tranh cãi trên trẻ sơ sinh

Guinea-Bissau chưa phê duyệt nghiên cứu viêm gan B gây tranh cãi trên trẻ sơ sinh – dự án dự kiến do chính phủ Mỹ và các đối tác tư nhân tài trợ – Bộ trưởng Y tế nước này cho biết hôm thứ Ba.

Nghiên cứu này không nhằm đánh giá tính an toàn hay hiệu quả của vaccine, mà theo dõi các kết quả sức khỏe "không đặc hiệu" như tỷ lệ tử vong chung hoặc các tình trạng phát triển thần kinh. Dự án được Robert F. Kennedy Jr., Bộ trưởng Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Mỹ (HHS) đồng thời là nhà hoạt động chống vaccine lâu năm, tích cực ủng hộ.

Theo thông tin trước đó, các thành viên Ủy ban Đạo đức Nghiên cứu Đan Mạch được cho biết giới chức Guinea-Bissau đã phê duyệt thiết kế cập nhật của nghiên cứu, điều này ảnh hưởng đến lá phiếu của một số thành viên trong việc thông qua thử nghiệm vào tuần trước.

Tuy nhiên, Bộ Y tế Guinea-Bissau chưa từng đồng ý hay cho phép thử nghiệm, Bộ trưởng Quinhin Nantote nói bằng tiếng Bồ Đào Nha tại một cuộc họp báo, trong đó ông gọi nghiên cứu là "các cuộc thử nghiệm".

"Bộ không cho phép các cuộc thử nghiệm theo các điều khoản được trình bày trong những tài liệu đang lưu hành", Bộ trưởng Y tế nói. Ông cho biết giới chức Guinea-Bissau "ngạc nhiên" khi thấy truyền thông đưa tin nước này đã phê duyệt nghiên cứu.

"Mọi sáng kiến nghiên cứu khoa học liên quan đến con người, đặc biệt là trẻ em, phải tuân thủ nghiêm ngặt luật pháp quốc gia hiện hành, các nguyên tắc đạo đức quốc tế, cơ chế đánh giá và phê duyệt có thẩm quyền", ông Nantote nói.

Phát biểu được đưa ra sau khi ông triệu tập một cuộc họp khẩn tại Guinea-Bissau với Dự án Y tế Bandim, ủy ban đạo đức địa phương, Viện Y tế Công cộng Quốc gia (Inasa) và Chương trình Tiêm chủng Mở rộng (PAV).

Dự án Y tế Bandim do các nhà nghiên cứu Đan Mạch Peter Aaby và Christine Stabell Benn điều hành, những người có hàng thập kỷ nghiên cứu bị đặt dấu hỏi trong năm qua. Kennedy nhiều lần ca ngợi công trình của họ, cho rằng nó cho thấy sau tiêm chủng "có thể xảy ra tổn thương hàng loạt, tổn thương thảm khốc, và chúng bị che giấu ngay trước mắt".

Aaby, Stabell Benn và Frederik Schaltz-Buchholzer chưa trả lời câu hỏi của Guardian trước thời điểm phát hành về việc vì sao các thành viên ủy ban đạo đức Đan Mạch được thông báo rằng thử nghiệm đã được giới chức địa phương phê duyệt, và vì sao nó không thể được tiến hành tại Đan Mạch.

Tại Đan Mạch, trẻ sơ sinh có cha mẹ âm tính với viêm gan B không được tiêm vaccine; virus này được xét nghiệm rộng rãi và có tỷ lệ mắc thấp; hệ thống y tế vững mạnh có thể theo dõi kết quả sức khỏe và cung cấp chăm sóc y tế kịp thời, toàn diện – những điều kiện lý tưởng cho một nghiên cứu như vậy.

Các chuyên gia đã lên án thí nghiệm tại châu Phi là "cực kỳ phi đạo đức và tàn nhẫn", "mang tính thực dân mới" và "gây tổn hại".

"Việc chính phủ Guinea-Bissau đứng lên chống lại Mỹ và Đan Mạch trong việc lợi dụng trẻ em nước mình là một tuyên bố không nhỏ", Colette Delawalla, nhà nghiên cứu, người sáng lập kiêm CEO tổ chức phi lợi nhuận Stand Up for Science, nói. "Chúng ta nhất định phải tôn trọng chủ quyền của họ với tư cách một quốc gia."

Bà Delawalla chỉ ra rằng chi phí mua đủ vaccine qua Unicef và Gavi, Liên minh Vaccine, để tiêm chủng cho toàn bộ trẻ sơ sinh Guinea-Bissau mỗi năm chỉ khoảng 13.200 USD.

Bà nói thêm rằng tất cả các bên liên quan nên hợp tác để đảm bảo mọi trẻ sơ sinh Guinea-Bissau được tiêm liều vaccine viêm gan B lúc sinh. "Đây không phải vấn đề nước đục: chúng ta có thể dùng trẻ em da đen để phục vụ khoa học giả, hoặc có thể cứu mạng trẻ em bằng một mũi tiêm 20 xu."

Chưa rõ liệu Mỹ có tiếp tục triển khai nghiên cứu hay không, ngay cả sau khi có thông tin cho thấy Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) lại dành 1,6 triệu USD tài trợ cho thử nghiệm trong năm nay, cùng khoản đối ứng từ Quỹ Pershing Square và Quỹ Bluebell.

"Nghiên cứu chưa được phê duyệt", HHS nói với Reuters trong một tuyên bố. Cơ quan này chưa trả lời câu hỏi của Guardian về thử nghiệm.

Ít nhất bốn thành viên ủy ban Đan Mạch đã từ chức sau khi phê duyệt thử nghiệm được xúc tiến nhanh. Các quy định của ủy ban phải bị thay đổi vì thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên nằm ngoài phạm vi thẩm quyền của ủy ban. Khi các thành viên yêu cầu thêm thông tin về phê duyệt của Guinea-Bissau, không có chi tiết nào được cung cấp.

Nghiên cứu dự kiến tuyển 14.000 trẻ sơ sinh tại Guinea-Bissau, một nửa được tiêm vaccine lúc sinh và một nửa bị từ chối tiêm chủng trong sáu tuần đầu đời. Viêm gan B lưu hành rộng tại nước này, và nhiễm bệnh ở trẻ em có thể gây hậu quả nghiêm trọng suốt đời.

Guinea-Bissau, hiện do chính phủ quân quản chuyển tiếp sau cuộc đảo chính hồi tháng 11, đã đề nghị hồi tháng 1 một nhóm chuyên gia từ Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh châu Phi (Africa CDC) hỗ trợ đánh giá nghiên cứu. Trong lúc chờ, ông Nantote khi đó cho biết nghiên cứu đã "bị hủy bỏ hoặc tạm đình chỉ".

Các quan chức khác của Guinea-Bissau cũng phản đối nghiên cứu. "Điều đó sẽ không xảy ra, chấm hết", Ngoại trưởng João Bernardo Vieira nói hồi tháng 2.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã đề nghị hỗ trợ triển khai vaccine viêm gan B lúc sinh cho toàn bộ trẻ sơ sinh Guinea-Bissau. "WHO sẵn sàng hỗ trợ Guinea-Bissau khi nước này cân nhắc hướng đi tiếp theo và đẩy nhanh việc đưa liều tiêm lúc sinh vào triển khai, đồng thời tăng cường thực hiện", tổ chức này nói trong một tuyên bố hồi tháng 2 phản đối thử nghiệm.