Israel nắm quyền kiểm soát quy hoạch tại Nhà thờ Ibrahimi ở Hebron
Sarah Shamim
Israel chính thức nắm quyền quy hoạch và xây dựng tại Nhà thờ Ibrahimi ở Hebron, hủy bỏ một phần Thỏa thuận Hebron 1997. Động thái này bị Palestine và nhiều tổ chức quốc tế chỉ trích là vi phạm luật pháp quốc tế, leo thang căng thẳng tại Bờ Tây.
Israel đã chính thức nắm quyền quy hoạch và xây dựng đối với Nhà thờ Ibrahimi (còn gọi là Hang các Tổ phụ) ở thành phố Hebron, Bờ Tây bị chiếm đóng, từ chính quyền Palestine. Bộ trưởng Tài chính Bezalel Smotrich xác nhận động thái này vào ngày 17/6, tuyên bố “hủy bỏ” một phần Thỏa thuận Hebron ký năm 1997 vốn trao cho hội đồng thành phố Hebron quyền kiểm soát quy hoạch, phân vùng và xây dựng tại khu vực H2 của thành phố.
Hebron là thành phố căng thẳng nhất ở Bờ Tây trong nhiều năm qua. Chris Doyle, Giám đốc Hội đồng Hiểu biết Arab-Anh, cảnh báo bất kỳ động thái thay đổi các thỏa thuận hiện tại để tăng cường chiếm đóng đều “cực kỳ nguy hiểm”. Theo thỏa thuận Hebron, thành phố được chia thành hai khu vực: H1 (80% diện tích) do Palestine kiểm soát, H2 (20% còn lại, gồm Nhà thờ Ibrahimi và khu phố cổ) do Israel kiểm soát về an ninh nhưng Palestine vẫn giữ quyền quy hoạch toàn thành phố.
Nhà thờ Ibrahimi là địa điểm linh thiêng trong cả ba tôn giáo Abraham, nơi được tin là mộ của Abraham, Isaac, Jacob và vợ của họ. Người Hồi giáo xây dựng nhà thờ từ thế kỷ 14, trong khi người Do Thái gọi đây là Hang các Tổ phụ. Khu phố cổ Hebron được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới của Palestine. Khoảng vài trăm người định cư Do Thái sống giữa hàng chục nghìn người Palestine tại khu vực H2.
Smotrich, một chính trị gia cực hữu, coi đây là “bước đi lịch sử” nhằm tăng cường “chủ quyền Israel” tại Bờ Tây. Quyết định được đưa ra sau khi nội các an ninh của Thủ tướng Benjamin Netanyahu thông qua các biện pháp hồi đầu năm nhằm tạo điều kiện cho người định cư mua đất và tăng cường quyền thực thi của chính quyền Israel tại vùng lãnh thổ này. Hiện hơn 700.000 người định cư Israel sống trên đất Palestine ở Bờ Tây, và các cuộc tấn công của người định cư vào người Palestine ngày càng gia tăng, với 13 người Palestine thiệt mạng từ đầu năm 2026 (theo dữ liệu Liên Hợp Quốc).
Văn phòng Tổng thống Palestine Mahmoud Abbas gọi hành động này là “xâm phạm địa vị chính trị và pháp lý của Hebron” và vi phạm luật pháp quốc tế. Thị trưởng Hebron, Yousef Al-Jabari, mô tả đây là “quyết định phân biệt chủng tộc nhằm tước quyền của chính quyền thành phố”. Bộ Ngoại giao Israel, trong nỗ lực tránh chỉ trích quốc tế, tuyên bố thỏa thuận Hebron không bị hủy bỏ hoàn toàn, mà chỉ chuyển quyền quy hoạch liên quan đến khu định cư và địa điểm tôn giáo của người Do Thái.
Tổ chức CAIR (Hội đồng Quan hệ Mỹ-Hồi giáo) lên án việc Israel chiếm quyền quản lý nhà thờ, gọi đây là “nỗ lực củng cố chiếm đóng bất hợp pháp, phá hoại quyền tự quản của Palestine và thay đổi tình trạng lịch sử của một trong những thánh địa Hồi giáo”. Các cơ quan Liên Hợp Quốc và đa số quốc gia coi các khu định cư Israel là bất hợp pháp theo Công ước Geneva lần thứ tư.
Động thái này diễn ra trong bối cảnh Israel chuẩn bị bầu cử quốc hội vào cuối tháng 10, và Smotrich, người đại diện cho giới định cư luôn thúc đẩy sáp nhập Bờ Tây, đang tìm cách củng cố vị thế chính trị. Trước đó, Israel cũng gây tranh cãi tương tự tại Nhà thờ Al-Aqsa ở Jerusalem, với các lệnh trục xuất, hạn chế người thờ phượng và các biện pháp an ninh bị chỉ trích là leo thang kiểm soát.
