Israel tiếp tục tấn công Gaza, bất chấp kế hoạch hòa bình do Mỹ hậu thuẫn

Lực lượng Israel đã đẩy mạnh các hoạt động quân sự tại Dải Gaza kể từ khi lộ trình cho giai đoạn hai của thỏa thuận ngừng bắn tại vùng lãnh thổ Palestine được công bố hồi tuần trước. Động thái này diễn ra bất chấp việc Tổng thống Mỹ Donald Trump ca ngợi việc Hamas chấp nhận thỏa thuận là một bước tiến quan trọng hướng tới an ninh và ổn định.

Trong khi đó, thực tế tại Gaza lại hoàn toàn khác biệt. Ít nhất 19 người Palestine đã thiệt mạng trong các cuộc tấn công của Israel hôm thứ Bảy, nâng tổng số người chết trong cuối tuần lên 26 người, bao gồm cả phụ nữ và trẻ em.

Bất chấp việc Hamas đồng ý giải giáp theo từng giai đoạn, chính phủ Israel cho biết họ có "mối quan ngại an ninh nghiêm trọng" về kế hoạch này, và có sự phản đối mạnh mẽ từ các chính trị gia Israel đối với thỏa thuận. Việc tiếp tục pháo kích vào Gaza được xem là vi phạm thỏa thuận ngừng bắn từ tháng 10, có khả năng đe dọa kế hoạch hòa bình của Tổng thống Trump và làm trầm trọng thêm tình hình nhân đạo vốn đã tồi tệ của người Palestine tại vùng lãnh thổ này.

Tử thần bất ngờ

Số vụ tấn công vào Gaza đã tăng vọt kể từ tuyên bố của ông Trump. Điều này trái ngược hoàn toàn với tiến triển ngoại giao được Washington ca ngợi. Hội đồng Hòa bình và Lực lượng Ổn định Quốc tế (ISF), được thành lập để quản lý Gaza sau chiến tranh, đã công bố thỏa thuận thực hiện giai đoạn tiếp theo của lệnh ngừng bắn dựa trên lộ trình 15 điểm chi tiết.

Trong khi Hamas chính thức chấp nhận văn kiện này, nhiều câu hỏi đã được đặt ra về việc liệu các phe phái Palestine có thể rút lui do các cuộc tấn công liên tục của Israel vào Gaza hay không.

Eyad al-Qarra, nhà phân tích chính trị Palestine sống tại Gaza, nói với Al Jazeera rằng bước đi này sẽ là một rủi ro không tính toán trước cho Hamas và các nhóm Palestine khác. "Vẫn còn hy vọng rằng các phe phái sẽ không đạt đến giai đoạn này. Nếu không, người ta e rằng cái giá phải trả sẽ còn cao hơn, vì Israel sẽ lợi dụng điều này để phát động một cuộc chiến tranh rộng lớn hơn chống lại Gaza", al-Qarra nói, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc các phe phái không tạo cho Israel bất kỳ lý do hay cái cớ nào để biến cả hai bên trông như có trách nhiệm ngang nhau đối với sự thất bại.

Cái cớ vũ khí

Thay vì chấp nhận lộ trình hòa bình, chính phủ Israel đã tích cực áp đặt các điều kiện mới nghiêm ngặt. Truyền thông Israel đưa tin rằng chính phủ nước này đang yêu cầu Hamas giải giáp hoàn toàn vũ khí và giao nộp cho một quốc gia phương Tây, đồng thời nhấn mạnh không có thực thể Palestine nào được tham gia quản lý quá trình giải giáp.

Doron Spielman, người phát ngôn văn phòng Thủ tướng Benjamin Netanyahu, cho biết lực lượng Israel sẽ không rút quân cho đến khi Hamas giải giáp hoàn toàn, điều này càng làm phức tạp thêm tiến trình.

Nhà phân tích al-Qarra cho rằng ưu tiên của Hamas và các phe phái khác hiện nay là giải tỏa áp lực cho người dân, không phải khôi phục vũ khí hay các xưởng quân sự. Tuy nhiên, trong khi các phe phái đồng ý hạn chế vũ khí dưới sự giám sát quốc tế hoặc khu vực để chấm dứt chiến tranh, họ sẽ không bao giờ hợp pháp hóa việc xóa bỏ hoàn toàn khái niệm kháng chiến của người Palestine.

Toan tính bầu cử

Các chuyên gia chỉ ra những tính toán chính trị nội bộ sâu xa trong lập trường mơ hồ của Thủ tướng Netanyahu về vấn đề Gaza, đặc biệt khi cuộc tổng tuyển cử dự kiến diễn ra vào tháng 10.

Mtanes Shehadeh, chuyên gia về các vấn đề Israel, nhận định chính phủ Israel đang coi các thỏa thuận về Gaza chỉ là một thủ đoạn chiến thuật. "Israel tìm cách tiếp tục giết chóc, bỏ đói và bao vây Dải Gaza, đồng thời cản trở mọi tiến bộ thực tế trong giai đoạn hai của thỏa thuận, mà không công khai tuyên bố từ chối lộ trình", Shehadeh nói.

Ông Netanyahu cũng đang cố tránh một cuộc đối đầu công khai với ông Trump bằng cách xoa dịu, có thể thông qua việc cho phép tăng viện trợ vào Gaza một cách hạn chế trong khi trì hoãn các vấn đề cốt lõi như rút quân. "Chính phủ của Benjamin Netanyahu sẽ tiếp tục chính sách trì hoãn, lảng tránh và phá hoại cho đến ngày bầu cử Israel vào 27/10, bởi vì bất kỳ việc thực hiện nghiêm túc nào lộ trình đã thỏa thuận sẽ dẫn đến thiệt hại bầu cử cho Netanyahu", Shehadeh nói thêm.

Nhà phân tích chính trị Ahmed al-Hila đồng tình với đánh giá này, dự đoán một giai đoạn dài của sự mơ hồ có chủ đích nhằm phá hoại thỏa thuận thông qua sức mạnh quân sự trên thực địa. "Netanyahu và liên minh chính phủ coi việc chấp nhận thỏa thuận là một thất bại chính trị và bầu cử, vì nó duy trì nguyên tắc quyền kháng chiến của người Palestine, ngăn chặn việc di dời và mở đường cho việc tái thiết Gaza", al-Hila nói với Al Jazeera. Hệ quả là việc Israel từ chối chính thức hóa lập trường khiến giai đoạn đàm phán 14 ngày quan trọng cho các quy trình thực hiện hoàn toàn bị đóng băng.

Quản lý đống đổ nát

Quân đội Israel cũng từ chối rút khỏi khu vực "Vạch Vàng" đầu tiên, một khu vực chiếm khoảng 52% toàn bộ Dải Gaza. Israel cũng muốn có toàn quyền tự do hành động quân sự trên khắp vùng lãnh thổ này.

Ngược lại, lộ trình hòa bình kêu gọi trao quyền cho một chính quyền Palestine kỹ trị độc lập để quản lý các vấn đề dân sự và tái thiết tại Gaza. Ông al-Qarra cho rằng việc trao cho Israel quyền tự do hoạt động quân sự đồng nghĩa với việc chiếm đóng hoàn toàn, khiến mọi chính quyền hành chính Palestine trở nên vô nghĩa. "Một ủy ban hành chính không thể hoạt động trong chân không; cần có máy móc hạng nặng, các cửa khẩu biên giới mở và một môi trường phù hợp để xây dựng lại cơ sở hạ tầng và trường học", al-Qarra nói. "Nếu một ủy ban hành chính hoạt động trong các khu vực do quân đội Israel kiểm soát, người dân sẽ coi họ chỉ là một lực lượng dân quân cộng tác."

Cô lập ngoại giao

Israel cũng đã đưa ra phản đối chính thức đối với việc Qatar và Thổ Nhĩ Kỳ tham gia vào các cơ chế xác minh của lộ trình hòa bình và yêu cầu loại hai nước này khỏi quá trình giám sát. Ông al-Qarra coi đây là nỗ lực nhằm tước bỏ sức nặng ngoại giao khu vực của người Palestine.

"Israel tin rằng một trong những nguồn sức mạnh của Hamas ngày nay ở cấp độ ngoại giao là mối quan hệ chặt chẽ với Qatar và Thổ Nhĩ Kỳ", al-Qarra nói. "Bằng cách kích động chống lại vai trò của Qatar, Tel Aviv đang cố gắng cô lập phía Palestine và tước bỏ mọi sự hậu thuẫn chính trị khu vực có thể đảm bảo Israel tuân thủ các nghĩa vụ của mình."

Khi tiến trình ngoại giao bị đình trệ, niềm tin vào vai trò trung gian hòa giải công bằng của Mỹ tiếp tục suy giảm. Nickolay Mladenov, đặc phái viên chính của Hội đồng Hòa bình, đã lên án tình trạng leo thang quân sự trên mạng xã hội, mặc dù ông không nhắc tên Israel là thủ phạm. "Hai ngày không kích trên khắp Gaza đã giết hại dân thường và phá hủy nguồn cung cấp y tế mà người dân phụ thuộc vào", Mladenov viết, đồng thời nhắc nhở cả hai bên về nghĩa vụ ràng buộc của họ.

Bình luận về vai trò của Mỹ, ông al-Qarra nhấn mạnh rằng giới lãnh đạo Palestine không có ảo tưởng về sự thiên vị của Washington. "Vấn đề không phải là niềm tin, mà là khả năng vô hiệu hóa việc Mỹ trở thành đối tác hoàn toàn với Israel", al-Qarra nói. "Các phe phái hiểu rõ cuộc xung đột khu vực rộng lớn hơn. Mục tiêu của họ là duy trì liên lạc, cung cấp dữ liệu về các vi phạm của Israel và ngăn chặn Washington trao đèn xanh cho Israel phá hủy hoàn toàn những gì còn lại của Gaza."