Israel mở rộng tầm ảnh hưởng Biển Đỏ qua chuyến thăm lịch sử của lãnh đạo Somaliland

Jerusalem, Israel – Israel đã tổ chức một buổi lễ đón tiếp trọng thị dành cho Tổng thống Somaliland Abdirahman Mohamed Abdullahi tại Jerusalem, đánh dấu lần đầu tiên một nhà lãnh đạo của vùng lãnh thổ chưa được công nhận rộng rãi được vinh dự như vậy. Chuyến thăm diễn ra sáu tháng sau khi Israel trở thành quốc gia đầu tiên công nhận nền độc lập của Somaliland khỏi Somalia.

“Tôi đến đây với tư cách tổng thống Somaliland trong chuyến thăm cấp nhà nước đầu tiên,” ông Abdullahi nói với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu trong cuộc gặp. “Trong 35 năm, chúng tôi đã yêu cầu thế giới nhìn thấy chúng tôi. Và Israel cùng chính ông là người đầu tiên nhìn thấy và công nhận chúng tôi.”

Ông Netanyahu giải thích quyết định này qua lăng kính lịch sử Do Thái: “Đó là điều rất tự nhiên đối với chúng tôi, bởi vì chúng tôi nhớ, với tư cách là người Do Thái, một dân tộc nhỏ bé, đã yêu cầu sự công nhận quyền lợi từ thế giới, vì vậy có một sự đồng cảm tự nhiên với các bạn.”

Chuyến thăm kết hợp các nghi lễ cấp cao với các cuộc thảo luận thực chất, khi hai bên ký kết một tuyên bố hợp tác chiến lược. Mục tiêu là biến sự công nhận ngoại giao thành một quan hệ đối tác rộng lớn hơn bao gồm an ninh, thương mại và chiến lược khu vực. Vị trí địa lý của Somaliland, nằm đối diện Vịnh Aden và kiểm soát một đường bờ biển dài nhìn ra eo biển Bab al-Mandab, được coi là chìa khóa cho tham vọng của Israel tại Biển Đỏ.

Trong bối cảnh Israel đã đối đầu với lực lượng Houthi ở Yemen và chứng kiến hoạt động vận chuyển trên Biển Đỏ bị gián đoạn, khu vực này ngày càng có tầm quan trọng chiến lược. Theo các nhà phân tích, Israel coi Somaliland là một cơ hội mở rộng hiếm có trong bối cảnh bị cô lập khu vực sau các cuộc xung đột với Iran và các đồng minh.

Trong chuyến thăm, Somaliland chính thức khai trương đại sứ quán tại Tây Jerusalem, một động thái đi ngược lại thông lệ của hầu hết các quốc gia vì Jerusalem có vị thế tranh chấp. Điều này đã vấp phải sự chỉ trích từ Palestine, Tổ chức Hợp tác Hồi giáo (OIC) và Liên đoàn Ả Rập. Ông Abdullahi cũng tham dự các nghi lễ tưởng niệm tại mộ Theodor Herzl và nhận Giải thưởng Friends of Zion.

Về vấn đề an ninh, dù các quan chức Somaliland bày tỏ quan tâm hợp tác trong các lĩnh vực như quản lý nước, y tế và nông nghiệp, sự chú ý tập trung vào lợi ích an ninh của Israel. Ngoại trưởng Israel Gideon Saar trước đó đã nói về “quan hệ đối tác chiến lược” và hợp tác quốc phòng. Các quan chức Somalia cáo buộc Israel muốn thiết lập một cơ sở quân sự, có thể liên quan đến các hoạt động chống Houthi, nhưng Somaliland từ chối đưa ra quan điểm rõ ràng.

“Hiện tại không có kế hoạch về căn cứ quân sự, nhưng tôi không thể loại trừ,” ông Abdullahi nói với kênh i24 của Israel. Sân bay Berbera, gần Vịnh Aden, đã được quân sự hóa gần đây, theo phân tích của Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế.

Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz cho biết Israel đã hợp tác nhiều năm với Somaliland “trong bí mật” và kỳ vọng sẽ đạt đến “tầm cao mới”. Ngược lại, Bộ trưởng Ngoại giao Somalia Ali Omar bày tỏ lo ngại: “Sự can thiệp này mang xung đột vào một khu vực đã chịu đựng quá đủ.” Ông nói thêm rằng Somalia đã nhiều lần đề nghị đối thoại, ngoại trừ vấn đề thống nhất.

Sự công nhận của Israel đã quốc tế hóa vấn đề Somaliland, vốn bị đóng băng từ năm 1991, khi Somaliland tuyên bố độc lập. Tổng thống Somalia Hassan Sheikh Mohamud cho rằng việc Israel can thiệp vào Somaliland đồng nghĩa với “một vấn đề rất lớn sắp xảy ra.”

Mặc dù quyết định đầu tư vào quan hệ với Israel có vẻ được ưa chuộng ở Somaliland, các tiếng nói bất đồng đã xuất hiện. Cựu Tổng thống Muse Bihi Abdi kêu gọi tiết lộ các điều khoản của thỏa thuận, lo ngại Israel có thể sử dụng Somaliland làm căn cứ chống lại các đối thủ trong khu vực. “Hiến pháp của chúng tôi không cho phép bất cứ điều gì gây hại cho người Hồi giáo hoặc đi ngược lại tôn giáo của chúng tôi,” ông nói. Các học giả Hồi giáo ở Somaliland cũng chia rẽ về vấn đề này.

Trên trường quốc tế, Mỹ, mục tiêu công nhận chính của Somaliland, vẫn giữ nguyên lập trường. Ả Rập Xê Út, Thổ Nhĩ Kỳ và Ai Cập bày tỏ lo ngại về việc công nhận đơn phương, cùng với Liên minh châu Phi, OIC và Liên đoàn Ả Rập. Lực lượng Houthi cảnh báo sẽ coi bất kỳ sự hiện diện nào của Israel ở Somaliland là “mục tiêu quân sự”.

Jama Abdullahi Igal Gabuush, trợ lý thân cận của tổng thống Somaliland, thừa nhận rằng xây dựng quan hệ với Israel có rủi ro nhưng Somaliland sẵn sàng chấp nhận. “Somaliland phải bước lên vũ đài mà nó phải bước, và bạn tạo ra kẻ thù vì những gì bạn muốn và con người bạn muốn trở thành. Và tôi nghĩ Somaliland đã sẵn sàng cho điều đó,” ông nói.

Cả hai chính phủ đều tiếp tục thúc đẩy quan hệ. Trong cuộc gặp với ông Netanyahu, tổng thống Somaliland công bố việc ký kết Tuyên bố Hợp tác Chiến lược, được mô tả là “sự khởi đầu của giai đoạn quan trọng nhất trong quan hệ ngoại giao và hợp tác chiến lược.” Tuy nhiên, chuyên gia Chatham House Yossi Mekelberg nhận định: “Netanyahu đang tìm cách tiếp tục phớt lờ vấn đề Palestine và tiếp cận các quốc gia khác. Somaliland xây dựng quá nhiều vào điều này. Đúng là quan trọng với họ, nhưng Israel không thể làm mọi thứ.”