Israel không kích Lebanon ‘Thứ Tư Đen’: Nhắm vào Hezbollah hay dân thường?

Beirut, Lebanon – Ngày 8/4, Ahmad Hamdi, 22 tuổi, đang ngồi trên ghế sofa tại nhà riêng ở khu phố Tallet el Khayat, Beirut, chỉ vài giờ sau khi Israel phóng hơn 100 quả rocket trong vòng chưa đầy 10 phút trên khắp Lebanon. Ahmad kể lại: “Tôi nghe thấy âm thanh không thể tả nổi của một quả rocket.” Anh nhảy khỏi ghế khi các cửa kính trong tòa nhà vỡ tan tành, trước khi nhiều quả rocket khác ập tới. Khi màn bụi tan đi, Ahmad thấy tòa nhà đối diện đã biến thành một đống đổ nát. Mảnh đạn xuyên qua chiếc ghế sofa nơi ngực anh vừa đặt khi quả rocket đầu tiên trúng.

Ngày 8/4 đã đi vào lịch sử Lebanon với tên gọi “Thứ Tư Đen”. Các cuộc không kích của Israel hôm đó khiến ít nhất 357 người thiệt mạng trên toàn quốc. Israel tuyên bố đã tiêu diệt 250 tay súng Hezbollah. Tuy nhiên, nhiều nguồn điều tra thương vong trong ngày này cho rằng các cuộc tấn công tỏ ra bừa bãi, thậm chí có thể là nhắm thẳng vào dân thường. Các chuyên gia Liên Hợp Quốc gọi đây là hành động “vô phân biệt”.

“Cách thức các cuộc tấn công xảy ra vào giữa ban ngày, hàng loạt đòn đánh đồng thời mà không có cảnh báo, với dân thường hiện diện, cho thấy sự liều lĩnh trong hành xử quân sự của Israel,” ông Ramzi Kaiss, nhà nghiên cứu Lebanon tại Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (Human Rights Watch), nhận xét.

Kể từ tháng 3, Israel tăng cường chiến dịch quân sự tại Lebanon, sau khi Hezbollah đáp trả các cuộc tấn công gần như hằng ngày của Israel. Israel cũng xâm chiếm miền nam Lebanon, phá hủy có hệ thống các thị trấn và làng mạc nhằm tạo ra “vùng đệm” không thể sinh sống dọc biên giới, theo các chuyên gia và quan chức Israel.

“Một phần chiến lược quân sự của Israel là tạo ra vùng đệm và vùng phi quân sự,” ông Bassel Doueik, nhà nghiên cứu Lebanon của ACLED, cho biết. “Những gì Israel đang làm ở miền nam Lebanon là tạo ra một vùng đệm nhiều lớp bên trong lãnh thổ Lebanon, vì vậy họ đang phá hủy nhà cửa ở các thị trấn dọc biên giới.”

Theo ACLED, trong ngày 8/4, Israel thực hiện 100 cuộc không kích và thả hơn 160 quả bom trên khắp Lebanon. Israel tuyên bố các cuộc tấn công nhằm vào sở chỉ huy Hezbollah, các địa điểm chỉ huy và kiểm soát, các đội hình quân sự và tài sản của lực lượng không quân cũng như lực lượng tinh nhuệ Radwan. Tuy nhiên, các nhóm điều tra cho rằng thông tin hiện có làm dấy lên nghi ngờ về tuyên bố này. ACLED cho biết dấu hiệu ban đầu cho thấy chỉ một số ít nạn nhân là thành viên Hezbollah.

“Một trăm lẻ một phụ nữ và trẻ em đã thiệt mạng vào ngày 8/4,” bà Ghida Frangieh, luật sư và nhà nghiên cứu Lebanon tại Legal Agenda, nói. “Để con số 250 đó là chính xác, thì mọi người đàn ông thiệt mạng phải là chiến binh Hezbollah. Điều này không đúng vì chúng tôi đã ghi nhận một số thường dân nam giới thiệt mạng trong các cuộc tấn công này.”

Truyền thông Lebanon đưa tin về nhiều nạn nhân, bao gồm nhân viên nhà hàng, giáo viên, nhà thơ, nhà báo, binh sĩ Lebanon và một thành viên đảng chính trị người Druze. Ở một số trường hợp, các cuộc tấn công của Israel xóa sổ nhiều thành viên trong cùng một gia đình, như bảy người thuộc gia đình Nasreddine ở Hermel, và ba thế hệ gia đình Hawi phải di tản, bao gồm ba trẻ em, tại khu phố Jnah giáp Beirut.

Các nhà nghiên cứu cho rằng, ngay cả khi các mục tiêu Hezbollah có hiện diện tại tất cả các địa điểm bị tấn công vào ngày 8/4, các cuộc tấn công vẫn bị coi là vô phân biệt. Luật nhân đạo quốc tế đặt trách nhiệm chứng minh lên quân đội tấn công. Bà Reina Wehbi, chiến dịch viên Lebanon của Tổ chức Ân xá Quốc tế (Amnesty International), nhấn mạnh: “Các lực lượng vũ trang phải phân biệt giữa dân thường và mục tiêu quân sự, phải thực hiện mọi biện pháp khả thi để xác minh mục tiêu và đánh giá tính cân xứng.”

Trong hơn hai năm qua, Israel thường xuyên vi phạm luật chiến tranh ở Lebanon và Gaza bằng cách tấn công dân thường, nhắm vào nhân viên y tế, nhà báo, và sử dụng phốt pho trắng. Mặc dù vậy, các chuyên gia cho rằng Israel khó bị đưa ra xét xử. “Đối với quân đội Israel, không có sự răn đe nào để ngăn họ phạm tội ở Lebanon,” ông Kaiss nói. “Không quốc gia nào đình chỉ bán vũ khí hay áp đặt trừng phạt.”

Các cuộc tấn công vào Beirut tạm dừng sau lệnh ngừng bắn do Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố ngày 16/4. Tuy nhiên, chiến sự vẫn tiếp diễn ở miền nam Lebanon, nơi Israel tiếp tục giết hại dân thường, bao gồm cả nhân viên cứu hộ. Lebanon và Israel đã bắt đầu các cuộc đàm phán trực tiếp, bất chấp sự phản đối của Hezbollah, với hy vọng chấm dứt các cuộc tấn công và chiếm đóng. “Điều này đã không xảy ra trong hai năm qua, vì vậy quân đội Israel trên thực địa cảm thấy được khuyến khích để tiếp tục,” ông Kaiss nhận định.